Cumhuriyet Ekonomisi
Türkiye Cumhuriyeti’nin Osmanlı
İmparatorluğu’ndan devraldığı ekonomik yapı tam bir faciaydı. Sanayi diye bir
şey yoktu. Üretimin büyük bölümü tarıma, o da hava koşullarına bağlıydı.
Kapitülasyonlar ve dış borçlar ülkeyi tam bir açmazda bırakmıştı. 1923 yılında
milli gelir 570 milyon dolar, kişi başına düşen milli gelir yıllık 48 dolar,
ihracat 51 milyon dolar, ithalat 87 milyon dolar, GSYH’da sanayinin payı % 11
idi. Bütün ülkede 13.000 adet telefon vardı. Doktor başına düşen hasta sayısı
13.000 dolayındaydı. Üniversite ve yüksek okullarda 3.000 dolayında öğrenci
okuyordu. Ayrıca Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı İmparatorluğu’ndan GSYH’sının
yüzde 65’i tutarında (yaklaşık olarak 370 milyon dolar ediyor) Düyun-u Umumiye
borcunu devralmıştı.
Birinci Dünya Savaşının hemen
ardından girdiği kurtuluş savaşından yeni çıkmış olan Türkiye’de, insanlar
yorgun, bitkin, fakir ve dünyadan soyutlanmışlardı. Bütün dünya Türkiye’nin
karşısına dikilmiş, batmasını bekliyordu. Bütün bu yorgunluk, bitkinlik,
fakirlik ve yalnızlığa karşın Cumhuriyeti kuranlar, onurlu, gururlu ve her
şeyden önemlisi umutluydular. Umutluydular, çünkü Türk halkı inanılmaz bir
kurtuluş mucizesi gerçekleştirmişti ve Atatürk’ün önderliğinde ekonomik
mucizeyi de gerçekleştireceklerine inanıyorlardı.
Beklendiği gibi de oldu. Türkiye
Cumhuriyeti, ilk dönemde büyük atılımlar yaptı, milli gelirini hızla büyüttü,
sanayisini, ihracatını geliştirdi, bütün fakirliğine karşın sırtına yüklenen
Osmanlı borçlarını son kuruşuna kadar ödedi ve bugünlere geldi.
Bugün Türkiye Cumhuriyeti’nin GSYH’sı
780 milyar dolar dolayındadır. Kişi başına yıllık geliri 10.000 doları,
ihracatı 140 milyar doları, ithalatı 230 milyar doları aşmıştır. GSYH’da
sanayinin payı başlangıçtakinin üç katına yaklaşmıştır. Ülkede cep telefonu abonesi sayısı 66 milyonu
bulmuş, doktor başına düşen hasta sayısı 650’ye inmiş, üniversite ve yüksek
okullarda okuyan öğrenci sayısı 2 milyonun üzerine çıkmıştır. Türkiye, 88 yılda kişi
başına gelirini 200 kattan fazla artırmıştır.
Uzunca sayılabilecek bu
yolculukta Türkiye önce liberal ekonomiyi denedi. Bunu yürütebilecek kaynakları
olmadığını görünce devletçiliğe yöneldi. Türk parasının kıymetini koruma mevzuatına
dayalı en katı döviz rejimlerinden birisini uzun süre uygulamada tuttu. Tekrar liberal ekonomiye döndü. Kaynaklarını boşa harcayınca planlı
ekonomiye geçti. Fiyatları, ücretleri, kiraları kontrol etmeye çalıştı. Sermaye
hareketlerinin son derecede kısıtlı olduğu bir ortamda sabit döviz kuru ve
sabit faiz uygulaması yaptı. Sonra yeniden liberal ekonomiyi denemeye başladı.
Deregeülasyon ve arz yönlü ekonomiyi uygulamaya başladı. Bütün bu aşamaları
geçerken birçok kez ekonomik kriz yaşamış ama bunların hepsini de kısa
sayılabilecek sürelerde atlatmayı başarmıştır. Bugün gelinen aşamada Türkiye, dalgalı
döviz kuru, serbest faiz, serbest piyasa sistemine yakın bir uygulama içinde
bulunuyor.
Cumhuriyet’in ekonomi alanında
başarısız olduğunu, bazı uygulamalara girişmekte geç kaldığını öne süren
yorumcular var. Oysa her dönemi, kendine özgü koşulları ve kısıtlarıyla
birlikte değerlendirmek gerekir. Osmanlı tarihinde parayı en fazla tağşiş eden
(paranın değerini düşüren) padişah Fatih Sultan Mehmet’tir. Bugünkü koşullarla
bakıp Fatih’e başarısız demek ne kadar yanlışsa, bugünkü koşulları esas alıp Cumhuriyet’in
ekonomi alanında başarısız olduğunu ileri sürmek o derecede yanlıştır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202613 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.