Safsatalar ve Akademisyenler
Bir düşünceyi ortaya koyarken ya
da anlamaya çalışırken yapılan yanlış çıkarsamaya safsata adı veriliyor. Bir
başka tanımlamaya göre safsata, ilk bakışta geçerli gibi görünmekle birlikte
yakından incelendiğinde doğru olmadığı ortaya çıkabilen iddialardır.
Safsataların en yaygın olduğu
alanların başında ekonomi geliyor. Henry Hazlitt bu durumu “Ekonomi, bütün
diğer bilimlerden daha fazla safsatanın etkisi altındadır” sözüyle özetliyor.
Ekonomide yaygın safsatalardan
birisi faizin enflasyon yarattığı iddiasıdır. Bu, özellikle İslam dünyasında
son derecede yaygın bir inançtır. Çünkü faizin haram kabul edilmesiyle örtüşen
bir yanı vardır ve siyasetçi tarafından faizin haram olup olmama meselesine
girmek yerine bu yolla aşağılanması daha çekicidir. Bu inancın safsata
oluşturması, ekonomide olayların nasıl gittiğini analiz etmeden yapılan
değerlendirmelerden kaynaklanmasıdır. Bir ekonomide talep fazlası söz konusu
olmuşsa faiz, bırakın enflasyon yaratmayı, enflasyonu çözmenin en doğru
araçlarından birisidir. Faizin yükselmesi insanların harcamalarını düşürerek tasarrufa
yönelmelerine yol açar. Bunun sonucunda önce talep düşer sonra da fiyatlar
düşer. Ama eğer ekonomide maliyet enflasyonu söz konusuysa o zaman faizi
artırarak enflasyonu çözmek mümkün olmayabilir. Hatta tam tersine faizi
artırmak maliyetleri daha da artıracağı için enflasyonun artmasına yol
açabilir. O nedenle ekonomideki koşullara ve etkilere bakmadan, konuyu analiz
etmeden faizin enflasyona neden olduğunu söylemek safsatadan ibaret bir söylem
olarak kalır.
Türkiye’deki en yaygın ekonomik safsatalardan
birisi “gelirden en yüksek payı rantiyenin aldığı” söylemidir. Sokağa çıkıp
sorsanız üç kişiden ikisinin bu safsataya inandığını dehşetle görürsünüz.
Ekonomi teorisinde dört tür gelir vardır: Emeğin gelirine ücret; sermayenin
gelirine faiz; müteşebbisin gelirine kâr ve mülkiyet gelirine rant denir. Yani
bizdeki safsataya kaynaklık eden terim yanlış kullanılıyor. Çünkü bizde rant
geliri diye faiz ve rantiye diye de faiz geliri elde edenler kastediliyor.
TÜİK’in araştırmalarına göre toplam harcanabilir gelirin yüzde 40’a yakını maaş,
ücret ve yevmiyelerden yani emeğin karşılığında elde ettiği harcanabilir
gelirden oluşuyor. Buna en yakın harcanabilir gelir kalemi müteşebbislerin elde
ettiği gelir, yani kâr. Bunun da toplam harcanabilir gelir içindeki payı yüzde
35 ediyor. Mülk gelirleri olarak sınıflandırılan faiz ve rant gelirlerinin
harcanabilir gelir içindeki payı ise yüzde 10 dolayında. Bunun da kabaca yarısı
gayrimenkul gelirlerinden yani gerçek ranttan, diğer yarısı ise rant geliri
diye aşağılayıp durduğumuz faiz gelirlerinden oluşuyor. Yani faiz gelirinin
toplam gelirdeki payı yüzde 5 dolayında bulunuyor. TÜİK’in araştırmasına
bakılırsa rantiye, gelirden en düşük payı almış görünüyor.
İnsanların safsatalara inanmaları
bir dereceye kadar anlaşılabilir bir konu. Anlaşılması en zor olanı ise akademisyen
iktisatçıların bazılarının para politikasının en önemli aracı olan faiz
politikası konusundaki safsataları benimsemiş olmaları, bazılarının da güncel
popülarite uğruna rantiye safsatasına kapılıp gitmeleri.
Akademisyenlerin bir görevinin de
safsataları boşa çıkarmak olduğunu biliyorum, ama bunu bilen akademisyen sayısı
ne kadardır işte onu bilmiyorum.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202618 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.