Türkiye’nin Kısır Döngüsü: Cari Açık Düşüyor Bütçe Açığı Yükseliyor
Ocak - Mayıs 2012 itibariyle 5 aylık cari
açığımız 27 milyar dolar. Geçen yılın Ocak - Mayıs döneminde cari açığımız 37
milyar dolardı. Demek ki geçen yılın ilk beş ayıyla karşılaştırdığımızda cari
açıkta 10 milyar dolarlık azalma olmuş.
Mayıs 2012 itibariyle 5 aylık dönemde oluşan 27
milyar dolarlık cari açığın yaklaşık 4 milyar dolarlık bölümünü net doğrudan
sermaye yatırımlarıyla (yani Türkiye’ye yatırım için gelen yabancı sermaye
girişiyle), 5,6 milyar dolarlık bölümünü net portföy yatırımlarıyla (yani borsa
ya da daha açık olarak hisse senedi satışları yoluyla), 12,6 milyar dolarlık
bölümünü diğer net yatırım ve yükümlülüklerle (yani dış borçlanma ve yabancı
kredi kullanımı gibi çeşitli kaynaklarla) finanse etmişiz. Kalan farkın 1,3
milyar dolarlık bölümünü nereden finanse ettiğimizi bilemiyoruz (net hata ve
noksan kalemi.) Yani böyle bir para gelmiş ama nereden gelmiş bilmiyoruz. 3,1
milyar dolar da döviz rezervlerimizden kullanım yapmışız. Yani kasadaki
tasarrufumuzdan harcamışız.
Ocak – Haziran 2012 itibariyle 6 aylık bütçe
açığımız 6,7 milyar TL’ye ulaştı. Geçen yılın ilk altı ayında bütçe açığımız
yok, 2,9 milyar TL bütçe fazlamız vardı. Demek ki geçen yılın ilk altı ayıyla
karşılaştırdığımızda bütçe açığımız 9,6 milyar TL artmış.
İlk altı ayda oluşan bütçe açığımızın en
önemli nedenlerinden birisi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 18 oranında
artmış olan faiz dışı giderler (yani personel giderleri, cari transferler, mal
ve hizmet alımı giderleri vb) Aynı dönemde faiz giderleri de yüzde 17 oranında
artmış bulunuyor. Geçen yıllarda hızlı artışlar kaydeden vergi gelirleri ise bu
yılın ilk altı ayında geçen yılın ilk altı ayına göre yüzde 7 oranında artışla
bütçe giderleri artışının, hatta enflasyonun altında kalmış bulunuyor. Geçen
yılın ilk altı ayında 25,3 milyar TL olarak gerçekleşmiş bulunan faiz dışı
fazla bu yılın ilk altı ayında 19,6 milyar dolarda kalmış durumda.
Demek ki cari açığımız düşüyor diye sevinmeye
kalmadan bütçe açığımız artıyor diye üzülmeye başlıyoruz. Bu, şaşırtıcı değil.
Yıllardır Türkiye’nin finansal kaderi bu ikiliden birisi azalırken ötekinin
artması esasına göre biçimleniyor. Çünkü bizim vergi sistemimiz dolaylı
vergilere dayanıyor. Dolaylı vergilerin önemli bölümü de ithalden alınan
vergilere bağlı (ithalde alınan KDV ve ÖTV gibi.) Cari açığın azalması demek
asıl olarak ithalatın düşmesi demek. İthalatın düşmesi ise bu tür ithalattan
alınan vergilerin azalmasına yol açıyor. Bu da cari açık azalırken bütçe
açığının yükselmesiyle sonuçlanıyor.
Yıllardır söylemekten usanmadım: Bütçe açığı
düştüğünde vergi reformunu yaparak dolaylı vergilerin yükünü hafifletip dolaysız
vergileri artırmamız gerekir. Dolaysız vergileri artırmak derken vergi oranlarını artırmaktan söz etmiyorum. Vergi ödemeyenlerin peşine düşmekten yani vergi dışılığı önlemekten söz ediyorum. Vergi Denetleme Kurulu kurulduğunda böyle bir gelişme bekleniyordu. Ama ne yazık ki durum eskisinden daha kötü oldu. Denetim reformunu yapamadık. Bağımsız bir kurul oluşturamadık. Eğer bunu yapabilseydik şimdi bütçe açığı çok
daha az korkutucu olacak ve olay bu kısır döngüden çıkacaktı. Ama biz bunu
yapacak yerde her yıl yeni bir illüzyonla yani şapkadan tavşan çıkararak durumu idare ettik.
Şapkada tavşan kalmayınca illüzyon biter.
Önümüzdeki dönemde TCMB, bütçe açığının düşürülmesine yardım amacıyla faiz indirirse şaşırmayın. Ama doğal olarak bunu başka bir amaçla yaptıklarını söyleyeceklerdir. Mesela enflasyon düşüyor o nedenle faiz indirdik diyebilirler.
Önümüzdeki dönemde TCMB, bütçe açığının düşürülmesine yardım amacıyla faiz indirirse şaşırmayın. Ama doğal olarak bunu başka bir amaçla yaptıklarını söyleyeceklerdir. Mesela enflasyon düşüyor o nedenle faiz indirdik diyebilirler.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202625 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.