Enflasyon, Faiz ve Taylor Kuralı
Merkez Bankası’nın 2013
yılı için açıkladığı enflasyon hedefi yüzde 5 idi. Bu hedefi açıkladıktan kısa
bir süre sonra enflasyon tahminini yüzde 5,3 olarak açıkladı. Bana sorarsanız
hedef açıklayan bir birimin tahmin açıklaması doğru bir iş değil. Doğru olan
tutmayacağını düşündüğü hedefi değiştirmek olmalı. Çünkü hedef açıklayan
kurumun itibarı hedefe varışıyla ölçülüyor, tahmin tutturmasıyla değil. Yılın
sonuna az bir zaman kala Merkez Bankası tahminini Temmuz ayında yükselttiği yüzde
6,2’den tekrar yükselterek yüzde 6,8’e çıkardı. Piyasanın enflasyon beklentisi
ise yüzde 7,5 - 8 dolayında bulunuyor.
ABD’li iktisatçı (Hazine
bakanlığı da yaptı) John Taylor tarafından geliştirilmiş olan ve kendi adını
taşıyan bir para politikası kuralı var. Taylor Kuralı’na göre merkez bankalarının
kısa dönem borç verme faiz oranlarını, gerçekleşen gayrisafi yurtiçi hasıla ve
potansiyel gayrisafi yurtiçi hasıla arasındaki fark ile gerçekleşen enflasyon
ve hedeflenen enflasyon oranı arasındaki sapmalarla aynı yönde değiştirmesi
gerekiyor.
Şimdi bu kuralın
tanımlarından giderek mevcut duruma bir bakalım. Türkiye’nin potansiyel büyüme
oranı yüzde 5. Bu yıl gerçekleşmesi beklenen büyüme oranına ilişkin tahminler
yüzde 3,2 ile yüzde 4 arasında değişiyor. Bunu OVP tahminini esas alarak yüzde
3,6 olarak kabul edelim. Bu durumda büyüme, potansiyel büyümenin 1,4 puan
altında kalacak demektir. Taylor kuralına göre ekonomiyi potansiyel büyümesine
çıkarabilmek için faizleri düşürmek gerekecektir.
Merkez Bankası’nın
hedeflediği yılsonu enflasyon oranı yüzde 5. Buna karşılık tahminler
enflasyonun yılsonunda yüzde 7,5’dan aşağı bir düzeyde olmayacağı yönünde
yoğunlaşıyor. Demek ki enflasyon, hedeften en az 2,5 puan yukarı doğru sapmış
olacak. Bu durumda enflasyonu denetim altına alıp hedefe yaklaştırmak için
faizleri artırmak gerekiyor.
İki türlü enflasyon var: Maliyet enflasyonu ve talep enflasyonu. Eğer örneğin kur artışı dolayısıyla üretimde kullanılan ithal girdilerin maliyeti artıyorsa ya da petrol fiyatındaki artışlar nedeniyle üretim maliyetleri artıyorsa o zaman maliyet enflasyonu var demektir. Bu durumda faizlerin artırılması maliyetlerin daha da artmasına ve enflasyonun yükselmesine yol açabilir. Eğer tüketim harcamalarındaki canlılık nedeniyle talep artıyorsa ve bu artış arz artışının önünde olduğu için fiyatların da artmasına yol açıyorsa o zaman talep enflasyonu var demektir. Bu durumda faizlerin artırılması harcamaları kısıcı ve tasarrufları artırıcı etki yaratarak enflasyonun dizginlenmesine yardımcı olabilir. Türkiye'de bugün yaşamakta olduğumuz enflasyonun, ağırlıklı olarak maliyet enflasyonu olsa da içinde talep enflasyonunun unsurlarını da taşıyan karma bir enflasyon olduğunu söyleyebiliriz.
Şimdi kendinizi Merkez
Bankası Başkanı yerine koyun ve faizleri artırmak mı gerekir düşürmek mi
gerekir sorusunu yanıtlayın. Faizi artırsa büyümenin potansiyel büyüme
oranından daha da uzaklaşması ve bir yandan da maliyetlerin artmasına yol açması söz konusu, artırmasa talep artışını dizginleyemeyeceği için enflasyonun hedeften daha
da sapması söz konusu. Yani Merkez Bankası, tam anlamıyla “aşağı tükürsen
sakal, yukarı tükürsen bıyık” durumuyla karşı karşıya bulunuyor.
Böyle bir durumda “büyüme
mi öncelikli yoksa enflasyonun düşürülmesi mi” sorusunu yanıtlamak gerekiyor. Aslında
kuşkusuz her ikisi de çok önemli ama makroekonomide, tesadüflerin yarattığı
istisnai durumlar dışında, hiçbir sorun bir başka göstergeye zarar vermeden
çözülemiyor. Yani sürekli olarak bir şeyleri düzeltirken başka bir şeyleri
bozma biçiminde ortaya çıkan (trade-off) ilişkiler yaşanıyor.
Bana sorarsanız Merkez
Bankası’nın burada faizi 0,25 puan kadar yükseltmeyi seçmesi gerekir. Çünkü Merkez Bankası
yasasında kurumun tek bir görevi olduğu açıklanıyor: Fiyat istikrarını
sağlamak. Yani enflasyonu düşük tutmak, yani TL’nin satınalma gücünün düşmesine
izin vermemek. Ne var ki kazın ayağı öyle değil. Yasasında yazmasa da Merkez
Bankası, ekonomideki ivme kaybından da sorumlu tutulmaya devam ediliyor.
Bu gibi durumlarda en
doğru iş kıpırdamadan durmaktır. Bizim Merkez Bankası da bu politikayı
uyguluyor. “Ne şiş yansın ne de kebap” politikası diyebileceğimiz bu tür bir
politikanın en belirgin sonucu iki tarafa da gerçek çözüm getirememesi ve bu
ikili arasındaki dengeyi tesadüflere terk etmiş olmasıdır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026126 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.