Bir Ekonominin Kredi ve Risk Derecesi
Reyting
Reyting, İngilizcedeki rating kelimesinin okunuşundan
Türkçe’ye aktarılmış bir kelimedir. Türkçe karşılığı izlenme oranı,
değerlendirme, sınıflandırma, derecelendirme olarak gösteriliyor. Konumuz
açısından anlamını zaman zaman Türkçe karşılığı olarak kullanılan kredi
derecesi ya da kredi notu olarak almak en doğrusudur. Reyting yalnızca ülkeler
için değil şirketler için de yapılan bir derecelendirme işlemidir. Çünkü asıl
olarak derecelendirilen ülke ya da şirket değil onun ihraç edeceği
tahvillerdir. O nedenle de yabancı para cinsinden tahvil ihraçları için ayrı,
yerli para cinsinden tahvil ihraçları için ayrı derecelendirme yapılır ve ayrı
not verilir.
Uluslararası piyasalarda tahvil ihraç etmek isteyen ülke ve
kuruluşların kredi derecelendirmesi almaları ve bu derecelendirmeden aldıkları
reytinglerle bu ihracı yapmaları gerekiyor. Alınabilecek en yüksek kredi notu
AAA (ya da Aaa), en düşük not ise D. Bu notlara, geleceğe ilişkin beklentileri
göstermek açısından, + ya da – gibi işaretler ya da durağan, grup içindeki
farklılıkları göstermek için S&P ve Fitch’de + ve - işaretleri, Moody’s’de
1, 2 veya 3 sayıları ekleniyor. Buna göre örneğin S&P ve Fitch’den BBB –
almış bir ekonomiyle BBB almış bir ekonomi arasında fark var demektir. BBB
almış ekonomi BBB – almış ekonomiyle aynı not derecesine sahip olsa da daha güçlü
demektir. Aynı şekilde örneğin Moody’s’den Baa1 almış bir ekonomiyle Baa 2
almış ekonomi arasında fark vardır. Baa 1 almış bir ekonomi Baa2 almış
ekonomiye göre daha güçlü demektir.
Bu notların yanına ekonominin geleceğe ilişkin görünümünü
vurgulamak için pozitif, negatif ya da durağan ifadeleri de ekleniyor. Bu
eklemeler ekonominin kredi notunun gelecekte hangi yönde revize edilmesinin
beklendiğinin ipucunu gösteriyor. Diyelim ki bir ekonominin kredi notu S&P
ve Fitch’den BBB + ve Moody’s’den Baa 1 ise ve her iki notun yanında da durağan
ifadesi yer alıyorsa bu ifade bu ekonominin notunun değişmesinin beklenmediği
anlamını taşıyor. Aşağıdaki tabloda en çok bilinen üç kredi derecelendirme
kuruluşunun (Standard and Poor’s, Moody’s ve Fitch) notları ve bu notların
anlamları yer alıyor.
Uluslar arası borçlanma piyasalarına ihraç edilen
tahvillerin yeterince talep bulabilmesi ve faizinin düşük olabilmesi için
alınan kredi notlarının en az BBB düzeyinde (veya aynı düzeyi ifade etmek üzere
en az Baa3) olması gerekiyor. Bu eşiğe yatırım derecesi (investment grade)
bunun altındaki derecelere de spekülatif derece deniliyor. Başta ABD’dekiler
olmak üzere kurumsal yatırımcıların spekülatif dereceli kâğıtları satın
almaları güç olduğundan, bu piyasaya uygun fiyat ve vadeyle tahvil ihraç
etmenin yolu yatırım derecesi almaktan geçiyor. Alınan kredi değerlilik notu
yükseldikçe, ihraç edilen tahvilin miktarı artabiliyor, vadeler uzayabiliyor ve
maliyet (faiz, komisyon vb.) düşebiliyor. Yatırım derecesinin altında kredi
değerliliği taşıyan ülkelerin, ekonomilerinin genel gidişinin olumlu seyretmesi
halinde, bu piyasalara tahvil satabilmeleri mümkün. Ne var ki maliyetler ona
göre belirleniyor.
Türkiye’nin bugün itibariyle kredi notları şöyledir (ilk not
yabancı para, ikinci not TL açısından): S&P’den BB + (Durağan) ve BBB (Durağan),
Fitch’den BBB – (Durağan) ve BBB Durağan), Moody’s’ den Baa3 (Negatif) ve Baa3.
Açıklama
|
S&P ve Fitch
|
Moody’s
|
Mali yükümlülükleri karşılama kapasitesi çok yüksek
|
AAA
|
Aaa
|
Mali yükümlülükleri karşılama kapasitesi yüksek
|
AA
|
Aa
|
Mali yükümlülükleri karşılama kapasitesi güçlü fakat
olumsuz ekonomik gelişmelere duyarlı
|
A
|
A
|
Mali yükümlülükleri karşılama kapasitesi güçlü fakat
olumsuz ekonomik gelişmelere fazla duyarlı
|
BBB
|
Baa
|
Yakın dönemde az etkilenecek olsa da ters ekonomik
koşullarda büyük belirsizliklerle karşılaşması olası.
|
BB
|
Ba
|
Mevcut koşullarda mali yükümlülüklerini karşılayabilse de
terse dönenecek ekonomik koşullarda fazla kırılgan
|
B
|
B
|
Zayıf bir mali yapıya sahip, mali yükümlülüklerini yerine
getirebilmek için doğru politikaları izlemesi gerekli
|
CCC
|
Caa
|
Yüksek derecede kırılganlığa sahip
|
CC
|
Ca
|
Mali yükümlülüklerini karşılamayı sürdürmekle birlikte
iflas dosyasına girmiş durumda
|
C
|
C
|
Mali yükümlülüklerini karşılayamayacak durumda
|
D
|
D
|
CDS
CDS, Credit Default Swap deyiminin kısaltmasıdır. Türkçede
tam bir karşılığı olmadığı için CDS olarak kullanılıyor. Biraz zorlamayla da
olsa zaman zaman “kredi risk primi” olarak adlandırılabiliyor.
CDS, bir kişi ya da kuruluşun, kredi sahibinin
karşılaşabileceği alacağın ödenmemesi riskini belirli bir bedel karşılığında
üstlenmeyi kabul etmesinin bedelidir. Bu çerçevede bir anlamda kredi sigortası
gibi çalışır. Yunanistan devletinin borçlanma tahvilini alan bir kurum
düşünelim. Bu kurum bu tahvil karşılığında Yunan devletine belirli bir faiz
karşılığında belirli bir süre için kredi vermiş olur. Vade sonunda tahvili
verecek ve anaparasını, birikmiş faiziyle birlikte geri alacaktır. Diyelim ki
bu kurum Yunanistan’ın bu tahvilin bedelini geri ödeyeceğinden endişe duyuyor
olsun. Bu durumda bu kurum bu tahvili CDS işlemi yapan kuruluşa götürecek ve
ona belirli bir bedel ödemek suretiyle Yunan devletinin vade sonunda
ödememesine karşılık CDS şirketinin ödemesi garantisini satın alacaktır. İşte
bu kurumun CDS şirketine ödediği prime CDS primi (risk primi) deniyor.
Bugünlerde Türkiye tahvilleri için CDS primi 208 dolayında bulunuyor.
Türkiye’nin CDS primi Fed açıklamalarının ardından benzer yükselen ülke CDS
primleriyle birlikte yükseldikten sonra tekrar düşüşe geçti. Bugün itibariyle
bir Türk tahvili alan ve bunu CDS garantisine bağlamak isteyen kişi ya da
kurumun tahvilin değerinin yüzde 2,08’i oranında risk primi ödemesi
gerekmektedir.
Bir ülkenin ya da şirketin CDS primi ne kadar yüksekse borçlanma
maliyeti de o kadar yüksek demektir. Çünkü bu prim ister istemez faize
yansımaktadır.
Aşağıdaki tabloda çeşitli ülkelerin CDS primleri karşılıklı
olarak gösterilmektedir.
Tarih
|
Türkiye
|
Brezilya
|
Endonezya
|
G. Afrika
|
Çin
|
Rusya
|
22.5.2013
|
118
|
130
|
140
|
169
|
73
|
136
|
31.5.2013
|
131
|
146
|
162
|
191
|
84
|
155
|
28.6.2013
|
191
|
185
|
207
|
216
|
141
|
195
|
31.7.2013
|
205
|
191
|
208
|
222
|
125
|
186
|
29.8.2013
|
240
|
203
|
282
|
240
|
117
|
200
|
30.9.2013
|
214
|
173
|
220
|
197
|
85
|
172
|
31.10.2013
|
185
|
166
|
193
|
185
|
79
|
161
|
28.11.2013
|
207
|
205
|
236
|
211
|
66
|
171
|
31.12.2013
|
245
|
194
|
237
|
204
|
80
|
165
|
31.1.2014
|
270
|
206
|
233
|
233
|
98
|
203
|
28.2.2014
|
230
|
172
|
185
|
204
|
90
|
191
|
31.3.2014
|
220
|
169
|
175
|
195
|
88
|
222
|
12.4.2014
|
208
|
160
|
172
|
183
|
88
|
218
|
Artış Oranı (%)
|
76,3
|
23,1
|
22,9
|
8,3
|
20,5
|
60,3
|
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202648 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.