Devlet, Şirket Gibi Yönetilebilir mi?
Zaman zaman işadamlarından
duyarsınız: “Devleti şirket gibi yönetmek gerekir” derler. Çoğu kişi “adam
haklı” diyerek bu söze destek verir. Çok az insan “devletin şirket gibi
yönetilemeyeceğini” söyler ama fazla taraftar bulamaz. Bu düşünceyi siyaset
katında ilk kez Turgut Özal dile getirmişti. Ben bu konuda fazla taraftarı
olmayan “devletin şirket gibi yönetilemeyeceği” düşüncesini savunanlardanım. Bu
düşüncemi Örneklerle Kolay Ekonomi kitabımda da bir alt bölüm olarak yazdım.
Devlet niçin şirket gibi
yönetilemez? Çünkü ikisi arasında derin farklar vardır. Bunları sıralayayım.
Şirketin patronu bellidir. Birden
fazla sahibi de olsa, hatta halka açık bile olsa şirketle ilgili kararları alıp
uygulayan bir başkan ve yönetim kurulu vardır. Oysa devlette patron belli
değildir. Kısmen parlamento, kısmen hükümet, kısmen bürokrasi, kısmen denetim
organları, kısmen de yargı yetkili hale gelir (Tabii burada sözünü ettiğim durum
demokratik devletler için geçerlidir.)
Devlet, uyguladığı maliye ve para
politikasıyla bütün ülkeyi, toplumu ve şirketleri etkileyebilir. Hiçbir anonim
şirket hiçbir uygulamasıyla böyle bir etki yaratamaz.
Devlet, şirketlerden farklı
olarak vergi toplama yetkisine sahiptir. Yani finansman sıkıntısına düşse basar
parayı finansmanı sağlar. Sonunda enflasyon olur ama enflasyonu tek başına
devlet değil bütün toplum paylaşır. Oysa şirketler finansman sıkıntısına düşse
böyle bir imkânları yoktur.
Devletin borçlanmasıyla
şirketlerin borçlanması farklıdır. Devletler, şirketlere göre daha uzun vadeli
ve ucuz maliyetle borçlanabilirler. Oysa şirketlerin borçlanma kredibilitesi
içinde bulundukları devletin kredi değerliliğiyle sınırlıdır.
Şirketler sermayelerini halka
açabilirler, hisse senedi çıkarabilirler. Devletlerin sermayesi olmadığı için
böyle bir işlem yapamaz.
Şirketler malvarlıklarının
değerini bilirler ve bilançolarında gösterirler. O nedenle şirketlerin bir
piyasa değeri vardır. Oysa devletler malvarlıklarının değerini tam olarak
bilemezler. Ormanlar, sahiller devletin malı sayılır. Bunların değeri
bilinemez. Yani devlet sahip olduğu nakit varlıkları ve tapulu gayrimenkullerin
değerini bilse de tapulu olmayan gayrimenkullerinin değerini bilemez.
Devletlerin bilançosu olmadığı gibi bir piyasa değeri de yoktur. Devletlerin bütçesi
olur.
Şirket yönetimi iki temel kural
üzerine dayanır: (1) Kâr etmek, (2) Elde edilen kârın bir bölümünü hissedarlara
dağıtmak. Şirketlerin bilanço dışındaki en önemli finansal belgesi kâr/zarar
cetvelidir. Devlet yönetimi şirket yönetiminden farklı olarak kâr etmek
temeline dayanmaz. Tam tersine toplumdan alınan vergileri kullanarak toplum
yararına, gerektiğinde zarar etmeyi göze alarak iş yapmak devlet yönetiminin
dayanağıdır. Bu çerçevede devletlerin kâr/zarar cetveli olmaz.
Sürekli zarar eden bir şirket
sonunda iflas eder ve tasfiyeye girer. Devletler zarar etmez ve iflas da
etmezler. Dolayısıyla tasfiyeye girmezler. Batmış gibi görünseler de batmazlar.
Yunanistan bunun tipik örneğidir. Eğer Yunanistan anonim şirket gibi
yönetilseydi, çoktan iflas eder ve tasfiyeye girerdi (Her ne kadar devletlerin
de iflas etmesi üzerine bazı çalışmalar yapılmış olsa da bunlardan sonuç
alınabilmiş değildir.)
Bu farkları artırmak mümkündür.
İşte bu nedenle devletler şirket gibi şirketler de devlet gibi yönetilemez.
Asıl olan devleti devlet gibi, şirketi de şirket gibi yönetmektir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026102 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.