Orta Vadeli Program ve Gerçekler
2016 – 2018 arası 3 yıllık dönemi kapsayan Orta Vadeli
Program (OVP) ile Orta Vadeli Mali Plan (OVMP) yayınlandı. Bu belgelerde yer
alan 2015 gerçekleşme tahminleri ile 2016 – 2018 dönemini kapsayan gelecek 3
yıla ilişkin tahminleri aşağıda tablo halinde sunuyorum.
OVP
|
2015
|
2016
|
2017
|
2018
|
GSYH (Milyar TL)
|
1.928
|
2.141
|
2.376
|
2.640
|
GSYH SAGP (Milyar USD)
|
1.516
|
1.596
|
1.697
|
1.818
|
Kişi Başına Gelir (SAGP)
|
19.506
|
20.313
|
21.377
|
22.680
|
Büyüme (%)
|
3,0
|
4,0
|
4,5
|
5,0
|
Yurtiçi Tasarruf / GSYH (%)
|
14,6
|
16,1
|
16,6
|
17,2
|
İşsizlik Oranı (%)
|
10,5
|
10,3
|
10,2
|
9,9
|
İhracat (Milyar USD)
|
143,0
|
150,0
|
170,0
|
192,5
|
İthalat (Milyar USD)
|
208,4
|
216,3
|
239,6
|
265,6
|
Ham petrol (Brent) Fiyatı Varil/USD
|
54,3
|
57,6
|
58,3
|
58,1
|
Dışticaret Dengesi (Milyar USD)
|
-65,4
|
-66,3
|
-69,6
|
-73,1
|
Cari Denge (Milyar USD)
|
-36,7
|
-34,0
|
-34,4
|
-35,2
|
Cari Denge /GSYH (%)
|
-5,2
|
-4,9
|
-4,7
|
-4,4
|
TÜFE, Enflasyon (%)
|
7,6
|
6,5
|
5,5
|
5,0
|
GSYH Deflatörü (%)
|
7,1
|
6,8
|
6,2
|
5,8
|
OVMP (Merkezi Yönetim Bütçesi)
|
2015
|
2016
|
2017
|
2018
|
Harcamalar
|
503,0
|
540,9
|
586,2
|
630,4
|
Faiz Dışı
Harcamalar
|
449,0
|
485,9
|
527,2
|
567,4
|
Faiz
Harcamaları
|
54,0
|
55,0
|
59,0
|
63,0
|
Gelirler
|
478,5
|
525,4
|
571,4
|
619,3
|
Vergi
Gelirleri
|
405,8
|
444,1
|
490,1
|
541,1
|
Diğer
Gelirler
|
72,8
|
81,3
|
81,3
|
78,2
|
Bütçe Dengesi
|
-24,5
|
-15,4
|
-14,8
|
-11,1
|
Faiz Dışı Denge
|
29,5
|
39,6
|
44,2
|
51,9
|
Bütçe Dengesi / GSYH (%)
|
-1,3
|
-0,7
|
-0,6
|
-0,4
|
AB Tanımlı Genel Devlet Borç Yükü (%)
|
34,0
|
32,8
|
31,3
|
30,0
|
Yeni OVP’deki önemli değişikliklerden birisi satın alma gücü
paritesine (SAGP) göre GSYH kişi başına
gelire yer verilmesidir[1].
Bunun gerekçesi olarak OVP metninde şöyle bir ifade yer alıyor: “Bu yıl Türkiye’nin de aralarında olduğu
gelişmekte olan ülkelerin döviz kurlarında yüksek boyutta dalgalanmaların
meydana gelmesi ve bu konjonktürde SAGP’ye göre yapılan hesaplamaların ülkelerin
karşılaştırmalı refah düzeyini daha doğru yansıtması ve refah düzeyindeki
eğilimi daha sağlıklı göstermesi.” Bana sorarsanız gerçek gerekçe GSYH’nın
dolar cinsinden hızla gerileyerek gerek GSYH’nın gerekse kişi başına gelirin
önemli oranda gerilemiş olmasının dikkatlerden kaçırılmaya çalışılması. Çünkü
biliyoruz ki TL’nin hızlı değer kaybı Türkiye’yi GSYH açısından 16’ıncılıktan
18’inciliğe geriletirken kişi başına gelirinin de 10 bin Doların oldukça altına
düşmesine yol açtı. SAGP’ye göre GSYH’ya ve kişi başına gelire bakarak insanlar
orta gelir tuzağında giderek daha dibe gerilediğimizi görmeyebilirler.
Devlet, GSYH ve
kişi başına geliri normal hesaplara göre değil de SAGP’ye göre yayınladığı için
zorunlu olarak IMF’nin sitesinde yer alan büyüklükleri ele alarak gerçek GSYH
ve kişi başına gelirimizi de görmemiz gerekiyor (World Economic Outlook
Database, October, 2015.)
IMF
|
2015
|
2016
|
2017
|
2018
|
GSYH (Milyar TL)
|
1.985,8
|
2.199,4
|
2.414,7
|
2.648,5
|
GSYH (Milyar USD)
|
722,2
|
721,2
|
761,4
|
804,6
|
Kişi Başına Gelir (USD)
|
9.290,0
|
9.179,0
|
9.594,0
|
10.037,0
|
GSYH SAGP (Milyar USD)
|
1.576,3
|
1.641,0
|
1.731,3
|
1.828,4
|
Kişi Başına Gelir (SAGP)
|
20.277
|
20.889
|
2.183
|
22.810
|
Büyüme (%)
|
3,0
|
2,9
|
3,7
|
3,5
|
Yurtiçi Tasarruf / GSYH (%)
|
16,0
|
16,0
|
15,6
|
15,1
|
Nüfus (bin kişi)
|
77.738
|
78.559
|
79.366
|
80.159
|
İşsizlik Oranı (%)
|
10,8
|
11,2
|
10,9
|
10,9
|
Cari Denge (Milyar USD)
|
-32,7
|
-34,1
|
-39,4
|
-45,7
|
Cari Denge /GSYH (%)
|
-4,5
|
-4,7
|
-5,2
|
-5,7
|
TÜFE, Enflasyon (%)
|
8,0
|
6,5
|
6,5
|
6,5
|
Şimdi bu tablolarda
yer alan bazı sayıların ve oranların üzerinden geçelim:
(1) SAGP esas
alınmayıp da normal hesaplar esas alınırsa Türkiye’nin GSYH’sının hızla
gerileyeceğinin tahmin edildiğini görebiliyoruz. 2015 yılında 722 milyar dolara
gerilemesi tahmin edilen GSYH’mızın 2013 yılına göre (823 milyar dolar)
yaklaşık yüzde 12 azalacağını görüyoruz. Bu azalma 2016 yılında da devam
ediyor. 2017 yılından itibaren yeniden artış başlasa da 2018 yılında 2013
yılındaki düzeye gelmemiz mümkün olamıyor. Demek ki Türkiye, 2013 yılından
sonra tam altı yıl GSYH’sını dolar bazında düşürmüş olacak.
(2) 2013
yılında 10.822 dolar ile doruk noktasına ulaşmış bulunan kişi başına gelir
düzeyine, bu OVP süresince ulaşmamız mümkün görünmüyor. Bu iki gerçek
Türkiye’nin 2023 tahminlerinin ne kadar realiteden uzak olduğunu bir kez daha
yüzümüze çarpıyor.
(3) Seçim
öncesinde verilen sözleri ve yapılan taahhütleri dikkate aldığımızda bütçe
dengesinin giderek daha da düşeceği şeklindeki görünüm gerçekçi görünmüyor.
Bütçe açığının dönem boyunca artabileceğini düşünüyorum. Eğer bu tahminim doğru
çıkarsa o zaman AB tanımlı genel devlet borç yükü de OVMP’de gösterilen
oranların üzerinde olur.
(4) OVP ve
OVMP’den çıkarmak mümkün olmasa da IMF tahminlerinden hesaplayabildiğim
kadarıyla 2016 yılı ortalama dolar kuru 3,05, 2017 ortalama dolar kuru 3,17 ve
2018 yılı ortalama dolar kuru 3,29 olarak bulunuyor. Ben bu ortalama kurların
gerçekçi olmadığını düşünüyorum. Dolayısıyla GSYH’mız ve kişi başına gelirimiz
dolar cinsinden çok daha fazla gerileyebilir.
(5) OVP’de
enflasyonda yıllar itibariyle gerileme ve sonunda 2018’de yüzde 5’e varılacağı
öngörülmüş. Buna karşılık IMF tahmininde enflasyonun yüzde 6,5’dan aşağı
düşmeyeceği öngörülmüş. IMF’nin tahminini daha gerçekçi buluyorum.
(6) OVP’de cari
açığın da gerileyerek yüzde 4,4’e geleceği tahmini yer alırken IMF tahmininde
büyümedeki artışa paralel olarak cari açığın da büyüyeceği öngörülmüş. Kısa
sürede üretimin ve dolayısıyla büyümenin ithalata bağımlı yapısını
değiştiremeyeceğimize göre IMF’nin tahmini çok daha tutarlı görünüyor.
Özetle söylemek gerekirse; 2016 – 2018 dönemini kapsayan OVP ve OVMP şimdiye kadar yapılan OVP ve OVMP’ler içinde en tutarsız ve gerçeklerden en uzak olanı gibi görünüyor. Ve özellikle de GSYH ve kişi başına gelirde yaşanan düşüşlerin üzerini yöntem değişikliğiyle örtmeye çalışmış bir program gibi duruyor.
Özetle söylemek gerekirse; 2016 – 2018 dönemini kapsayan OVP ve OVMP şimdiye kadar yapılan OVP ve OVMP’ler içinde en tutarsız ve gerçeklerden en uzak olanı gibi görünüyor. Ve özellikle de GSYH ve kişi başına gelirde yaşanan düşüşlerin üzerini yöntem değişikliğiyle örtmeye çalışmış bir program gibi duruyor.
[1] Satınalma gücü paritesi (SAGP); ülkeler
arasındaki fiyat düzeyi farklılıklarını ortadan kaldırarak farklı para
birimlerinin satın alma güçlerini eşitleyen bir değişim oranını ifade ediyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202691 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.