Kurdaki Değişimin Farklı Etkileri: Soru ve Yanıt
Soru:
İkamesi olmayan mallar için de yükselen kurun ihraç eden şirket için ne
gibi sonuçlar doğuracağını açıklar mısınız? İkamesi olmayan malların satışı
yükselen dolar kurundan nasıl etkilenir? Yükselen dolar kuru nedeniyle ikamesi
olmayan malları ihraç eden şirketlerin geliri nasıl etkilenir?
Sorumu bir örnekle daha da genişletmek
isterim. Örneğin Masaüstü yada laptop bilgisayarlar için ikamesi olmayan ya da
yok denecek kadar düşük olan X marka işlemcileri düşünelim. Bilgisayar üretmek
isteyen bir firma bu işlemciyi onu üreten ABD’li firmadan kur artsa da azalsa
da satın almak zorunda. Bu bağlamda kur artışı X işlemcisini üreten ABD’li firmaya
pozitif olarak yansımaz mı?
Yanıt:
Başlangıçta
1 USD = 2 TL kurunun geçerli olduğunu varsayalım. Örneğinizdeki işlemciye 200
TL verip (=100 USD) alan bilgisayar üreticisini düşünelim. Bu üretici, söz
konusu işlemciyi ABD’den ithal ediyor, diğer bütün girdileri iç piyasadan 300 TL’ye
alarak bilgisayarı 500 TL'ye mal ediyor ve 700 TL'ye
satıyor olsun. Kur; 1 USD = 3 TL'ye yükseldiğinde bilgisayar üreticisi 100 USD
değerindeki işlemciyi bu kez 300 TL maliyetle ithal eder konuma gelecektir.
ABD’li işlemci satıcısı açısından değişen bir şey olmaz. O yine ayni işlemcinin
satışı karşılığında 100 USD almaya devam edecek. Buna karşılık bilgisayar
üreticisinin maliyeti artık 500 TL değil 600 TL’ye yükselecektir. Bu durumda bilgisayar
üreticisinin karşısında iki seçenek oluşur: (1) Ürettiği bilgisayarın fiyatını
maliyete gelen artış kadar yükselterek 800 TL’ye çıkarabilir. Fiyat artışı
sonucu muhtemelen satış miktarı düşeceği için üretimini azaltacak ve
dolayısıyla kazancında düşüş ortaya çıkacaktır. (2) Maliyete gelen 100 TL’lik
artışı satış fiyatına kısmen yansıtarak, örneğin fiyatı 750 TL’ye çıkararak, biraz
satış kaybı biraz da kâr kaybı yoluyla kazancını dengede tutmaya çalışabilir. Bu
ikisinden hangisinin tercih edileceği firmanın durumuna, rakiplerin durumuna ve
piyasanın durumuna göre değişir.
Kur düşerse yani TL
değer kazanırsa durum farklıdır. Diyelim ki USD/TL kuru 2’den 1,5’e düşmüş
olsun. Bu durumda X işlemcinin fiyatı (100 USD) değişmediği halde bilgisayar
üreticisine maliyeti 200 TL yerine 150 TL’ye düşecek, dolayısıyla bilgisayar
üreticisi aynı bilgisayarı 450 TL’ye mal eder duruma gelecektir. Bu durumda bilgisayar
üreticisinin karşısında iki seçenek oluşur: (1) 450 TL’ye mal etmeye başladığı
bilgisayarın satış fiyatını değiştirmez ve bilgisayar başına 50 TL daha fazla
kâr eder. Bu durumda bilgisayarın satış miktarı da değişmez. (2) 50 TL’lik
maliyet düşüşünü kısmen ya da tamamen satış fiyatına yansıtarak örneğin
bilgisayarı eskisi gibi 700 TL’ye değil 650 TL’ye satmaya başlar. Bu durumda
satış miktarı artar. Bilgisayar üreticisinin bu iki seçenekten hangisine göre
davranması gerektiği yine firmanın durumuna, rakiplerin durumuna ve piyasanın
durumuna göre değişir. Çünkü kur yeniden arttığında fiyatı eski düzeyi olan 700
TL’ye getirse bile eski satış hacmine ulaşamayabilir. Bilgisayar üreticisi, kurdaki
düşüşün geçici olduğunu düşünüyorsa bu gibi durumlarda indirim kampanyaları
yapmak daha akıllıca olabilir.
Kurdaki düşüşün ABD’li işlemci satıcısı açısından başlangıçta bir etkisi
yok gibi görünür. TL kurundaki değişim onu ilgilendirmez, o yine aynı işlemciyi
100 USD’ye satmaya devam eder. Buna karşılık kur düşüşü bilgisayar üreticisinin
fiyatı düşürmesi ve daha çok bilgisayar satmasıyla sonuçlanmışsa o zaman o
bilgisayar üreticisi daha fazla işlemci talep edecek demektir. Ki bu da ABD’li
işlemci üreticisinin satışlarının artmasına yol açar. Bu durumda kurdaki düşüş ABD’li işlemci satıcısının, Türkiye’deki ithalatçının ve muhtemelen
Türkiye’deki tüketicinin kazançlı çıkmasıyla sonuçlanır. Söz konusu mal,
ikamesi olmayan bir mal değil de örneğin kumaş gibi Türkiye’de de üretilen bir
mal olsaydı o zaman Türkiye’deki üretici bu işten zararlı çıkardı.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202699 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.