Büyüme ile Cari Açık İlişkisi
Büyümede Durum
Üçüncü çeyrek büyümesi yüzde 4,0 olarak açıklandı. Beklentilerin
oldukça üzerinde bir üçüncü çeyrek büyüme performansı bu. Piyasa aktörlerinin tahmin
ortalaması yüzde 2,8, benim NTV televizyon kanalında yaptığım tahmin ise yüzde
3,1 idi.
Üretim yönünden baktığımızda alt kesimlerin üçüncü çeyrekte
GSYH içindeki payları ve sergiledikleri üçüncü çeyrek büyümesi ile 9 aylık
büyümenin durumu şöyle görünüyor:
Alt sektör
|
GSYH III.
Çeyrek içindeki payı (%)
|
III.
Çeyrek Büyüme Oranı (%)
|
9 Aylık
Büyüme Oranı (%)
|
Tarım
|
15,6
|
11,1
|
8,9
|
Sanayi
(İnşaat dahil)
|
29,7
|
1,5
|
2,0
|
Hizmetler
|
56,6
|
5,0
|
4,4
|
Bu tabloya baktığımızda üçüncü çeyrekte sürpriz yapan yüzde
4 oranındaki büyümenin asıl olarak tarım ve hizmetler kesimindeki büyümeden
geldiğini görüyoruz.
Harcamalar yönünden baktığımızda harcamaları oluşturan
bileşenlerin üçüncü çeyrekte GSYH içindeki payları ve sergiledikleri üçüncü
çeyrek büyümesi ile 9 aylık büyümenin durumu şöyle görünüyor:
Harcama
Türü
|
GSYH III. Çeyrek içindeki payı (%)
|
III. Çeyrek Büyüme Oranı (%)
|
9 Aylık Büyüme Oranı (%)
|
Hanehalkı
tüketim harcaması
|
64,7
|
3,4
|
4,5
|
Devletin
tüketim harcaması
|
10,2
|
7,8
|
5,2
|
Gayrısafi
sabit sermaye oluşumu
|
21,1
|
-0,5
|
3,3
|
İhracat
|
25,6
|
-0,6
|
-1,0
|
(Eksi)
İthalat
|
24,6
|
-1,0
|
1,4
|
Bu tabloya baktığımızda üçüncü çeyrek büyümesinin de 9 aylık
büyümenin de iç talebe dayalı tüketim kökenli bir büyüme olduğunu görüyoruz.
Yatırımların (gayrısafi sabit sermaye oluşumu) 9 aylık dönemde olumlu katkı vermesine
karşılık üçüncü çeyrek büyümesine negatif etki yaptığı anlaşılıyor.
Dışticaretin (ihracat ve ithalat) büyümeye katkısı ise negatif olarak çıkıyor.
Yıl boyunca ihracatın da ithalatın da daralmasının böyle bir sonuç vereceği
tahmin ediliyordu.
Cari Açığın Durumu
Ocak – Ekim ödemeler dengesi açıklandı ve cari açığın ilk 10
ayda 25,4 milyar dolar olduğu ortaya çıktı. Buna göre 12 aylık bazda cari açık
38,1 milyar dolar olarak gerçekleşmiş bulunuyor.
Aşağıdaki tabloda cari açığın son 6 yıldaki gelişimi yer
alıyor (2015 yılı cari açığı Ekim ayı itibariyle 12 aylık cari açığı ve veriler
ve cari açık / GSYH oranı da GSYH’nın 780 milyar USD olacağı varsayımıyla
yapılan hesaplamayı gösteriyor.)
Yıllar
|
Cari Açık (Milyar USD)
|
Cari Açık / GSYH (%)
|
2010
|
45.313
|
6,2
|
2011
|
75.008
|
9,7
|
2012
|
48.535
|
6,2
|
2013
|
64.658
|
7,9
|
2014
|
46.377
|
5,8
|
2015
(Ekim 12 aylık)
|
38.109
|
4,9 (*)
|
Tablodan görüleceği gibi cari açık 2014 yılından bu yana
gerilemeye devam etmektedir. Eğer TL, 2015 yılında bu kadar değer kaybetmemiş
olsaydı GSYH USD cinsinden daha yüksek çıkacak ve cari açık/GSYH oranı da daha
da düşük olacaktı.
Büyüme İle Cari Açık Bir
Arada
Türkiye’nin büyüme modeli 2000’lere kadar bütçe açığı
vererek büyüme, 2000’lerden sonra cari açık vererek büyüme modeli diye
özetleyebileceğimiz açık vermeye dayalı bir büyüme modeli olmuştur. Cari açığın
çok büyüdüğü 2010 sonrası dönemde bir yandan dış konjonktürün daralması bir
yandan da Türkiye’nin cari açığı düşürmeye dönük ekonomi politikası
uygulamaları cari açığı düşürmüş bulunuyor. Ne var ki bu düşüşün bedeli,
yukarıda değindiğim modelin bir gereği olarak, büyümenin de düşmesi olarak karşımıza
çıkmıştır. Aşağıdaki grafik bu ilişkiyi sergiliyor
Türkiye, şimdilerde yeniden büyüme ivmesini yakalamaya çabalıyor. Muhtemelen asgari ücretteki artış bir yandan enflasyonu biraz daha yukarı iterken bir yandan da talebi canlandırarak büyümeyi artıracak. Büyüme ile birlikte cari açığın artıp artmayacağı ise gelecek dönemin en önemli soru işaretlerinden birisi olacak. Bu çerçeveden bakınca önümüzdeki dönemde Türkiye’yi bekleyen en önemli meydan
okumanın, büyümenin yeniden potansiyel büyüme oranına geri dönerken cari açığı
artırmadan bu dönüşün başarılıp başarılamayacağıdır. Bu konuyu hükümetin açıkladığı
reform paketini ele alıp bizim düşündüğümüz yapısal reformlara ne kadar uyumlu
olduğunu değerlendirirken ele alacağız.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202648 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.