Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Ticari Borç Havuzundaki Yerimiz

Küresel krizle birlikte birçok ekonomik olay farklı boyuta geçti. Örneğin gelişmiş ekonomilerde (ABD, İngiltere, Japonya, Euro Bölgesi) Merkez Bankalarının başlattığı parasal gevşeme yani tahvil alıp para verme operasyonları sonucunda küresel sistemde geçmişle karşılaştırılamayacak kadar bol likidite oluştu. Bu gelişmeye gelişmiş ekonomilerde faizlerin son derece düşük düzeylere gerilemesi eşlik etti. Buna karşılık bu ekonomilerde enflasyonist baskılar oluşmadı. Gelişmiş ekonomilerde dağıtılan paraların önemli bir bölümü, faizlerin yüksek olduğu gelişmekte olan ekonomilere, borç, kredi, portföy yatırımı olarak aktı. Gelişmekte olan ekonomiler bu sermaye akışı sonucunda küresel krizin ilk evresinde (2008 – 2014) gelişmiş ekonomilerle karşılaştırılamayacak kadar hızlı büyüdüler. Bir başka ifadeyle gelişmiş ekonomilerin dağıttığı paralar asıl olarak gelişmekte olan ekonomilerin büyümesine yardım etti.

Küresel krizin ABD, Euro Bölgesi ve Japonya’yı etkilediği ilk evresi (ki bunu ABD krizi ve diğerleri olarak ikiye bölerek ele almak da mümkün) artık yavaş yavaş toparlanmaya dönüyor (ABD ve İngiltere toparlanma yolunda oldukça yol aldı, Euro Bölgesi ve Japonya’nın da bu yıldan başlayarak toparlanmaya geçmesi bekleniyor.) Bu durumda gelişmekte olan ülkelere sermaye akışının azalması söz konusu olacak. Aşağıdaki tablo bu durumu ortaya koyuyor (Kaynak: Standard & Poor’s Ratings Services, Emerging Markets Sovereign Debt Report 2016.)

Gelişmekte Olan Ekonomiler (Milyar Dolar)
2013
2014
2015
2016
Toplam Ticari Borç Stoku
5.635
5.916
6.222
6.808
Kırılgan Altılı
2.425
2.409
2.630
2.981
   Brezilya
898
861
702
754
   Hindistan
813
879
1.304
1.566
   Endonezya
140
159
175
194
   Rusya
176
137
112
104
   Güney Afrika
148
137
130
144
   Türkiye
251
236
206
219
Toplam Borçlanma
1.186
1.118
1.111
1.156
Kırılgan Altılı
636
511
425
446
   Brezilya
283
147
176
190
   Hindistan
194
219
146
158
   Endonezya
26
29
37
33
   Rusya
33
31
14
16
   Güney Afrika
18
18
17
13
   Türkiye
83
67
36
35

2013 yılında küresel sistemde toplam ticari borç stoku 5,6 trilyon dolar iken 2016 yılında bu miktar 6,8 trilyon dolara yükseliyor. Kırılgan altılının da (kırılgan beşliye Rusya’yı da ekledik) ticari borç stoku yükseliyor. Aslında bu grup içinde ticari borç stoku yükselen iki ekonomi var: Hindistan ve Endonezya. Her ikisi de yapısal reformlara girişti ve bu adımlar sayesinde dünyayı kırılganlık ortamından çıkmaya çalıştıkları yolunda ikna etmeyi başardılar. Bunun sonucunda da sermaye akımlarındaki daralmaya karşılık aldıkları payları korumayı becerdiler. Rusya, ABD ve Euro Bölgesiyle çatışma içine girdi ve bir yandan karşı karşıya kaldığı ekonomik ambargo bir yandan petrol fiyatlarındaki düşüş sonucunda pastadaki payını artırmak bir yana mevcudu yarı yarıya kaybetti. Brezilya, bir yandan siyasal bir yandan da ekonomik istikrarsızlıklar içinde bulunduğu ve hiçbir yapısal düzenleme içine giremediği için, son derecede yüksek faizler verdiği halde, ticari borçlanmasını artıramıyor. Güney Afrika da aşağı yukarı aynı istikrarsızlıklar içinde payının yarısını kaybetmiş bulunuyor. Bir zamanların parlayan yıldızı olarak görülen Türkiye ise yapısal reformları ilan eden ama yapamayan bir ülke görünümü içinde bocalıyor ve bu pastadaki payını yarıdan fazla oranda kaybetmiş bulunuyor.  

Geçtiğimiz haftalardan, yılbaşındaki beklentilerden farklı olarak Fed’in faiz artırımını bu yıl daha sınırlı tutacağı beklentisi oluştu. Bu beklenti piyasalardaki likidite daralmasının ve dolayısıyla gelişmekte olan ekonomilerden sermaye kaçışlarının fazla olmayacağı yolunda iyimser bir hava yarattı. Bu beklentiler gerçekten de bu şekilde bir gelişmeye yol açabilir. Ne var ki bu gerçekleşme bu yılı kurtarsa da gelecek yılı etkilemez. Yani Fed, eninde sonunda faizi artıracak. Dolayısıyla diğer ekonomilerin durduğu bu ortam, yapısal reformların gerçekten yapılması ve dünyaya yeni bir dosya ile çıkılması için son derecede uygun bir ortamdır. Hindistan ve Endonezya’yı izlemekte yarar var.  
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

78 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.