Türkiye'nin Dış Borçları
Türkiye’nin dış borçları,
üzerinde tam bir anlaşma olmayan bir konudur. Kimisi brüt miktarları, kimisi
net miktarları, kimisi mutlak miktarları, kimisi de GSYH içindeki payları esas
alarak yorum yapar. Burada hepsini ele alarak durumu açıklamaya çalışacağım.
Metnin altında yer alan 1
numaralı tablo 1989 yılından bu yana yılsonları itibariyle Türkiye’nin brüt dış
borç stokunu ve bunun GSYH’ya olan oranını gösteriyor.
1989 yılında Türkiye’nin GSYH’sı
144 milyar, kişi başına geliri 2,811 USD. Aynı yılın sonunda Türkiye’nin
toplam brüt dış borç stoku 43,9 milyar USD ve toplam brüt dış borç yükü (kamu
kesimi, özel kesim ve TCMB’nin kısa ve uzun vadeli dış borçlarının toplamının
GSYH’ya oranı) yüzde 30,8 imiş. 1989 yılı itibariyle kişi başına düşen brüt dış
borç miktarı 1.250 USD olarak hesaplanıyor.
2015 yılında Türkiye’nin GSYH’sı
720 milyar, kişi başına geliri 9,261 USD. 2015 yılsonu itibariyle toplam brüt dış
borç stoku 398 milyar USD ve toplam brüt dış borç yükü yüzde 55,3. 2015 yılı
itibariyle kişi başına düşen dış borç miktarı 5,050 USD olarak hesaplanıyor.
Tabloya göre Türkiye’nin brüt dış
borçları 1989 – 1999 arsındaki dönemde GSYH’nın yüzde 30 – 35’i aralığında
seyrederken 1999 yılında yüzde 40’ın üstüne çıkmış, 2001 kriziyle birlikte
yüzde 58’e gelip dayanmış görünüyor. Sonraki yıllarda yeniden inişe geçen brüt dış
borç stoku / GSYH oranı, eski düzeyine gerilemese de yüzde 40’ların altında
seyretmiş. Bu düşüşte Türkiye’nin 2004 yılı sonunda AB ile adaylık müzakeresine
başlamasının etkisi yüksektir. Bu müzakerelerle birlikte Türkiye’ye doğrudan
yabancı sermaye girişi rekor düzeylere çıkmış ve dış borçlanmanın yerini
almıştır. 2009’dan başlayarak adaylık sürecinin ilk yıllardaki ciddiyeti kaybolmuş
ve bu gelişmeyle birlikte yabancı kaynak girişinin doğrudan yabancı sermayeden
yeniden borç biçimine dönmesi söz konusu olmuş bulunuyor. Bunun da etkisiyle
2012 yılından başlayarak brüt dış borç stoku / GSYH oranının yeniden
yükseldiğini ve yüzde 50’lerin üzerine çıktığını tablodan görebiliyoruz. Bu 1
numaralı tablodaki toplam brüt dış borçların yıllar itibariyle gelişimini bir
grafik yardımıyla daha açık biçimde gösterelim.
Grafik bize brüt dış borç yükünün
yıllar itibariyle arttığını gösteriyor. Kırmızı kesikli eğilim çizgisi brüt dış
borç yükündeki artışı net bir biçimde sergiliyor. 2000 – 2003 arasındaki
sıçrama 2001 krizinin etkisidir. Son yıllardaki artış ise TL’nin USD’ye karşı
yaşadığı değer kaybının GSYH’da yarattığı düşüşün etkisiyle ortaya çıkmış
bulunuyor.
Son yıllarda brüt dış borç stoku
/ GSYH oranının yükselmesinin iki nedeni var: (1) AB ile olan adaylık
meselesinin ciddiyetini kaybetmesi ve yabancı kaynak girişinin doğrudan yabancı
sermaye yerine dış borca dönmesi. (2) TL’nin hızlı dış değer kaybı sonucunda
GSYH’nın USD bazında gerilemiş olması (Bilindiği gibi GSYH TL ile hesaplanıp
sonra USD’ye çevriliyor, buna karşılık dış borçlar doğrudan USD ile hesaplanıyor.
Dolayısıyla TL değer kaybettikçe kur yükseldiği için GSYH geriliyor, buna
karşılık USD ile hesaplanan dış borç miktarı değişmiyor.)
Metnin altında yer alan 2
numaralı tablo Türkiye’nin net dış borç stokunu ve net dış borç yükünü
gösteriyor. Bu tablonun kırmızı renkle yazılı sütunları ilk tablodaki brüt dış
borçları toplu olarak (vade ayrımı yapmaksızın) sergilerken mavi renkle yazılı
sütunları banka ve benzeri kuruluşların döviz cinsinden net dış varlıklarını
gösteriyor. Brüt dış borçlar toplamından net dış varlıklar toplamını
düştüğümüzde Türkiye’nin net dış borçlarına ulaşıyoruz. 1989 yılında
Türkiye’nin net dış borç stoku 30,4 milyar USD, net dış borç stoku / GSYH oranı
yüzde 21,3 iken 2015 yılında net dış borç stoku 254 milyar USD’ye ve net dış
borç stoku / GSYH oranı da yüzde 35,3’e ulaşmış görünüyor.
Kişi başına borç hesabını net dış
borç stoku üzerinden yaparsak bu yükün 1989’da 550 USD dolayındayken 2015’de
3.220 USD düzeyine çıktığını hesaplıyoruz.
Dış borçlarla ilgili önemli bir
konu da Türkiye’nin 2016 ve izleyen yıllarda yapacağı dış borç servisiyle
ilgili (Dış borç servisi, vadesi gelecek olan dış borç anapara ve faizlerinin
ödenmesi demektir.) Metnin altında yer alan 3 numaralı tablo, Türkiye’nin 2016
yılının kalan bölümü ile sonraki yıllara ilişkin dış borç ödeme projeksiyonunu
gösteriyor.
2016 yılının kalan bölümünde
yapılacak dış borç anapara ve faiz ödemeleri; 18,1 milyar USD’lık bölümü kamu
sektörüne, 71,4 milyar USD’lık bölümü de özel sektöre at olmak üzere toplam
89,5 milyar USD’dir. 2016 yılından sonraki yıllara ilişkin miktarlar bu aşamada
sağlıklı bilgi vermekten uzaktır. Çünkü bu yıl içinde alınacak, yenilenecek
kısa vadeli dış borçlar 2017 ve sonraki yıllarda ödenecek miktarların üzerine
eklenecek ve bu miktarları artıracaktır.
Özet ve Sonuç
1989 yılında 2015 yılına kadar
geçen sürede Türkiye’nin GSYH’sı USD bazında 4 kat artarken brüt dış borç
stoku yaklaşık 8 kat artmıştır (Bunun bir nedeni TL’nin USD karşısında yaşadığı
değer kaybıdır. Yukarıda da değindiğim gibi GSYH, TL ile hesaplanmakta ve
yıllık ortalama USD/TL kuruna bölünerek USD cinsinden ifade edilmektedir. Bu
hesaplama tarzı kur değişimini sonuca yansıtmaktadır. Oysa dış borçlar doğrudan
USD ile hesaplandığı için bu tür kur değişikliklerinden etkilenmemektedir.)
Tablo 1: Türkiye Brüt Dış Borç Stoku ve Yükü
Yıllar
|
KAMU
SEKTÖRÜ
|
TCMB
|
ÖZEL
SEKTÖR
|
TÜRKİYE
TOP.
|
TÜRKİ
YE TOP. /
GSYH (%)
|
||||||
KISA VADE
|
UZUN VADE
|
TOPLAM
|
KISA VADE
|
UZUN VADE
|
TOPLAM
|
KISA VADE
|
UZUN VADE
|
TOPLAM
|
|||
1989
|
0
|
29.446
|
29.446
|
799
|
7.028
|
7.827
|
4.946
|
1.692
|
6.638
|
43.911
|
30,8
|
1990
|
0
|
33.268
|
33.268
|
855
|
7.487
|
8.342
|
8.645
|
2.125
|
10.770
|
52.381
|
26,1
|
1991
|
281
|
34.999
|
35.280
|
557
|
6.658
|
7.215
|
8.279
|
2.849
|
11.128
|
53.623
|
26,7
|
1992
|
400
|
36.076
|
36.476
|
572
|
6.158
|
6.730
|
11.688
|
3.702
|
15.390
|
58.595
|
27,8
|
1993
|
65
|
39.575
|
39.640
|
667
|
6.626
|
7.293
|
17.741
|
5.838
|
23.579
|
70.512
|
29,6
|
1994
|
36
|
41.705
|
41.741
|
828
|
8.949
|
9.777
|
10.323
|
6.863
|
17.186
|
68.705
|
38,8
|
1995
|
250
|
41.753
|
42.003
|
993
|
11.178
|
12.171
|
14.257
|
7.517
|
21.774
|
75.948
|
33,6
|
1996
|
0
|
40.192
|
40.192
|
984
|
11.397
|
12.381
|
16.088
|
10.637
|
26.725
|
79.299
|
32,6
|
1997
|
204
|
38.864
|
39.068
|
889
|
10.876
|
11.765
|
16.598
|
16.925
|
33.523
|
84.356
|
33,2
|
1998
|
1.602
|
39.737
|
41.339
|
905
|
12.081
|
12.986
|
18.267
|
23.760
|
42.026
|
96.351
|
35,6
|
1999
|
1.581
|
42.526
|
44.107
|
686
|
10.320
|
11.006
|
20.654
|
27.357
|
48.011
|
103.123
|
41,7
|
2000
|
2.461
|
47.621
|
50.081
|
653
|
13.437
|
14.090
|
25.187
|
29.244
|
54.431
|
118.602
|
44,7
|
2001
|
1.019
|
46.110
|
47.129
|
752
|
23.599
|
24.351
|
14.632
|
27.480
|
42.112
|
113.592
|
57,7
|
2002
|
915
|
63.618
|
64.533
|
1.655
|
20.348
|
22.003
|
13.854
|
29.206
|
43.060
|
129.596
|
56,2
|
2003
|
1.341
|
69.503
|
70.844
|
2.860
|
21.513
|
24.373
|
18.812
|
30.133
|
48.945
|
144.162
|
47,3
|
2004
|
1.840
|
73.828
|
75.668
|
3.287
|
18.123
|
21.410
|
27.076
|
36.986
|
64.062
|
161.140
|
41,3
|
2005
|
2.133
|
68.278
|
70.411
|
2.763
|
12.662
|
15.425
|
34.018
|
50.896
|
84.914
|
170.751
|
35,5
|
2006
|
1.750
|
69.837
|
71.587
|
2.563
|
13.115
|
15.678
|
38.540
|
82.300
|
120.840
|
208.105
|
39,5
|
2007
|
2.163
|
71.362
|
73.525
|
2.282
|
13.519
|
15.801
|
38.700
|
121.991
|
160.691
|
250.018
|
38,5
|
2008
|
3.248
|
75.086
|
78.334
|
1.874
|
12.192
|
14.066
|
47.397
|
141.152
|
188.549
|
280.949
|
37,9
|
2009
|
3.598
|
79.915
|
83.513
|
1.764
|
11.398
|
13.162
|
43.626
|
128.619
|
172.245
|
268.921
|
43,6
|
2010
|
4.290
|
84.819
|
89.109
|
1.553
|
10.012
|
11.565
|
71.401
|
119.788
|
191.189
|
291.864
|
39,9
|
2011
|
7.013
|
87.266
|
94.279
|
1.239
|
8.095
|
9.334
|
73.323
|
126.942
|
200.265
|
303.878
|
39,3
|
2012
|
11.040
|
92.983
|
104.023
|
1.036
|
6.052
|
7.088
|
88.113
|
140.466
|
228.579
|
339.691
|
43,2
|
2013
|
17.605
|
98.339
|
115.944
|
833
|
4.401
|
5.234
|
111.952
|
157.071
|
269.023
|
390.201
|
47,4
|
2014
|
17.866
|
99.843
|
117.709
|
342
|
2.142
|
2.484
|
113.524
|
168.988
|
282.512
|
402.705
|
50,4
|
2015
|
14.550
|
98.405
|
112.955
|
176
|
1.151
|
1.327
|
88.023
|
195.733
|
283.756
|
398.038
|
55,3
|
Tablo 2: Türkiye Net
Dış Borç Stoku ve Yükü
Yıllar
|
Toplam Brüt Dış Borç Stoku
|
TCMB Brüt Dış Borç Stoku
|
Bankacılık Kesimi Brüt Dış Borç
Stoku
|
Bankacılık Kesimi
Dışındakilerin Brüt Dış Borç Stoku
|
Parasal Yetkili ve Mevduat
Bankaları Net Varlıkları (I)
|
Katılım ve Yatırım
Bankaları Net Dış Varlıkları
|
Net Dış Varlıklar
Toplamı (II)
|
Türkiye Net Dış
Borç Stoku (I-II)
|
Türkiye Net Dış Borç Stoku
/ GSYH
|
1989
|
43.911
|
7.827
|
5.239
|
30.845
|
459
|
16
|
475
|
30.370
|
21,3
|
1990
|
52.381
|
8.342
|
7.586
|
36.452
|
604
|
-54
|
550
|
35.903
|
17,9
|
1991
|
53.623
|
7.215
|
8.043
|
38.364
|
1.571
|
-375
|
1.196
|
37.168
|
18,5
|
1992
|
58.595
|
6.730
|
10.018
|
41.848
|
3.533
|
-373
|
3.160
|
38.688
|
18,4
|
1993
|
70.512
|
7.293
|
14.258
|
48.961
|
2.279
|
-325
|
1.954
|
47.007
|
21,3
|
1994
|
68.705
|
9.777
|
7.265
|
51.663
|
4.907
|
-324
|
4.583
|
47.080
|
26,6
|
1995
|
75.948
|
12.171
|
9.127
|
54.649
|
6.709
|
194
|
6.903
|
47.746
|
21,1
|
1996
|
79.299
|
12.381
|
11.874
|
55.043
|
7.158
|
103
|
7.261
|
47.782
|
19,6
|
1997
|
84.356
|
11.765
|
13.593
|
58.998
|
7.498
|
299
|
7.797
|
51.201
|
20,2
|
1998
|
96.351
|
12.986
|
16.700
|
66.665
|
5.404
|
220
|
5.624
|
61.041
|
22,5
|
1999
|
103.123
|
11.006
|
19.571
|
72.547
|
10.838
|
-882
|
9.956
|
62.590
|
25,3
|
2000
|
118.602
|
14.090
|
23.161
|
81.351
|
4.049
|
-1.123
|
2.926
|
78.425
|
29,6
|
2001
|
113.592
|
24.351
|
12.703
|
76.538
|
-1.235
|
-736
|
-1.971
|
78.509
|
39,9
|
2002
|
129.596
|
22.003
|
10.393
|
97.201
|
9.565
|
-811
|
8.755
|
88.446
|
38,4
|
2003
|
144.162
|
24.373
|
13.699
|
106.090
|
11.078
|
-1.161
|
9.918
|
96.172
|
31,5
|
2004
|
161.140
|
21.410
|
21.149
|
118.581
|
17.097
|
-1.469
|
15.628
|
102.953
|
26,4
|
2005
|
170.751
|
15.425
|
31.854
|
123.472
|
25.906
|
-1.398
|
24.508
|
98.964
|
20,6
|
2006
|
208.105
|
15.678
|
44.515
|
147.913
|
41.063
|
-1.652
|
39.411
|
108.502
|
20,6
|
2007
|
250.018
|
15.801
|
50.129
|
184.088
|
53.106
|
-3.092
|
50.014
|
134.073
|
20,7
|
2008
|
280.949
|
14.066
|
57.716
|
209.167
|
60.933
|
-3.692
|
57.241
|
151.926
|
20,5
|
2009
|
268.921
|
13.162
|
54.494
|
201.264
|
57.609
|
-2.887
|
54.723
|
146.542
|
23,8
|
2010
|
291.864
|
11.565
|
81.358
|
198.941
|
31.630
|
-5.589
|
26.041
|
172.900
|
23,6
|
2011
|
303.878
|
9.334
|
90.202
|
204.342
|
30.834
|
-9.158
|
21.676
|
182.666
|
23,6
|
2012
|
339.691
|
7.088
|
116.382
|
216.221
|
38.541
|
-12.240
|
26.301
|
189.920
|
24,2
|
2013
|
390.201
|
5.234
|
154.985
|
229.982
|
15.232
|
-15.554
|
-323
|
230.304
|
28,0
|
2014
|
402.705
|
2.484
|
171.410
|
228.811
|
0
|
-16.529
|
-16.529
|
245.340
|
30,7
|
2015
|
398.038
|
1.327
|
164.021
|
232.690
|
-4.629
|
-16.623
|
-21.252
|
253.943
|
35,3
|
Tablo 3: Türkiye Dış
Borç Ödeme Projeksiyonu
SEKTÖRLER
|
2016
|
2017
|
2018
|
2019
|
2020
|
2021+
|
TOPLAM
|
GENEL TOPLAM
|
89.448
|
48.005
|
40.142
|
37.805
|
28.127
|
150.880
|
394.406
|
KAMU SEKTÖRÜ
|
18.096
|
14.103
|
11.465
|
12.266
|
9.815
|
80.142
|
145.887
|
ANAPARA
|
14.115
|
10.121
|
7.992
|
9.087
|
7.081
|
55.309
|
103.706
|
FAİZ
|
3.980
|
3.982
|
3.474
|
3.179
|
2.734
|
24.833
|
42.182
|
ÖZEL SEKTÖR
|
71.353
|
33.902
|
28.676
|
25.539
|
18.312
|
70.738
|
248.519
|
ANAPARA
|
67.352
|
29.395
|
24.431
|
21.565
|
14.921
|
58.725
|
216.389
|
FAİZ
|
4.001
|
4.506
|
4.245
|
3.974
|
3.391
|
12.013
|
32.130
|
Tablolar için kaynak: Hazine Müsteşarlığı, Dış Borç İstatistikleri (https://www.hazine.gov.tr/tr-TR/Istatistik-Sunum-Sayfasi?mid=59&cid=12&nm=167)
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026133 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.