Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Türkiye'nin Dış Borçları

Türkiye’nin dış borçları, üzerinde tam bir anlaşma olmayan bir konudur. Kimisi brüt miktarları, kimisi net miktarları, kimisi mutlak miktarları, kimisi de GSYH içindeki payları esas alarak yorum yapar. Burada hepsini ele alarak durumu açıklamaya çalışacağım.

Metnin altında yer alan 1 numaralı tablo 1989 yılından bu yana yılsonları itibariyle Türkiye’nin brüt dış borç stokunu ve bunun GSYH’ya olan oranını gösteriyor.

1989 yılında Türkiye’nin GSYH’sı 144 milyar, kişi başına geliri 2,811 USD. Aynı yılın sonunda Türkiye’nin toplam brüt dış borç stoku 43,9 milyar USD ve toplam brüt dış borç yükü (kamu kesimi, özel kesim ve TCMB’nin kısa ve uzun vadeli dış borçlarının toplamının GSYH’ya oranı) yüzde 30,8 imiş. 1989 yılı itibariyle kişi başına düşen brüt dış borç miktarı 1.250 USD olarak hesaplanıyor.

2015 yılında Türkiye’nin GSYH’sı 720 milyar, kişi başına geliri 9,261 USD. 2015 yılsonu itibariyle toplam brüt dış borç stoku 398 milyar USD ve toplam brüt dış borç yükü yüzde 55,3. 2015 yılı itibariyle kişi başına düşen dış borç miktarı 5,050 USD olarak hesaplanıyor.

Tabloya göre Türkiye’nin brüt dış borçları 1989 – 1999 arsındaki dönemde GSYH’nın yüzde 30 – 35’i aralığında seyrederken 1999 yılında yüzde 40’ın üstüne çıkmış, 2001 kriziyle birlikte yüzde 58’e gelip dayanmış görünüyor. Sonraki yıllarda yeniden inişe geçen brüt dış borç stoku / GSYH oranı, eski düzeyine gerilemese de yüzde 40’ların altında seyretmiş. Bu düşüşte Türkiye’nin 2004 yılı sonunda AB ile adaylık müzakeresine başlamasının etkisi yüksektir. Bu müzakerelerle birlikte Türkiye’ye doğrudan yabancı sermaye girişi rekor düzeylere çıkmış ve dış borçlanmanın yerini almıştır. 2009’dan başlayarak adaylık sürecinin ilk yıllardaki ciddiyeti kaybolmuş ve bu gelişmeyle birlikte yabancı kaynak girişinin doğrudan yabancı sermayeden yeniden borç biçimine dönmesi söz konusu olmuş bulunuyor. Bunun da etkisiyle 2012 yılından başlayarak brüt dış borç stoku / GSYH oranının yeniden yükseldiğini ve yüzde 50’lerin üzerine çıktığını tablodan görebiliyoruz. Bu 1 numaralı tablodaki toplam brüt dış borçların yıllar itibariyle gelişimini bir grafik yardımıyla daha açık biçimde gösterelim.

Grafik bize brüt dış borç yükünün yıllar itibariyle arttığını gösteriyor. Kırmızı kesikli eğilim çizgisi brüt dış borç yükündeki artışı net bir biçimde sergiliyor. 2000 – 2003 arasındaki sıçrama 2001 krizinin etkisidir. Son yıllardaki artış ise TL’nin USD’ye karşı yaşadığı değer kaybının GSYH’da yarattığı düşüşün etkisiyle ortaya çıkmış bulunuyor. 

Son yıllarda brüt dış borç stoku / GSYH oranının yükselmesinin iki nedeni var: (1) AB ile olan adaylık meselesinin ciddiyetini kaybetmesi ve yabancı kaynak girişinin doğrudan yabancı sermaye yerine dış borca dönmesi. (2) TL’nin hızlı dış değer kaybı sonucunda GSYH’nın USD bazında gerilemiş olması (Bilindiği gibi GSYH TL ile hesaplanıp sonra USD’ye çevriliyor, buna karşılık dış borçlar doğrudan USD ile hesaplanıyor. Dolayısıyla TL değer kaybettikçe kur yükseldiği için GSYH geriliyor, buna karşılık USD ile hesaplanan dış borç miktarı değişmiyor.)   

Metnin altında yer alan 2 numaralı tablo Türkiye’nin net dış borç stokunu ve net dış borç yükünü gösteriyor. Bu tablonun kırmızı renkle yazılı sütunları ilk tablodaki brüt dış borçları toplu olarak (vade ayrımı yapmaksızın) sergilerken mavi renkle yazılı sütunları banka ve benzeri kuruluşların döviz cinsinden net dış varlıklarını gösteriyor. Brüt dış borçlar toplamından net dış varlıklar toplamını düştüğümüzde Türkiye’nin net dış borçlarına ulaşıyoruz. 1989 yılında Türkiye’nin net dış borç stoku 30,4 milyar USD, net dış borç stoku / GSYH oranı yüzde 21,3 iken 2015 yılında net dış borç stoku 254 milyar USD’ye ve net dış borç stoku / GSYH oranı da yüzde 35,3’e ulaşmış görünüyor.

Kişi başına borç hesabını net dış borç stoku üzerinden yaparsak bu yükün 1989’da 550 USD dolayındayken 2015’de 3.220 USD düzeyine çıktığını hesaplıyoruz.

Dış borçlarla ilgili önemli bir konu da Türkiye’nin 2016 ve izleyen yıllarda yapacağı dış borç servisiyle ilgili (Dış borç servisi, vadesi gelecek olan dış borç anapara ve faizlerinin ödenmesi demektir.) Metnin altında yer alan 3 numaralı tablo, Türkiye’nin 2016 yılının kalan bölümü ile sonraki yıllara ilişkin dış borç ödeme projeksiyonunu gösteriyor. 

2016 yılının kalan bölümünde yapılacak dış borç anapara ve faiz ödemeleri; 18,1 milyar USD’lık bölümü kamu sektörüne, 71,4 milyar USD’lık bölümü de özel sektöre at olmak üzere toplam 89,5 milyar USD’dir. 2016 yılından sonraki yıllara ilişkin miktarlar bu aşamada sağlıklı bilgi vermekten uzaktır. Çünkü bu yıl içinde alınacak, yenilenecek kısa vadeli dış borçlar 2017 ve sonraki yıllarda ödenecek miktarların üzerine eklenecek ve bu miktarları artıracaktır.

Özet ve Sonuç
1989 yılında 2015 yılına kadar geçen sürede Türkiye’nin GSYH’sı USD bazında 4 kat artarken brüt dış borç stoku yaklaşık 8 kat artmıştır (Bunun bir nedeni TL’nin USD karşısında yaşadığı değer kaybıdır. Yukarıda da değindiğim gibi GSYH, TL ile hesaplanmakta ve yıllık ortalama USD/TL kuruna bölünerek USD cinsinden ifade edilmektedir. Bu hesaplama tarzı kur değişimini sonuca yansıtmaktadır. Oysa dış borçlar doğrudan USD ile hesaplandığı için bu tür kur değişikliklerinden etkilenmemektedir.) 


Tablo 1: Türkiye Brüt Dış Borç Stoku ve Yükü
Yıllar
KAMU SEKTÖRÜ
TCMB
ÖZEL SEKTÖR
TÜRKİYE TOP.
TÜRKİ
YE TOP. / GSYH (%)
KISA VADE
UZUN VADE
TOPLAM
KISA VADE
UZUN VADE
TOPLAM
KISA VADE
UZUN VADE
TOPLAM
1989
0
29.446
29.446
799
7.028
7.827
4.946
1.692
6.638
43.911
30,8
1990
0
33.268
33.268
855
7.487
8.342
8.645
2.125
10.770
52.381
26,1
1991
281
34.999
35.280
557
6.658
7.215
8.279
2.849
11.128
53.623
26,7
1992
400
36.076
36.476
572
6.158
6.730
11.688
3.702
15.390
58.595
27,8
1993
65
39.575
39.640
667
6.626
7.293
17.741
5.838
23.579
70.512
29,6
1994
36
41.705
41.741
828
8.949
9.777
10.323
6.863
17.186
68.705
38,8
1995
250
41.753
42.003
993
11.178
12.171
14.257
7.517
21.774
75.948
33,6
1996
0
40.192
40.192
984
11.397
12.381
16.088
10.637
26.725
79.299
32,6
1997
204
38.864
39.068
889
10.876
11.765
16.598
16.925
33.523
84.356
33,2
1998
1.602
39.737
41.339
905
12.081
12.986
18.267
23.760
42.026
96.351
35,6
1999
1.581
42.526
44.107
686
10.320
11.006
20.654
27.357
48.011
103.123
41,7
2000
2.461
47.621
50.081
653
13.437
14.090
25.187
29.244
54.431
118.602
44,7
2001
1.019
46.110
47.129
752
23.599
24.351
14.632
27.480
42.112
113.592
57,7
2002
915
63.618
64.533
1.655
20.348
22.003
13.854
29.206
43.060
129.596
56,2
2003
1.341
69.503
70.844
2.860
21.513
24.373
18.812
30.133
48.945
144.162
47,3
2004
1.840
73.828
75.668
3.287
18.123
21.410
27.076
36.986
64.062
161.140
41,3
2005
2.133
68.278
70.411
2.763
12.662
15.425
34.018
50.896
84.914
170.751
35,5
2006
1.750
69.837
71.587
2.563
13.115
15.678
38.540
82.300
120.840
208.105
39,5
2007
2.163
71.362
73.525
2.282
13.519
15.801
38.700
121.991
160.691
250.018
38,5
2008
3.248
75.086
78.334
1.874
12.192
14.066
47.397
141.152
188.549
280.949
37,9
2009
3.598
79.915
83.513
1.764
11.398
13.162
43.626
128.619
172.245
268.921
43,6
2010
4.290
84.819
89.109
1.553
10.012
11.565
71.401
119.788
191.189
291.864
39,9
2011
7.013
87.266
94.279
1.239
8.095
9.334
73.323
126.942
200.265
303.878
39,3
2012
11.040
92.983
104.023
1.036
6.052
7.088
88.113
140.466
228.579
339.691
43,2
2013
17.605
98.339
115.944
833
4.401
5.234
111.952
157.071
269.023
390.201
47,4
2014
17.866
99.843
117.709
342
2.142
2.484
113.524
168.988
282.512
402.705
50,4
2015
14.550
98.405
112.955
176
1.151
1.327
88.023
195.733
283.756
398.038
55,3

 
Tablo 2: Türkiye Net Dış Borç Stoku ve Yükü
Yıllar
Toplam Brüt Dış Borç Stoku
TCMB Brüt Dış Borç Stoku
Bankacılık Kesimi Brüt Dış Borç Stoku
Bankacılık Kesimi Dışındakilerin Brüt Dış Borç Stoku
Parasal Yetkili ve Mevduat Bankaları Net Varlıkları (I)
Katılım ve Yatırım Bankaları Net Dış Varlıkları
Net Dış Varlıklar
Toplamı (II)
Türkiye Net Dış
Borç Stoku (I-II)
Türkiye Net Dış Borç Stoku /  GSYH
1989
43.911
7.827
5.239
30.845
459
16
475
30.370
21,3
1990
52.381
8.342
7.586
36.452
604
-54
550
35.903
17,9
1991
53.623
7.215
8.043
38.364
1.571
-375
1.196
37.168
18,5
1992
58.595
6.730
10.018
41.848
3.533
-373
3.160
38.688
18,4
1993
70.512
7.293
14.258
48.961
2.279
-325
1.954
47.007
21,3
1994
68.705
9.777
7.265
51.663
4.907
-324
4.583
47.080
26,6
1995
75.948
12.171
9.127
54.649
6.709
194
6.903
47.746
21,1
1996
79.299
12.381
11.874
55.043
7.158
103
7.261
47.782
19,6
1997
84.356
11.765
13.593
58.998
7.498
299
7.797
51.201
20,2
1998
96.351
12.986
16.700
66.665
5.404
220
5.624
61.041
22,5
1999
103.123
11.006
19.571
72.547
10.838
-882
9.956
62.590
25,3
2000
118.602
14.090
23.161
81.351
4.049
-1.123
2.926
78.425
29,6
2001
113.592
24.351
12.703
76.538
-1.235
-736
-1.971
78.509
39,9
2002
129.596
22.003
10.393
97.201
9.565
-811
8.755
88.446
38,4
2003
144.162
24.373
13.699
106.090
11.078
-1.161
9.918
96.172
31,5
2004
161.140
21.410
21.149
118.581
17.097
-1.469
15.628
102.953
26,4
2005
170.751
15.425
31.854
123.472
25.906
-1.398
24.508
98.964
20,6
2006
208.105
15.678
44.515
147.913
41.063
-1.652
39.411
108.502
20,6
2007
250.018
15.801
50.129
184.088
53.106
-3.092
50.014
134.073
20,7
2008
280.949
14.066
57.716
209.167
60.933
-3.692
57.241
151.926
20,5
2009
268.921
13.162
54.494
201.264
57.609
-2.887
54.723
146.542
23,8
2010
291.864
11.565
81.358
198.941
31.630
-5.589
26.041
172.900
23,6
2011
303.878
9.334
90.202
204.342
30.834
-9.158
21.676
182.666
23,6
2012
339.691
7.088
116.382
216.221
38.541
-12.240
26.301
189.920
24,2
2013
390.201
5.234
154.985
229.982
15.232
-15.554
-323
230.304
28,0
2014
402.705
2.484
171.410
228.811
0
-16.529
-16.529
245.340
30,7
2015
398.038
1.327
164.021
232.690
-4.629
-16.623
-21.252
253.943
35,3


Tablo 3: Türkiye Dış Borç Ödeme Projeksiyonu
SEKTÖRLER
2016
2017
2018
2019
2020
2021+
TOPLAM
GENEL TOPLAM
89.448
48.005
40.142
37.805
28.127
150.880
394.406
KAMU SEKTÖRÜ
18.096
14.103
11.465
12.266
9.815
80.142
145.887
ANAPARA
14.115
10.121
7.992
9.087
7.081
55.309
103.706
FAİZ
3.980
3.982
3.474
3.179
2.734
24.833
42.182
ÖZEL SEKTÖR
71.353
33.902
28.676
25.539
18.312
70.738
248.519
ANAPARA
67.352
29.395
24.431
21.565
14.921
58.725
216.389
FAİZ
4.001
4.506
4.245
3.974
3.391
12.013
32.130

Tablolar için kaynak: Hazine Müsteşarlığı, Dış Borç İstatistikleri (https://www.hazine.gov.tr/tr-TR/Istatistik-Sunum-Sayfasi?mid=59&cid=12&nm=167) 
EtiketlerEkonomi
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

133 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.