Gelişmiş Ekonomilerin Görünümü
İster istemez iç gelişmelere odaklandığımız
bugünlerde dünyada neler olduğunu da gözden kaçırmamak gerekiyor. Özellikle son
dönemde olayların akışı öylesine hızlandı ki bir başka tarafa odaklanınca öteki
tarafta neler olduğunu kaçırıyoruz.
ABD ekonomisi, krize ilk giren
ekonomiydi. Başlangıçta oldukça sıkıntı çekmiş olsa da aldığı hızlı önlemlerle
toparlanmaya başladı. Önlemler geçmişte görülmediği kadar büyük ve yaygın olmasına,
Fed’in bilançosu neredeyse 5 kat artmış olmasına karşın ABD ekonomisi henüz tam
olarak krizden çıkmış gibi görünmüyor. Bunun birçok nedeni var. Her şeyden önce
ekonomi likidite tuzağı denilen olguya benzer bir durumu yaşıyor. İnsanlar,
enflasyonun ve faizlerin çok düşük olduğu bir ortamda harcama yapmak için acele
etmiyorlar. Öyle olunca ekonomi tam olarak canlanamıyor, enflasyon artmıyor.
ABD ekonomisi, bir ara yüzde 9’un üzerine çıkan işsizlik oranını yüzde 5’in
altına çekmeyi başarmış, bir ara küçülmeye dönmüş ekonomiyi yeniden yüzde 2
dolayında bir büyüme rayına oturtmuş görünse de sağlıklı bir toparlanmanın
görünümünü henüz veremiyor. Mayıs ayında yüzde 4,7’ye kadar gerilemiş olan
işsizlik oranı Haziran’da yeniden yüzde 4,9’a geldi. 2016 yılı için yüzde 2’nin
üzerinde tahmin edilen büyüme oranı yüzde 1,8’e düşürüldü. Yılbaşında 1,6 – 1,8
arasında tahmin edilen 2016 yılı enflasyon oranı yüzde 1,4’e düşürüldü. Bütün
bu değişiklikler beklentilerin bozulduğunu ve ekonominin tahmin edilen hızla
toparlanamayacağını ortaya koyuyor. Bu değişimin bir sonucu olarak da yılın başlarında
Fed’in faizi yıl içinde 3 – 4 kez artırması biçiminde ortaya konan beklentiler
tümüyle değişti. Şimdiki beklenti Fed’in bu yıl hiç faiz artışı yapmayacağı ve
hatta 2017 yılının ilk çeyreğinde de yapmayabileceği biçimine dönüştü.
Özetle söylemek gerekirse ABD ekonomisi krizin ilk dönemine göre iyi ama kriz öncesi durumundan henüz oldukça uzak bir görünüm sergiliyor. Ve daha iyiye gitmek için küresel sistemin, başta Avrupa ve Çin olmak üzere, öteki parçalarından toparlanma beklemek durumunda görünüyor.
Özetle söylemek gerekirse ABD ekonomisi krizin ilk dönemine göre iyi ama kriz öncesi durumundan henüz oldukça uzak bir görünüm sergiliyor. Ve daha iyiye gitmek için küresel sistemin, başta Avrupa ve Çin olmak üzere, öteki parçalarından toparlanma beklemek durumunda görünüyor.
Euro bölgesi, krize ikinci giren
ekonomi oldu. Bölgedeki ülkelerden bazısı krizden çok sert biçimde etkilenirken
(Yunanistan, Güney Kıbrıs) bazıları orta derecede (İtalya, İspanya, Portekiz) bazısı
daha az etkilendi (Avusturya, Hollanda, Finlandiya, Almanya.) Euro bölgesi de
krize girdikten bir süre sonra ABD’nin uyguladığına benzer gevşeme politikaları
uygulamaya başladı. Bu uygulamalar (parasal gevşeme, eksi faiz uygulaması)
halen devam ediyor. Bununla birlikte Euro bölgesinde henüz ABD ekonomisinde
olduğu kadar bir toparlanma görülmüş değil. Beklentiler de yılbaşındaki tahminlere
göre daha yavaş bir toparlanma içinde olunduğunu ortaya koyuyor. Euro
bölgesinin durumu bizim açımızdan özel bir önem taşıyor çünkü hem ihracatımızın
önemli bir bölümü bu bölgeye yönelmiş durumda hem de bu bölgeden oldukça fazla
turist Türkiye’ye geliyor ve döviz bırakıyor. Bölgenin en iyi durumdaki
ekonomisi olarak karşımıza Almanya ile birlikte Avusturya çıkıyor. Krize
girildiğinde karşılaştıkları bazı sorunları Avrupa Merkez Bankası’nın atacağı adımları
beklemeden çözmeyi başardılar.
Euro bölgesi bugünkü görünümü
itibariyle işsizliğin ortalama yüzde 10,1 ve kamu kesimi borç yükünün yüzde
90,8 ile Avrupa için alışılmadık derecede yüksek olduğu bir durumda bulunuyor.
Bu alışılmadık yüksek işsizlik oranına en büyük katkı kuşkusuz Yunanistan ve
İspanya’dan geliyor ama İtalya’da yüzde 11,5 ve Fransa’da yüzde 9,9 olan
işsizlik oranları hiç de azımsanacak oranlar değil. Enflasyon oranının sıfıra
yakın olması ekonomide talep yönlü bir canlanma olmadığının göstergesi olarak kabul
ediliyor. Özetle söylemek gerekirse Euro bölgesi durgunluğun içinde bulunuyor
ve buradan çıkması beklenenden uzun sürecek gibi görünüyor.
Çin ekonomisi de sıkıntı içinde.
Gerçi beklendiği kadar vahim bir durum henüz ortaya çıkmamış olsa da Çin’de
büyümenin yüzde 6 – 7 aralığına gerilemiş olması yeterince büyük bir sıkıntı.
Birçok kez burada değindiğim gibi ‘büyüme ekonomide büyüleyici bir olgudur.’
Büyüme varken çoğu sorun göze batmaz ya da görmezden gelinir. Ama büyüme elden
gittiği anda o sorunlar göze batmaya başlar. Çin’de de böyle oldu. Ekonomi
yüzde 10 gibi oranlarda büyürken kimsenin aklına Çin’in özel kesim borçlarına
bakmak gelmedi. Ne zaman ki büyüme düşmeye başladı işte o zaman dönüp
ekonominin ayrıntılarına bakılır oldu. Ve o zaman anlaşıldı ki Çin’de gölge
bankacılığın durumu işin yalnızca görünürdeki kısmıymış. Biraz eşeleyince
görüldü ki bu sistemin yarattığı büyük bir borç yükü oluşmuş. İşte o zaman Çin’de
sorunun sanıldığından büyük olduğu anlaşıldı. Yapılan son tahminler Çin’in bu
yıl yüzde 6,6 dolayında büyüyebileceğini ortaya koyuyor. Bu durumun
anlaşılmasıyla birlikte Çin’den son bir yılda rekor düzeyde sermaye çıkışı yaşandı.
Sadece geçtiğimiz iki ay içinde 80 milyar dolar tutarında sermaye çıkışı oldu. Çin’deki
sorunların büyük bir kriz yaratmadan atlatılması çok önemli görünüyor. Çünkü
aksi takdirde bir kriz kısır döngüsüne girilmesi yani krizin dönüp ABD
ekonomisini vurması ve tekrar başa dönülmesi olgusu ortaya çıkabilir. Bu
durumda çözüm çok daha zorlaşır ve uzar.
Japonya 25 yıldır ekonomik kriz
içinde bulunuyor. Zaman zaman çıkıyor gibi olsa da bir türlü krizden çıkamıyor.
Tam anlamıyla bir likidite tuzağının içinde debelenip duruyor. Mali gevşeme
yapıyor olmuyor, parasal gevşeme yapıyor sonuç alamıyor, eksi faiz deniyor işe
yaramıyor. İnsanlar aldıkları parayı harcamaya dönüştürmüyor, bekliyor. Bu gibi
durumlarda daha yaratıcı çözümler denemek gerekiyor sanırım. Harcamayı teşvike
etmek için harcama yapanlara vergi iadesi uygulamasına gidilmesi düşünülebilir.
Ya da tüketimi teşvik etmek için tasarrufa vergi uygulanması gibi ters çözümleri
denemenin zamanı gelmiş olabilir. Aksi takdirde bu likidite tuzağından çıkmak
mümkün olamayacak gibi duruyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202680 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.