Şangay İşbirliği Örgütü ve Türkiye
Şangay
Beşlisinden Şangay İşbirliği Örgütü’ne
1996 yılında Rusya, Çin, Kazakistan,
Kırgızistan ve Tacikistan tarafından kurulan Şangay Paktı (Şangay Beşlisi de
deniyordu), Özbekistan’ın da katılımıyla genişleyerek 2001 yılında Şangay
İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) adını aldı. Örgüt, siyasal, ekonomik ve askeri alanlarda
karşılıklı işbirliğini geliştirmeyi amaçlıyor. 2015’de Hindistan ve Pakistan’ın
başvurusu üzerine bu iki ülkeyle üyelik görüşmelerinin başlatılmasına karar
verdiler. Hindistan ve Pakistan’ın 7 – 8 Haziran 2017’de Astana’da (Kazakistan)
yapılacak örgüt toplantısında tam üye olarak kabul edilmeleri bekleniyor.
Bugün itibariyle Afganistan, Belarus,
İran ve Moğolistan Gözlemci Ülke, Ermenistan, Azerbaycan, Kamboçya, Nepal, Sri
Lanka ve Türkiye Diyalog Ortağı, Türkmenistan da Konuk Katılımcı statüsünde
toplantılara katılıyor. Ayrıca Şangay İşbirliği Örgütü Birleşmiş Milletler,
Avrupa Birliği, Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN), Bağımsız Ülkeler
Topluluğu (CIS) ve İslami İşbirliği Örgütü ile de ilişkiler kurmuş bulunuyor.
Örgütün Amacı
Örgütün kuruluş amacı, üye ülkelerin
sınır güvenliğini sağlamak daha çok bölgeye yönelik terör, ayrılıkçılık ve
aşırılıklarla mücadele etmek, örgüt üyeleri arasında ekonomik ve kültürel
işbirliğini gerçekleştirmek olarak belirlenmişti. Bugün gelinen aşamada amaçlar
biraz daha genişlemiş ve değişmiş görünüyor. 2007 yılında Kırgızistan’ın
başkenti Bişkek’te yapılan zirvede Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin “tek
kutuplu dünya kabul edilemez” açıklamasıyla bu değişen yaklaşımın ilk adımını
atmıştır. Bu açıklama sonrasında, tam olarak dile getirilmiş olmasa da, örgütün
amacı ABD önderliğinde oluşan batı blokuna karşı ayrı bir blok oluşturmaya
doğru evrim geçirmiş görünüyor. Bu yolda devam ederse Şangay İşbirliği Örgütü,
Nato karşısında Sovyetler Birliği’nin oluşturduğu Varşova Paktını andıran bir
yapıya dönüşmüş olacaktır.
Örgütün Organları
Şangay İşbirliği Örgütünün en üst karar organı Devlet Başkanları
Konseyidir. Bu konsey yılda bir kez yapılan Şangay İşbirliği Örgütü
zirvelerinde bir araya gelir ve kararları alır. Söz konusu zirve her yıl başka
bir üye ülkenin başkentinde yapılmaktadır.
Örgütün ikinci önemli organı Hükümet Başkanları (Başbakanlar) Konseyidir.
Bu konsey de yılda bir kez yine aynı zirvede toplanır. Konseyin görevi
karşılıklı işbirliğinin durumunu ve gelişimini görüşmek ve gerekli kararları
almaktır. Bu konsey ayrıca örgütün yıllık bütçesini onaylar.
Dışişleri Bakanları Konseyi, mevcut uluslararası durumu değerlendirmek ve
Şangay İşbirliği Örgütü’nün diğer uluslararası örgütlerle karşılıklı
etkileşimini görüşmek üzere toplanır. Ulusal Koordinatörler Konseyi, örgüte üye
ülkelerin örgüt anasözleşmesi çerçevesi içindeki işbirliğini koordine etmekle
görevlidir.
Örgütün önemli faaliyetlerinden birisini yürüten Bölgesel Anti Terör Ajansı
(RATS) Özbekistan’ın başkenti Taşkent’tedir. Bu ajansın görevi üye ülkeler arasında
terör, ayrılıkçılık ve aşırılık eğilimlileriyle mücadelede işbirliğini
sağlayarak alınacak ortak önlemleri belirlemektir. RATS Başkanı üç yıl için
seçilmektedir. Her üye ülkenin bu ajansta daimi bir temsilcisi bulunmaktadır.
Şangay İşbirliği Örgütü’nün temel
yönetim organı Sekreterya’dır. Bir Genel Sekreterin başkanlığındaki Sekreterya,
örgüt kararlarını uygulamak, bildiri ve ajanda tekliflerini hazırlamak, örgütün
faaliyetlerinin hazırlıklarını yapmak gibi görevlerle yükümlüdür. Sekreterya
ofisi Çin’in başkenti Pekin’dedir.
Örgütün Ekonomik Gücü
Şangay İşbirliği Örgütü 2015 sonu
verileriyle ele alındığında karşımıza aşağıdaki tablo çıkıyor (kaynak: IMF,
World Economic Outlook, October, 2016) :
|
Üye Ülke
|
GSYH (milyar
USD)
|
Kişi
Başına Gelir (USD)
|
Enflasyon
(%)
|
İşsizlik
(%)
|
Kamu
Borcu / GSYH (%)
|
Cari
Denge / GSYH (%)
|
|
Çin
|
11.181,5
|
8,141
|
1,6
|
4,1
|
42,9
|
3,0
|
|
Rusya
|
1.326,0
|
9.243
|
12,9
|
5,6
|
16,4
|
5,2
|
|
Kazakistan
|
184,4
|
10.426
|
12,0
|
5,1
|
21,9
|
-2,4
|
|
Kırgızistan
|
6,7
|
1.113
|
3,4
|
7,5
|
66,0
|
-10,4
|
|
Tacikistan
|
7,8
|
923
|
5,1
|
-
|
34,1
|
-6,0
|
|
Özbekistan
|
65,5
|
2.115
|
8,4
|
-
|
10,8
|
0,1
|
|
2017
|
|
|
|
|
|
|
|
Hindistan
|
2.073,0
|
1.603,6
|
5,3
|
|
69,1
|
-1,1
|
|
Pakistan
|
271,1
|
1.427,6
|
3,2
|
5,9
|
63,6
|
-1,0
|
Buna göre örgütün toplam GSYH’sı
12.772 milyar Dolar ediyor. Bu toplam, ABD ve Euro Bölgesinden sonra dünyanın
üçüncü büyük GSYH’sını gösteriyor. Çin, bu toplamda yüzde 87,5’lik bir paya
sahip durumda görünüyor. 2017 yılında örgüte katılacak olan Hindistan ve
Pakistan 2015’de örgüt üyesi olsalardı örgütün toplam GSYH’sı 15.116 trilyon Dolar
olurdu.
Türkiye’nin Şangay İşbirliği Örgütü Üyeleriyle
Dışticaret İlişkisi
Türkiye’nin Şangay İşbirliği
Örgütü üyeleriyle 2015 yılında gerçekleştirdiği dış ticaret aşağıdaki tabloda
özetleniyor (sayılar milyon Dolar olarak okunmalı, kaynak: www.tuik.gov.tr.) :
|
Ülke
|
Türkiye’nin İhracatı
|
Türkiye’nin İthalatı
|
Dışticaret Dengesi
|
|
Çin
|
2.414
|
24.874
|
-22.460
|
|
Rusya
|
3.588
|
20.421
|
-16.833
|
|
Kazakistan
|
750
|
1.110
|
-360
|
|
Kırgızistan
|
295
|
77
|
218
|
|
Tacikistan
|
163
|
204
|
-41
|
|
Özbekistan
|
489
|
712
|
-223
|
|
2017
|
|
|
|
|
Hindistan
|
650
|
5.614
|
-4.964
|
|
Pakistan
|
289
|
311
|
-22
|
|
Toplam
|
8.638
|
53.323
|
-44.685
|
2015 yılında Türkiye’nin toplam
ihracatı 143,8, ithalatı ise 207,2 milyar Dolar. Buna göre Şangay İşbirliği
Örgütü üyelerine ihracatımız toplam ihracatımızın yüzde 6’sını, bu ülkelerden yaptığımız ithalat ise toplam
ithalatımızın yüzde 25,7’sini oluşturuyor. Türkiye 2015 yılında Şangay
İşbirliği Örgütü üyesi ülkelere karşı 44,7 milyar Dolar dışticaret açığı vermiş
ki bu açık 2015 yılındaki toplam dışticaret açığımızın yüzde 70,5’ine denk
geliyor.
Türkiye’nin Avrupa Birliği
ve Şangay İşbirliği Örgütü Üyeleriyle Olan Dışticaret İlişkisinin
Karşılaştırılması
2005 yılında Avrupa Birliği ile
tam üyelik görüşmelerine başlayan Türkiye’nin son dönemde Avrupa Birliği ile
olan ilişkileri bozulmaya yöneldi. Geçtiğimiz hafta içinde Avrupa Parlamentosu,
Türkiye ile görüşmelerin geçici olarak durdurulması kararını aldı. Avrupa
Parlamentosu’nun bu kararı Avrupa Konseyi’nin onayı olmaksızın geçerlilik
kazanmıyor. 14 – 15 Aralık tarihlerinde toplanacak olan Avrupa Birliği liderler
zirvesi bu açıdan tarihi bir önem kazanmış bulunuyor. İlişkiler bu noktaya
giderken Türk hükümeti de Avrupa Birliği görüşme sürecinden çıkmak konusunu
referanduma götürme görüşünü ve Avrupa Birliği adaylığından vazgeçerek Şangay
İşbirliği Örgütüne katılma alternatifini dile getirmeye başladı.
Aşağıdaki tabloda Türkiye’nin
Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkelerle ve Şangay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) üyesi
ülkelerle olan dışticareti 2015 yılı verileriyle karşılaştırmalı olarak
gösteriliyor (sayılar milyon Dolar olarak okunmalı, kaynak: www.tuik.gov.tr.):
|
|
Türkiye’nin ihracatı
|
Türkiye’nin ithalatı
|
Dışticaret Dengesi
|
|
Genel Toplam
|
143.839
|
207.234
|
-63.395
|
|
AB üyeleri
|
63.998
|
78.681
|
-14.683
|
|
ŞİÖ üyeleri (Hindistan ve Pakistan dâhil)
|
8.638
|
53.323
|
-44.685
|
Buna göre Türkiye’nin toplam
ihracatı içinde Avrupa Birliği üyesi ülkelere ihracatının payı yüzde 44,5 iken
Şangay İşbirliği Örgütü üyelerine ihracatının payı yüzde 6’dır. Türkiye’nin toplam
ithalatı içinde Avrupa Birliği üyesi ülkelerden ithalatının payı yüzde 38 iken,
Şangay İşbirliği Örgütü üyesi ülkelerden ithalatının payı yüzde 25,7’dir. Türkiye’nin
toplam dışticaret açığının yaklaşık yüzde 70,5’i Şangay İşbirliği Örgütü
üyeleriyle, yüzde 23’2’si ise Avrupa Birliği üyeleriyle olan ticaretinden
kaynaklanmaktadır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026242 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.