Üç Önemli Ekonomi Sorusu
Soru 1: Merkez Bankası’nın
Döviz Rezervleri Nasıl Arttı?
Türkiye, yılda yaklaşık 33,3
milyar Dolar cari açık verdiği halde Merkez Bankası’nın brüt döviz rezervleri
nasıl oluyor da 84,1 milyar Dolar düzeyinde bulunuyor? Önce bir tablo yapalım
(kaynak: TCMB, Ödemeler Dengesi istatistikleri ve Hazine Müsteşarlığı dış borç
istatistikleri.)
Gösterge
|
2002
|
2017
|
Fark
|
TCMB
Brüt Döviz Rezervi
|
26,8
|
84,1
|
57,3
|
2002 - 17 Toplamı
|
2002 - 17 Ortalama
|
||
Cari
Açık
|
548,9
|
33,3
|
|
2002
|
2017
|
Fark
|
|
Türkiye
Toplam Brüt Dış Borç Stoku
|
129,6
|
438,0
|
308,4
|
Tabloya göre Merkez Bankası 2002
sonunda 26,8 milyar Dolar olan brüt döviz rezervlerini bu 16 yıllık sürede 57,3
milyar Dolar artırarak 2017 sonunda 84,1 milyar Dolara çıkarmış. 2002 – 2017
arasındaki bu 16 yıllık dönemde Türkiye, toplam olarak 548,9 milyar Dolar ya da
yıllık ortalama 33,3 milyar Dolar cari açık verdiği halde nasıl olmuş da döviz
rezervlerini artırmış? Sorunun yanıtı tablonun en alt satırında yatıyor.
Türkiye, 2002 yılında 129,6 milyar Dolar olan toplam brüt dış borç stokunu
308,4 milyar Dolar artışla 2017’de 438 milyar Dolara çıkarmış.
Özetle söylemek gerekirse Merkez
Bankası döviz rezervleri arttı diye övünürken bunun el parası olduğunu
unutmamak gerekir.
Soru 2: Türkiye 2003’den 2017’ye Yüzde 5,8 Ortalama
Büyüme Hızını Nasıl Yakaladı?
Türkiye’nin 2003 – 2017
arasındaki ortalama büyüme oranı yüzde 5,8 olarak bulunuyor. Türkiye’nin
potansiyel büyümesi yüzde 5 olarak hesaplanıyor. Bu durumda 2003 – 2017
arasında Türkiye, potansiyel büyümesinin üzerinde büyümüş görünüyor. Aşağıdaki
tablo bu büyümeye yardım eden bazı göstergeleri sergiliyor (kaynak: TCMB,
Ödemeler Dengesi istatistikleri ve Hazine Müsteşarlığı dış borç istatistikleri,
TÜİK, GSYH verileri.)
Çeşitli
Göstergeler
|
2003 - 2017
|
Büyüme (%)
|
5,8
|
Cari Açık
Toplamı (Milyar USD)
|
548,9
|
Dış
Finansman Toplamı (Milyar USD)
|
600,4
|
Sıcak Para Olarak Gelen (Milyar USD)
|
385,4
|
Dış Borç Stoku Artışı (Milyar USD)
|
308,4
|
Özelleştirme
Gelirleri (Milyar USD)
|
60,2
|
Tabloya göre Türkiye bu dönemde
yüzde 5,8’lik büyüme ortalamasını yakalarken toplamda 549 milyar Dolar cari
açık verilmiş, buna karşılık 600 milyar Dolarlık dış finansman sağlanmış ve bu
tutarın 385 milyar Doları sıcak para olarak girmiş. Bu sıcak paranın 308 milyar
Doları da dış borç stoklarında artış yaratmış. Yine aynı dönemde bu büyümeyi
destekleyen 60 milyar Dolarlık özeleştirme geliri elde edilmiş.
Özetle söylemek gerekirse Türkiye
bu dönemde potansiyel büyümenin üzerinde bir büyüme ortalaması sağlamak için; cari
açığın artmasına aldırış etmemiş, bu açığı finanse etmek için yüksek miktarda
dış borç almış ve kamu kesimine ait olan üretim birimlerinin önemli bölümünü de
satmış. Yani el parasıyla ve evdeki gümüşleri satarak büyümüş.
Soru 3: Enflasyonda Hedefler Niçin Tutturulamadı?
Enflasyonda uzun süredir
açıklanan hedef hep yüzde 5. Buna karşılık gerçekleşen enflasyon oranları hep bu
oranın üzerinde çıkıyor. Acaba hedefler niçin tutturulamıyor? Bu sorunun üç
farklı yanıtı olabilir: (1) Hedef gerçekçi olmayabilir. (2) Uygulanan para
politikası bu hedefi tutturmaya uygun olmayabilir. (3) Maliye politikası bu
hedefe yönelen para politikasına köstek oluyor olabilir.
(1) Hedef gerçekçi olmayabilir.
Yani Türkiye ekonomisi hiçbir zaman yüzde 5 oranında bir enflasyon oranını
yakalamaya uygun bir ekonomi olmayabilir. Türkiye’nin enflasyon ortalamalarına
bakalım.
Yıllar
|
Ortalama TÜFE
|
Ortalama ÜFE
|
1983
- 2017
|
40,6
|
38,8
|
2000
- 2017
|
15,3
|
15,7
|
2003
- 2017
|
9,2
|
8,3
|
Tabloya bakacak olursak Türkiye’nin
1983 yılından bu yana hiç yüzde 5’lik bir enflasyon ortalamasını hiçbir zaman
tutturamadığını görebiliriz. O halde yüzde 5 gibi bir hedef belirlemenin
gerçekçi olmadığını söylememiz oldukça gerçekçi bir yaklaşım olur.
(2) Uygulanan para politikası bu
hedefi tutturmaya uygun olmayabilir. Para politikasının en etkin aracı Merkez
Bankası’nın bankaları fonlamakta uyguladığı faiz oranı. Türkiye’de enflasyonun
nedeni bir yandan talep, bir yandan da kur artışı kaynaklı maliyet artışı ve her
ikisini de önlemenin yolu faizi yüksek tutmaktan geçiyor. Talebi denetlemek
için insanları tüketimden tasarrufa döndürmek gerekiyor. Onun da yolu yüksek
reel faiz vermek. Kur artışını frenlemenin yolu da yüksek faizden geçiyor. Merkez
Bankası’nın, bankaları fonlamakta kullandığı çeşitli faizlerin ağırlıklı
ortalamasını aldığımızda aşağıdaki tablo ortaya çıkıyor.
Yıllar
|
Enflasyon Hedefi (%)
|
TCMB Ortalama Faizi (%)
|
Enflasyon (%)
|
Sapma (%)
|
2011
|
5,0
|
6,34
|
10,5
|
110,0
|
2012
|
5,0
|
7,55
|
6,2
|
24,0
|
2013
|
5,0
|
5,82
|
7,4
|
48,0
|
2014
|
5,0
|
8,95
|
8,2
|
64,0
|
2015
|
5,0
|
8,42
|
8,81
|
76,2
|
2016
|
5,0
|
8,37
|
8,53
|
70,6
|
2017
|
5,0
|
11,5
|
11,92
|
138,4
|
Merkez Bankası, bu faiz
oranlarını uygulamış ama enflasyonu hedefe yaklaştırmayı başaramamış. Demek ki
Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranı enflasyonda belirlenen hedefi
tutturmaya uygun değil. Zaten bankaların mevduata verdiği faizin yüzde 14
olduğuna bakınca Merkez Bankası’nın faizinin düşük olduğu da anlaşılıyor. Buradan
iki farklı sonuç çıkıyor karşımıza: (a) Hedef doğruysa Merkez Bankası yanlış
faiz oranı belirliyor. (2) Merkez Bankası hedefi kendisi seçmiyor ve/veya faiz
oranını bağımsız olarak belirleyemiyor.
(3) Maliye politikası bu hedefe
yönelen para politikasına köstek oluyor olabilir. 2017 yılında Türkiye, düşen
büyüme oranını yeniden yükseltebilmek için ekonomiyi canlandırmaya girişti. Bu
amaçla kredi garanti fonu, vergi indirimleri, sosyal güvenlik prim ödemeleri
ertelemesi, istihdama parasal teşvik gibi yöntemlerle genişletici maliye
politikası uygulamasına geçti. Bu politika, talebi kısarak enflasyonu düşürmeyi
hedeflemesi gereken para politikasıyla çelişen bir uygulama oldu. Ne var ki
2017 yılına gelinceye kadar uygulanan maliye politikası sıkı maliye
politikasıydı. Dolayısıyla maliye politikasının gevşetilmesi para politikasının
başarısızlığının bahanesi olamaz. Buna karşılık 2017’de enflasyonun
yükselmesinin nedeni bu iki politika arasındaki koordinasyonsuzluk olabilir.
Özetle söylemek gerekirse açıklanmış
bir hedef varsa o hedefe uygun politikalar uygulanmalıdır. Aksi takdirde hedefi
tutturamamanın bedeli not düşüşü olabilir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026178 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.