Merkez Bankasının Altınları Meselesi
Kamuoyunda bilen bilmeyen
herkesin üzerinde konuştuğu konular var. Bunlardan birisi de Merkez Bankası’nın
altınları. En çok konuşulan konu da bu altınların nerede olduğu meselesi En çok
sorulan soru ise bu altınların niçin Merkez Bankası kasalarında saklanmadığı
sorusu. 28 Aralık 2017 tarihli ve “Merkez Bankası’nın Altınları Nerede?”
başlıklı yazımda Merkez Bankası’nın 500 ton dolayındaki altın rezervinin
yaklaşık onda birinin Merkez Bankası kasalarında kalan kısmının İngiltere
Merkez Bankası ve Fed’de saklandığına değinmiştim. Yazımda ayrıca altınları bu
bankalarda saklamanın güvenlik önlemi dışında swap işlemlerinde de kullanılmak
için oralarda tutulduğunu da açıklamıştım. Merkez Bankası’nın 2017 yılı
Faaliyet Raporunda yer alan finansal tablolara baktığımızda 2017 yılı sonu
itibariyle durumda değişiklikler olduğu görülüyor. Bu konuyu ve ortaya çıkan
değişiklikleri ele alalım.
Merkez Bankası’nın Altın
Rezervi
Merkez Bankası’nın altın
rezervleri, kendi kasalarında, yurt dışı bankalarda ve BİST (Borsa İstanbul)
nezdinde tutulan altınlardan oluşuyor. Bu altınların bir bölümü uluslararası
standarttadır, bir bölümü bu standartta değildir.[i] Merkez
Bankası’nın altın rezervleri, altının alım tarihinde geçerli fiyatı üzerinden
kayda giriyor ve izleyen dönemlerde de gerçeğe uygun değer üzerinden
değerleniyor.[ii]
2017 yılsonu itibariyle Merkez
Bankası’nın elindeki altın rezervinin dökümünü 2016 yılsonuyla karşılaştırmalı
olarak aşağıdaki tabloda gösterelim (Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
Yıllık Faaliyet Raporu 2017, sayfa 73.)
Altın/Ton
|
2016
|
2017
|
Fark
|
2017 (%)
|
Toplam
Altın Mevcudu
|
380,3
|
567,8
|
187,5
|
100
|
Uluslararası
standartta
|
377,1
|
564,6
|
187,5
|
99,4
|
TCMB malı altın
|
116,1
|
199,4
|
83,3
|
35,1
|
İngiltere MB nezdinde
|
53,7
|
109,8
|
56,1
|
19,3
|
Fed nezdinde
|
28,7
|
0
|
-28,7
|
0,0
|
BIS nezdinde
|
0
|
18,7
|
18,7
|
3,3
|
TCMB kasalarında
|
33,7
|
33,7
|
0
|
5,9
|
BİST nezdinde
|
0
|
37,2
|
37,2
|
6,6
|
Bankaların zorunlu karşılık altınları
|
259,4
|
361,4
|
102
|
63,6
|
İngiltere MB nezdinde
|
226,1
|
264,3
|
38,2
|
46,5
|
BİST nezdinde
|
33,3
|
97,1
|
63,8
|
17,1
|
Finansman şirketleri zorunlu karşılık
altınları
|
1,6
|
1,3
|
-0,3
|
0,2
|
İngiltere MB nezdinde
|
1,6
|
1,3
|
-0,3
|
0,2
|
Hazineye ait altınlar
|
0
|
2,5
|
2,5
|
0,4
|
BİST nezdinde
|
0
|
2,5
|
2,5
|
0,4
|
Uluslararası
standartta olmayan altınlar
|
3,2
|
3,2
|
0
|
0,6
|
TCMB malı altın
|
2,8
|
2,8
|
0
|
0,5
|
TCMB malı koleksiyon altını
|
0,1
|
0,1
|
0
|
0,0
|
Hazineye ait altınlar
|
0,3
|
0,3
|
0
|
0,1
|
Buna göre 2017 yılsonu
itibariyle Merkez Bankası’nın elinde 564,6 tonu uluslararası standartta olan ve
3,2 tonu da uluslararası standartta olmayan toplam 567,8 ton altın bulunuyor. Toplam
567,8 tonluk altının 199,4 tonu (yüzde 35,1’i) Merkez Bankası’na, 2,5 tonu
(yüzde 0,5’i) Hazine’ye, 361,4 tonu (yüzde 63,6’sı) bankalara, 1,3 tonu (yüzde
0,2’si) finansman şirketlerine ait bulunuyor. Merkez Bankası nezdinde bulunan
bankalara ve finansman şirketlerine ait altınlar bunların Merkez Bankası
nezdinde altın olarak tuttukları zorunlu karşılıklardan oluşuyor.
Merkez Bankası, gerek kendi
sahip olduğu gerekse çeşitli nedenlerle kendisine tevdi edilmiş olan altınların
yüzde 6,5’ini kendi kasalarında saklıyor, yüzde 24,1’ini İstanbul Borsası
(BİST) kasalarında tutuyor, yüzde 69,4’ünü ise yabancı bankalarda bulunduruyor.
Merkez Bankası altınlarının 375,4 tonu (yüzde 66,1’i) İngiltere Merkez
Bankası’nda, 18,7 tonu (yüzde 3,3’ü) BIS’de (Uluslararası Ödemeler Bankası)[iii]
saklanıyor.
2016’dan 2017’ye Değişenler
Tabloda dikkati çeken bazı
konular var. Her şeyden önce Merkez Bankası’nın altın rezervlerini artırdığı
görülüyor. Toplam altın mevcudu 187,5 ton artmış durumda. Merkez Bankası’nın
sahip olduğu altınlar 83,3 ton, bankaların zorunlu karşılık olarak bulundurduğu
altınların miktarı da 102 ton artış göstermiş bulunuyor. Bazı merkez
bankalarının altın rezervlerini arttırma politikası izlediği 2017 yılında
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın da benzer bir politika izlemesi
normaldir.
İkinci konu Merkez Bankası’nın
ABD Merkez Bankası’nda (Fed) bulundurduğu 28,7 ton altını 2017 yılı sonu
itibariyle tamamen çekerek bir bölümünü BIS’e kalanını da kendi kasalarına ve
İngiltere Merkez Bankası’na aktarmış olmasıdır. Uzun yıllar boyunca Fed
nezdinde altın bulundurmuş olan Merkez Bankası’nın altınlarını Fed’den çekmiş
olmasının nedeni büyük olasılıkla ABD’de İran ile yürütülen ekonomik ilişkiler
nedeniyle açılmış bulunan davalardır.
Merkez Bankası’nın
Altınları Niçin Yabancı Bankalarda Tutuluyor?
Son olarak kamuoyunda çokça
sorulan “Merkez Bankası’nın paraları niçin yabancı bankalarda tutuluyor
sorusunu bir kez daha yanıtlayalım: TCMB, yabancı bankalarda tutulan altın
rezervleriyle swap işlemleri yapabiliyor. Swap yoluyla altınlar verilip belirli
vadeyle döviz alınıyor, vade dolduğunda tersi yapılarak dövizler iade edilip altınlar
geri alınıyor. Merkez Bankası bu yolla bütün diğer merkez bankalarının yaptığı
benzer işlemleri yaparak ihtiyacı olan dövizi, ihtiyaç duyduğu süreyle elde
etmiş oluyor. Altın swapı yapılırken altınların fiziki olarak aynı depo içinde
yer değişimi yapılıyor. Altınları veren ülkenin deposundan alınıp altınları
kabul eden ülkenin deposuna taşınıyor. Bu taşıma bilgisi İngiltere Merkez
Bankası tarafından ilgili ülkelere bildirildikten sonra swap işlemi
gerçekleşiyor. İngiltere Merkez Bankası burada iki tarafın da güvendiği bir
yeddiemin (trustee) görevi görmüş oluyor. TCMB, altınları Türkiye'de tutsa bu
altınlar yastık altında tutulan altından farklı bir konumda olmuyor. Oysa
bunları İngiltere'de tuttuğunda bu değindiğimiz swap işlemini yaparak ihtiyacı
olduğunda dövizle değiştirebiliyor zamanı gelince de dövizi iade edip altınları
geri alabiliyor. Geri alındığında aynı taşıma işlemi bu kez ters yönde
tekrarlanıyor.
[i] Uluslararası standartta olan altınlar 0,995 ayarında,
yaklaşık 10,3 ile 14,3 kilo arasında ağırlığa sahip, külçe şeklinde,
uluslararası kabul görmüş kuruluşların damgasını ve seri numarasını taşıyan ve uluslararası
işlemlerde ödeme aracı olarak kabul edilen altınlardır. Uluslararası standartta
olan altınların bir kısmı TCMB’ye ait olup, diğer kısmı ise zorunlu karşılık
tesis eden bankalara ve finansman şirketlerine ait bulunmaktadır. Söz konusu
altınlar, TCMB kasalarında, BİST nezdinde ve yurt dışındaki bankalar nezdinde
muhafaza edilmektedir. Uluslararası standartta olan altınlar, TCMB tarafından
döviz rezervlerinin bir parçası olarak tutulmaktadır. Rezerv yönetimi
politikası kapsamında son yıllarda TCMB tarafından altın alım satımı
yapılmamaktadır. Uluslararası standartta olmayan altınlar, uluslararası
standarttaki külçe niteliğine sahip olmayıp, darphane tarafından eritilerek
0,91666 ayarına getirilen altınlardır. Söz konusu altınların bir kısmı TCMB’ye,
bir kısmı da Hazine’ye aittir ve tamamı TCMB kasalarında muhafaza edilmektedir.
[ii] Gerçeğe uygun değer, haftanın son iş gününde ve ay
sonunda Londra Altın Borsasında saat 10.30 ve saat 15.00’de kote edilen altın
fiyatlarının ortalaması ve 1 ons altın = 31,035 gram esası üzerinden
hesaplanmakta, bu değerler üzerinden TL’ye çevrilerek Merkez Bankası
bilançosunda gösterilmektedir.
[iii] BIS, merkez bankaları ve diğer
kurumların parasal ve finansal istikrarı sağlamak amacıyla aralarındaki
işbirliğini artırmak üzere 1930 yılında kurmuş oldukları uluslararası bir
organizasyondur. Merkezi, İsviçre’nin Basel kentindedir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026189 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.