Aristokrasi, Burjuvazi, İşçi Sınıfı ve Küçük Burjuvalar
Kapitalizm, üretim araçlarının
mülkiyetinin özel kesimde olduğu ekonomik sistemin adıdır. Ekonominin üç temel
sorunu olan kim için, kim tarafından ve ne miktarda üretim yapılacağı
sorularını kapitalist sitemde, sistemin özünü oluşturan piyasa mekanizması çözer.
Bu sistemde devletin görevleri sınırlıdır. Devlet genellikle mal ya da hizmet
üretmez, üretimin kalitesini denetler, kesintisiz olmasını sağlamaya çalışır.
Kapitalizmin temel unsuru olan piyasa mekanizmasının iyi işleyebilmesi yargının
bağımsız olmasına, devletin liyakat sahibi kişilerce yönetilmesine, iş
sahiplerinin ve devletle iş yapanların kayırılmamasına, yolsuzlukları gün
yüzüne çıkarabilecek denetim mekanizmalarının iyi kurulup işletilebilmesine
bağlıdır.
Ahbap çavuş kapitalizmi;
kapitalizmin, bazı unsurlarının eksik olması sonucu ortaya çıkmış bir
çeşididir. Bu sistemde yargı bağımsız değildir, yönetimin güdümündedir. Devlet
liyakat sahibi kişilerin yönetiminde değil iktidar sahiplerinin yakınlığına
dayalı kimselerce yönetilmektedir. Devletle iş yapanlar karşılıklı çıkar
paylaşımları içindedir o nedenle kayırma esası geçerlidir. Yolsuzlukları gün
yüzüne çıkaracak mekanizmalar yoktur ya da zayıftır.
Kapitalizm üç temel sınıfa
dayanır: Aristokrasi, burjuvazi ve işçi sınıfı.
Aristokrasi, ekonomik, toplumsal
ve siyasal gücün soylular sınıfının elinde bulunduğu yönetim biçimidir. Günümüzde
artık böyle bir yönetim şekli kalmadığı için sözcük daha çok "soylular
sınıfı" (aristokratlar) anlamında kullanılmaktadır. Aristokrasi,
kapitalizme feodalizmden miras kalmıştır. Feodal düzen, malikâne ve toprak
sahibi lordlarla onların malikânelerinin bulunduğu topraklarda çalışıp,
tarımsal üretim yapan serflerden oluşurdu. Serfler, lorda ait topraklarda
ürettikleri tarımsal üründen lorda belirli bir pay verir, ürünün gerisini
kendileri alırdı. Feodal sistem zaman içinde tasfiye olurken lordlar,
toprakları küçülmüş olan malikânelerinde yaşamaya devam ettiler. Aristokrasinin
temeli böyle ortaya çıktı. Bugün günümüzde eski zenginlik ve gücü kalan
aristokrat aileler ancak sanayi ya da ticaretle uğraşmaya başlamış olanlardır.
Burjuvazi, kentlerde yaşayan,
köylü olmayan, aristokratlar sınıfına da dahil olmayan kişilerin, ailelerin
oluşturduğu toplum kesiminin genel adıdır. Bu sınıf, sosyal statüsünü ve
gücünü, eğitiminden, işveren konumundan ve zenginliğinden alır. Marksist
analizden hareket edersek asıl burjuva sınıfı sanayi ve ticaretle uğraşan
varlıklı ailelerdir. Bir de küçük burjuvalar vardır. Bunlar kentlerde doğup,
büyüyen memurlar, yöneticiler gibi gruplardır. Bu iki grubun çıkarları zaman
zaman birleşse de çoğu zaman çatışır.
İşçi sınıfı, fabrikalarda, üretim
birimlerinde çalışan emek sahipleridir. Bazı ülkelerde işçi sınıfı sendikalı
olarak örgütlenmiş ve daha güçlü bir sınıf haline gelmiştir. Kapitalizmde her üretim
faktörü üretimden pay alır. İşçi de üretime kattığı emeğinin karşılığında ücret
adı altında bir pay alır. Sendikalar, ücretlerin artırılması, işçi sınıfının
haklarının artırılması için çalışırlar.
Aristokrasi, bir ülkede kültür,
sanat ve bilimin ilerlemesine destek olur. Aristokratlar, bu işlerle uğraşan
kişilere, kurumlara maddi ve manevi destek sağlarlar. Onları korumaya alırlar,
burs verirler, okuturlar. Müzeler açarlar, okullar kurarlar, okullara, bilim ve
sanat kürsülerine destek sağlarlar.
Burjuvazi bir ülkede sanayinin,
ticaretin gelişmesine, kalitenin artmasına, gerekli yatırımların yapılmasına ön
ayak olur. Öte yandan burjuvazi üretim birimlerinin sahibi olarak ülkede söz
sahibi olur ve ülkenin ekonomik, sosyal ve siyasal politikalarının yönlendirilmesinde
etkin rol oynar.
İşçi sınıfı, eğer emeğinin
karşılığında yeterli ücret alabiliyorsa üretime katkısını en üst düzeye
çıkarır.
Bir de Marx’ın küçük burjuvalar
dediği bir grup vardır. Bu grup; gelir düzeyi düşük ya da orta düzeyde olan kentli
sınıfları tanımlar. İşçi sınıfı ile burjuvazi arasında yer alan esnaflar,
zanaatkârlar, memurlar bu grubun üyesi kabul edilir.
Türkiye’nin durumu ilginçtir. Aristokrasi,
Osmanlı’da da Cumhuriyet döneminde de olmamıştır. Bunun temel nedeni
Osmanlı’da, batıda görülen feodal yapının olmamasıydı. Her ne kadar kendisine
timar adı altında toprak verilmiş sınıf olsa da bunlar hiçbir zaman kendi
başlarına buyruk, Sultan karşısında güçlü yerel güçler olamadılar. O nedenle
bizde yerel yönetimler de güçlenemedi ve hep merkeze bağımlı kaldılar. Dolayısıyla
feodal beylikten aristokrasiye geçiş olmadı.
Osmanlı’da da Türkiye’de de burjuvazi,
hiçbir zaman geniş sayıda bir sanayi ve ticaret burjuvazisi düzeyine çıkamadı.
Daha çok bir bölüm esnafın biraz daha üst düzey gelir elde etmesiyle sermaye
sahibi olmasına dayalı bir esnaf burjuvazisi düzeyinde kaldı. Ya devletten
aldığı işlerle geçinmeye çalıştı ya da devletin dediklerinin dışına çıkmamaya
özen gösterdi. O nedenle burjuvazi, az sayıdaki istisnası dışında, bizde daha
ileri bir demokrasi için, eğitimde bilime dayalı bir yapı kurulması için,
yargının bağımsız olabilmesi için mücadele verecek bir bütünsel yaklaşıma
ulaşamadı.
1960’lardan başlayarak güçlenir
gibi görünen işçi sınıfı ise güç anlamında, son 30 yılda iyice geri gitti. Bir
dönem sendikalar güçlenmişti, askeri darbelerin de etkisiyle güçlerini
yitirdiler ve bir daha eski güçlerine kavuşamadılar. SGK kayıtlarına göre bugün
Türkiye’de sendikalı işçi sayısı toplam işçi sayısının sadece yüzde 11’ini
oluşturuyor.
Türkiye’de tam anlamıyla var
diyebileceğimiz grup küçük burjuvaların oluşturduğu gruptur. Küçük burjuvalar,
gelirinin etkilenmemesi için birçok şeyden vazgeçebilecek eğilimdedir. Ne
burjuvazi kadar güçlü ne de işçi sınıfı kadar devrimcidir.
Başka nedenleri de var kuşkusuz ama
bir yandan da bu sınıfsal eksikler nedeniyle Türkiye hiçbir zaman kapitalizme tam
olarak geçemedi, hep ahbap çavuş kapitalizmi içerisinde bocaladı durdu.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026174 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.