Türkiye’de Uygulanan Ekonomi Politikası Başarılı mı?
Ekonomi politikasının iki temel
alt politikası var: Para politikası ve maliye politikası. Her ikisinin de alt
politikaları var. Para politikasının alt politikaları açık piyasa işlemleri,
faiz politikası ve zorunlu karşılıklar, maliye politikasının alt politikaları
ise vergi, harcamalar, borçlanma, teşvikler, destekleme, dışticaret başlıkları
altında toplanıyor. Bu alt politikalar aynı zamanda asıl politikayı hedefine
ulaştırmak için kullanılan araçları oluşturuyor.
Para Politikasının Başarısının Ölçülmesi
Ekonomi politikasını ve onun
araçlarını birçok amaca ulaşmak için kullanmak mümkün. Buna karşılık TCMB’nin
yasasında yer alan “TCMB’nin temel amacı fiyat istikrarını sağlamaktır” ifadesinden
hareketle Türkiye’de para politikasının amacının fiyat istikrarını sağlamak
olduğunu öne sürebiliriz. Merkez Bankası bu amaca ulaşabilmek için “enflasyon
hedeflemesi” denilen bir yöntemi uygulamaktadır. Bu yöntemde hükümetle ortak
bir yılsonu enflasyon hedefi belirlenmekte ve Merkez Bankası para politikası
araçlarını bu hedefe ulaşmak için kullanmaktadır. Bu durumda para politikasının
başarılı olup olmadığını ölçmek için bu hedefle gerçekleşen enflasyon
arasındaki ilişkiye bakmamız gerekir.
Merkez Bankası’nın enflasyon
hedefiyle yılsonu enflasyon gerçekleşmelerini birlikte ele almayı amaçlayan aşağıdaki
grafik TCMB ve TÜİK verilerinden yararlanılarak tarafımdan hazırlandı.
Grafik bize 2009 ve 2010 yıllarında
küresel krizin yarattığı çöküşün etkisiyle ortaya çıkan geçici bir başarı
dışında para politikasının başarısız olduğunu açık biçimde gösteriyor.
Maliye
Politikasının Başarısının Ölçülmesi
Maliye politikasının başarı
kıstası olarak elimizde para politikasındaki gibi yasal bir tanım bulunmuyor.
Bununla birlikte maliye politikasının başarısını bütçe açıklarıyla ölçmemizin
en doğru yol olduğunu düşünüyorum.
Burada iki farklı grafik
sunacağım. Hazine ve Maliye Bakanlığı Bütçe Uygulama Sonuçları
istatistiklerinden yararlanarak hazırladığım aşağıdaki ilk grafik 2000’den 2018
sonuna kadar bütçe dengesindeki gelişimi gösteriyor.
Bu grafik bize bütçe dengesinin 2001 krizi sonrasında oldukça ciddi bir görünüm sergilediğini ve açığın düşük düzeylerde tutulduğunu yani maliye politikasının başarılı olduğunu anlatıyor.
Buna karşılık bu başarıdan tek
seferlik gelirlerin (varlık barışı, vergi affı, bedelli askerlik, imar affı
gibi uygulamalarla sağlanan gelirlerin) çok önemli katkısı olduğunu biliyoruz.
Bu tür uygulamalarla gelirlerin artırılması sağlandı ve bütçe açıklarının
büyümesi engellendi.
Acaba tek seferlik gelirleri
dışarıda tutarak duruma bakarsak karşımıza nasıl bir sonuç çıkar? Burada
yapmamız gereken karşılaştırma sürekli gelirleri ifade eden vergi gelirleriyle
faiz dışı giderleri karşılaştırmaktır. Bunu yaptığımızda bütçenin normal
gelirleriyle bütçenin faiz dışı harcamalarının yüzde kaçını finanse
edebildiğimizi görmüş oluruz.
Aşağıdaki grafik bu amaçla Hazine
ve Maliye Bakanlığı bütçe uygulama sonuçları istatistiklerinden yararlanılarak
tarafımdan hazırlanmıştır.
Grafik bize 2015’de vergi
gelirleriyle faiz dışı giderlerin yüzde 90’ını karşılayan sistemin zaman
ilerledikçe bu yeteneğini yitirdiğini 2019 yılının ilk çeyreğinde bu oranın
yüzde 70’in altına gerilediğini gösteriyor.
Sonuç
Sonuç olarak para politikasının,
fiyat istikrarını sağlama hedefini hiç tutturamadığını, maliye politikasının
ise bütçe açığını düşük düzeyde tutma işlevini uzunca bir süre yerine
getirdiğini, son dönemde bu görevi yerine getirmekte zorlanmaya başladığını ve
önümüzdeki dönemde vergi artırımları ve/veya harcama kısıntılarına gidilmeden
bütçe dengesindeki bozulmanın giderilmesinin pek mümkün görünmediğini söylememiz
mümkündür.
Geçmişten ayırarak baktığımızda bugünkü
görünüm ekonomi politikasının her iki alt politika uygulaması açısından da
başarısız bir yıl içinde olduğumuzu ortaya koyuyor.
ekonomi politikası konusunda
KKM'nin Maliyetinin Hesaplanması25 Ağustos 2025KKM Faciası 23 Ağustos 2025Ekonomi Politikası Esnek Olmalı2 Ağustos 2024KKM'den Carry Trade'e26 Temmuz 202495 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.