Bağımsızlık Nedir?
100 yıl önce toplanan Sivas
Kongresi bu ülkenin bağımsızlık mücadelesinin somut biçim aldığı kongreydi.
Sonrasında çok zorlu yollardan geçerek bağımsızlığına ulaştı bu ülke.
Atatürk’ün bu ülkeye getirdiği en
büyük yeniliklerden birisi kendi kararlarını verebilen ve uygulayabilen bir
yönetim şekliydi. Bilimde mucizeye yer yoktur, ama eğer mucizeye benzer bir şey
varsa Osmanlı’nın başka devletlerin güdümüne girmiş sultanlarından, başka
devletlerin yönetimine terk edilmiş mali yapısından, başka devlet tüccarlarının
biçimlendirmesine tabi kalmış ticaret yapısından böyle bir yapıya geçmek
mucizeye benzer bir şeydi.
Bağımsızlık böyle bir şeydir.
Eğer kendi kararlarını kendin verebiliyorsan, kararını verirken kimsenin sana
bir şey empoze etmesine izin vermiyorsan, başkalarıyla görüşmen talimat almak
şeklinde değil de danışma şeklindeyse o zaman bağımsızsın demektir. Osmanlı’nın
emperyalist güçlere bağımlı yapısından çıkıp Türkiye Cumhuriyeti’ni kurarken
Atatürk’ün en fazla üzerinde durduğu şeydi bu.
Bağımsızlık sadece bir ülkenin
bağımsızlığı biçiminde çıkmaz ortaya. Bazen kurumların veya piyasaların
bağımsızlığı biçiminde de karşımıza çıkabilir. Mesela Merkez Bankası’nın
bağımsızlığı böyledir. Merkez Bankası, siyasal iktidarların para basma
yetkisini kötüye kullanmasını önlemek için bağımsız kılınmıştır. Merkez
Bankası’nın para disiplinini sağlamak için uyguladığı para politikasına siyasal
iktidar karışmaya başlarsa bu bağımsızlık elden gider. Merkez Bankası’nın
bağımsızlığının gitmesi belki para arzını artırmaz ama ülkenin itibarını
düşürür, risklerin ve dolayısıyla CDS priminin düşmesini engeller.
Piyasalar da benzer durumdadır. Piyasaların
bağımsızlığı daha çok kendi başına hareket etme genişliğiyle ölçülür. Eğer
piyasalara, ekonomi politikasının kuralları ve araçları dışında karışılıyorsa,
örneğin talimatla faizler belirleniyor, krediler biçimlendiriliyorsa o zaman
piyasa devletten bağımsız olamaz. Piyasaların bağımsız olmadığı yerde göstergeler
anlam taşımamaya başlar.
Üniversiteler bağımsız değil
özerktir. Devlet üniversiteleri ücretsiz olduğu için masraflarını devlet
karşılar. Eğer devlet verdiği bu paralar karşılığında üniversitelerin bağımsız
fikir üretme, bağımsız tartışma ve bağımsız yayın yapma yetkisi onların elinden
alırsa artık özerlikten söz etmenin olanağı kalmaz. Devletin bu işi kendi
başına yapması da şart değildir. Bir kurum kurarak ona da yaptırabilir. Ve o
zaman üniversiteler bilim üretemez hale gelir. Bilim üretilemeyen yerde
genellikle hurafe üretilir.
Eğer bir ekonomide Merkez
Bankası’nın, bağımsız kurumların, piyasaların, üniversitelerin bağımsızlığı elden
gitmişse orada önce yargı bağımsızlığı kaybolmuş demektir. Çünkü yargı
bağımsızlığı gitmeden ötekilerin gitmesi pek de mümkün değildir.
Onun için böyle durumlarda sistemi
düzeltmek için önce yargı bağımsızlığını yeniden oluşturmak gerekir.
Ne diyor Atatürk? “Bağımsızlık ve
özgürlük benim karakterimdir.”
Bu ilkeyi topluma
benimsetemediğimiz sürece ne merkez bankası ne piyasalar ve ne de yargı
bağımsız olabilir. Ve onlar bağımsız değilse ülke de bağımsız değil demektir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026104 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.