İstanbul Finans Merkezi Olabilir mi?
İstanbul finans merkezi olabilir
mi? Uzun süredir tartışılan bir soru bu. Aslında İstanbul zaten ulusal ve
bölgesel anlamda bir finans merkezidir. Yanıtlanması gereken asıl sorular İstanbul’un
uluslararası alanda üst düzey bir finans merkezi olup olamayacağı ve enerji
hatlarında olduğu gibi uluslararası finansal akımlara ev sahipliği yaparak
bundan bir kazanç elde edip etmeyeceği soruları.
Bu soruları yanıtlayabilmek için
öncelikle Z/Yen ticari think tank grubunun hazırladığı 26’ncı Küresel Finans
Merkezleri Endeksine bir bakalım. Endeksin yöntemi iki ayrı veri grubunun
değerlendirilmesiyle oluşuyor. İlk grupta rekabete açıklık ölçümleri yer
alıyor. Bunlar söz konusu merkezin sahip olduğu telekomünikasyon altyapısının
rekabet gücü endeksinden (Birleşmiş Milletlerden alınıyor) iş yapma kolaylığı
endeksine (Dünya Bankasından alınıyor), hükümetin etkinliği reytinginden (Dünya
Bankasından alınıyor) yolsuzluk algısı endeksine (Uluslararası Saydamlık
Örgütünden alınıyor) kadar uzanan 134 farklı değerlendirmeden oluşuyor. İkinci
grupta yapılan anketler ve onların değerlendirilmesi yer alıyor.
Küresel Finans Merkezleri
Endeksinin 26’ncısı 2019 yılı sonuçlarını gösteriyor. Alttaki tablo finans
merkezlerinin en önde gelen 10 tanesini sıralıyor
Kent
|
Sıra
|
Puan
|
New
York
|
1
|
790
|
Londra
|
2
|
773
|
Hong
Kong
|
3
|
771
|
Singapur
|
4
|
762
|
Şanghay
|
5
|
761
|
Tokyo
|
6
|
757
|
Pekin
|
7
|
748
|
Dubai
|
8
|
740
|
Shenzen
|
9
|
739
|
Sidney
|
10
|
738
|
Alttaki tabloda da İstanbul’un aynı endekse göre durumu
gösteriliyor.
Kent
|
Sıra
|
Puan
|
Hamburg
|
49
|
650
|
Bangkok
|
50
|
649
|
Nur-Sultan
|
51
|
648
|
Münih
|
52
|
645
|
İstanbul
|
53
|
641
|
Viyana
|
54
|
640
|
Lizbon
|
55
|
639
|
Brüksel
|
56
|
638
|
Calgary
|
57
|
637
|
Prag
|
58
|
636
|
Buna göre İstanbul dünyada küresel
finans merkezi endeksi sıralamasında 53’üncü sırada yer alıyor.
İstanbul’un buradan yükselerek
ilk 5’e ya da 10’a girmesi mümkün müdür? Buna yanıt vermek zor. Ama İstanbul’un
bulunduğu yerin kötü olmadığını Viyana, Lizbon, Brüksel gibi kentlerden önde
olmasına bakarak söyleyebiliriz. İstanbul’un, bulunduğu yerden yukarı
çıkabilmesi için ne yapmak gerekir? Ne yazık ki bu sorunun yanıtı da diğer
birçok sorunun yanıtı gibi yapısal reformlarda yatıyor.
Her şeyden önce bir kentin finans
merkezi olabilmesi için o kentin bulunduğu ülkenin ve toplumun finans olayının
merkezinde yer alan, finansın çekirdeğini oluşturan faiz ile sorunu olmaması
gerekiyor. Eğer toplumun faizle sorunları varsa ve bu sorunlar yönetimi de etkiliyorsa
o zaman o ülkenin bir kentinin üst düzey bir finans merkezi olması pek kolay
değildir.
Yapısal reformları çok anlattığım
için bu kez yalnızca konuyla doğrudan ilişkili iki ölçüye değineceğim. İlk ölçü
söz konusu kentin bulunduğu ülkede hukukun üstünlüğü ilkesinin durumudur. Türkiye,
World Justice Project adlı bağımsız örgütün yayınladığı hukukun üstünlüğü
endeksinde 126 ülke arasında 123’üncü sıradadır. Demek ki Türkiye, hukukun
üstünlüğü konusunda çok gerilerdedir. Eğer bir ülkede hukukun üstünlüğü söz
konusu değilse orada yatırım meselesi fazla gelişmez. Yatırımcıların rağbet etmediği
bir ülkedeki bir kent de finans merkezi olamaz. Olsa olsa yüksek faizden
yararlanmak isteyen yabancı fonlar borç verip para kazanmaya gelir ki bu da
orayı finans merkezi yapmaz, borçlanma merkezi yapar. Listede ön sıralarda yer
alan birçok kentin bulunduğu ülkede hukukun üstünlüğü konusunun Türkiye’den
farklı olmadığı argümanı ileri sürülebilir. Buradaki kriter mevcut durumdan çok
gidiş yönüdür. O ülkeler çok geriden başlayıp ilerlerken Türkiye çok daha iyi bir
konumdan başlayıp geriye girmektedir.
İkinci ölçü söz konusu kentin
bulunduğu ülkede risk priminin yüksek olup olmadığıdır. Risk primini ölçmekte
kullanılan en yaygın ve doğru ölçü CDS primidir. CDS primi ne kadar düşükse o
ülkede riskler o kadar düşük demektir. CDS priminin yüksek olduğu ülkelere
yabancı sermaye ve yabancı fonlar yeteri kadar gitmeyeceği için o ülkenin bir kenti
üst düzey bir finans merkezi olamaz. Türkiye’nin CDS primi 200’ün üzerindedir
ve bu risk primiyle Türkiye, dünyanın en riskli ekonomileri arasındadır. Son
dönemde Türkiye’nin CDS primi iyiye gitmiş olmakla birlikte zaman zaman tekrar
yükseldiği için ülke, risk azalışında istikrarlı bir iyiye gidişi henüz ortaya
koyamamıştır. Türkiye risklerini sürekli olarak düşürmediği, CDS primini 100’ün
altına kalıcı biçimde çekemediği sürece riskli bir ülke olmaya devam edecektir.
Yatırımcıların en sevmediği konu yüksek risktir. Bu durum İstanbul’un üst düzey
bir finans merkezi olmasının önündeki en önemli engellerden birisidir.
Son olarak bir kentin finans
merkezi olabilmesi için o kentin bulunduğu ülkenin ekonomik istikrarı sağlamış
olması gerekir. Bunun için, enflasyonun, bütçe açığının ve cari açığın yüksek
olmaması, ülke parasının dış değerinin sürekli ve yüksek oranlı dalgalanma
yaşamaması gerekir.
İstanbul’u finans merkezi yapma
projesini gerçekleştirmek için atılacak ilk adımların bunlar olması gerekiyor.
Finansal Piyasalar konusunda
Topal Ördek ve Piyasalar5 Kasım 2026Küresel Finans Piyasalarında Sarsıntı 23 Ekim 2026Fon Krizi: Borsadan Ekonomiye Uzanan Etkiler 13 Ekim 2026Siyaset Teknik Ayrıntılara Karışınca 8 Ekim 202661 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.