Bu Kadar Dolar Basılıyor da Değeri Niçin Düşmüyor?
Başlıktaki
soru son zamanların en çok merak edilen konularından birisi. Hatta oradan
giderek ‘acaba herkes bu şekilde para bassa dünyadaki sorunlar daha rahat
çözülebilir mi?’ sorusuna kadar geliniyor.
Önce
bakalım küresel krizden bu yana ne kadar dolar basılmış. 22 Nisan 2020 itibarıyla
Fed bilançosunun aktif büyüklüğü yaklaşık 6,6 trilyon dolar olmuş. Küresel
krizin başladığı tarih olarak kabul edilen 2008 yılı Ağustos ayında bu miktar
yaklaşık 900 milyar dolardı. Demek ki 2008 Ağustosuyla 2020 Nisanı arasında Fed
bilançosunun aktifi 7 kattan fazla artış göstermiş. Ağustos 2008’de dolaşımdaki
dolar banknotlarının tutarı yaklaşık 830 milyar dolarmış, 22 Nisan 2020
itibarıyla bu miktar 2,3 katına ulaşarak yaklaşık 1.9 trilyon dolar olmuş. Aşağıda
soldaki grafik Fed bilançosunun, sağdaki grafik de dolaşımdaki dolar banknotu
miktarının gelişimini gösteriyor (https://fred.stlouisfed.org/series/WALCL)
Fed’in
küresel krizin başlangıcından bugüne kadar dolaşıma çıkardığı ek 1 trilyon
doların üzerindeki para, bilançoda yaklaşık 5,7 trilyon dolarlık bir artış
yaratmış bulunuyor. Hangi açıdan bakarsak bakalım küresel krizin başlangıcından
bu yana basılan dolarların yarattığı fiziksel ve sanal alım gücü artışı müthiş
boyutlara ulaşmış görünüyor.
Bu
kadar dolar basılmış ve onunla bu kadar yüksek alım gücü yaratılmış iken acaba
doların değeri nasıl gelişmiş? Bunu iki şekilde ölçebiliriz. İlk olarak doların
iç değerinin nasıl geliştiğine bakmamız gerekir ki bunu dolar enflasyonunun
seyrine bakarak görebiliriz. İkinci olarak doların dış değerinin nasıl
geliştiğine bakmamız gerekir. Onu da doların 6 önemli para birimine (Euro, Yen,
Pound Sterling, Kanada doları, İsveç Kronası, İsviçre Frangı) karşı
oluşturulmuş olan Dolar Endeksine bakarak anlayabiliriz. Endeks 100’ün
üzerindeyse dolar değerli demektir. Aşağıda soldaki grafik doların iç değerini
yani dolar enflasyonun, sağdaki grafik de Dolar Endeksinin değişimini
gösteriyor (kaynak: https://tradingeconomics.com/)
Dolar
enflasyonunu sergileyen soldaki grafiğe göre bu kadar para basılmasına karşın
doların ciddi bir enflasyonla karşılaşmadığı enflasyon yüzde 2 – 4 bandı
arasında salındığı görülüyor. 2020 ilk çeyreği itibarıyla da enflasyon yüzde
2’nin altına düşmüş bulunuyor. Doların dış değerini gösteren sağdaki grafiğe
göre piyasadaki miktarı bu kadar artmış olmasına karşın doların başlıca
paralara karşı değeri düşmek bir yana yükselmiş görünüyor.
Normal
koşullarda bu kadar fazla para basıldığında paranın iç değerini de dış değerini
de yitirmesi gerekirdi. Doların değerini yitirmemesinin birkaç nedeni var: (1)
ABD ekonomisinde bir bozulma ortaya çıktığında, hatta daha çıkmadan önce
dünyadaki bozulmaların ABD ekonomisini etkileyeceği anlaşıldığında, Fed hızla
karar alıp ekonomiye müdahale ediyor. Bu tür hızlı reaksiyonları geçmişte hep
olumlu sonuçlar verdiği için Fed ciddi bir itibar kazanmış bulunuyor. O nedenle
para basarak müdahale ettiğinde sistemi toparlayacağı düşünülüyor. (2) Dolar,
biraz da Fed’in kazandığı bu yüksek itibar sonucu, ABD’nin parası olarak
algılanmaktan çok dünya parası gibi algılanıyor. Kendi ülkesinin parasının
değeri düşenler dolar talep ediyor. (3) Başka ülkelerde finansal yatırımı
(plasman) olan gelişmiş ülke fonları ve yatırımcıları o ülkelerdeki plasmanları
satıp çıkarlarken dolar talep ediyorlar. (4) Söz konusu fonların gösterdiği
teminatlar yetersiz hale gelince ek teminat için yeniden dolar alıyorlar.
Sonuçta
arzı hızla artsa da bütün bu nedenlerle talebi daha fazla artınca doların
değeri düşmek bir yana yükseliyor. Fed eğer dolar basmasaydı talepte yaşanan
artış nedeniyle doların değeri çok daha fazla yükselecek, bu da ABD ekonomisi
açısından ciddi bir rekabet kaybına yol açacaktı.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026187 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.