Neoliberalizmin Bilmem Kaçıncı Çöküşü
Neoliberalizm, Keynes’in klasik
iktisatçılar diye sınıflandırdığı iktisatçıların ‘bırakınız yapsınlar’
yaklaşımına dayalı ekonomik felsefeye geri dönüşü desteklemek üzere ortaya
atılmış görüşleri temsil eden bir terim. 1929 Büyük Depresyonunun ardından
bütün dünyada ekonomik toparlanma amacıyla uygulanan Keynesyen ekonomi
yaklaşımı, klasik iktisatçıların öne sürdüğü gibi ekonominin kendi haline
bırakıldığında dengeye kavuşamayacağını, devlet müdahalesinin zorunlu olduğunu
öne sürüyordu. Neoliberalizm taraftarları, 1970’lerden itibaren seslerini
yükselterek, Keynesyen yaklaşıma karşı çıkmaya, piyasaların kendi haline bırakılmasını
savunmaya ve bu serbestlik çerçevesinin oluşturulması halinde ekonomik sistemin
hiçbir aksamaya meydan bırakmadan çalışacağını öne sürmeye başladılar. Bu
görüşler, 1980’lerde arz yönlü ekonomi yaklaşımına temel oluşturdu. Arz yönlü
ekonomi yaklaşımının savunucuları; üretimin arttırılmasının, dolayısıyla toplumsal
refahın yaygınlaştırılmasının vergilerde indirim yapılması, üretimi kısıtlayan
çevre koruma standartlarının hafifletilmesi, kuralların gevşetilmesi, kamu
kesimine ait üretim birimlerinin özelleştirilmesi gibi adımlarla
gerçekleştirilebileceğini öne sürdüler. Onlara göre talep denetimi yoluyla
sağlanacak enflasyonla mücadele politikasının yerini arzı arttırmak suretiyle
yaratılacak fiyat ucuzluğu politikası almalıydı. Arz yönlü
ekonomi yaklaşımı ABD’de Reagan, İngiltere’de Thatcher ve Türkiye’de Özal
zamanında yaşama geçirildi ve günümüze kadar uygulanmaya devam etti.
Öteden beri neoliberalizmin
önerdiği yaklaşımlara ek olarak, paraların yabancı paralar karşısında
dalgalanmaya bırakılmasını, sermaye hareketlerinin serbest kalmasını savunan IMF,
bu felsefenin özellikle gelişme yolundaki ekonomilerde de uygulanmasının
önderliğini üstlendi. Neoliberalizmin doruk noktası 1990’larda yaygınlaşan küreselleşme
çerçevesinde paraların dalgalanmaya bırakılması ve sermaye hareketlerinin dünya
çapında serbest kalması oldu. 20’inci yüzyılın son çeyreğinden itibaren bunlar yaşama
geçirildi ve neoliberalizmin bütün önerileri kapitalizme egemen kılındı.
Gevşetilen kurallar, başlangıçta
yaratıcılığı ve büyümeyi teşvik etti. Zaman ilerledikçe kurallar gevşetildikçe daha
fazla kazanmak için ahlâk dışı yollara sapmayı teşvik eden bir ortam doğmaya
başladı. Bu ortamla birlikte ahlâk dışı yollara sapmak konusunda gelişmekte
olan ekonomilerle gelişmiş ekonomiler arasında büyük farklar olmadığı da ortaya
çıktı. Kuralların gevşetilmesi, devlet müdahalesinin kaldırılması, bol
kaldıraçlı işlemlerin yaygınlaşması derken sonuç olarak neoliberalizmin vaat
ettiği cennet, cehenneme dönüştü ve kapitalist sistem 2008’de tarihin ilk
küresel krizine girdi. Buradan dersler çıkarılıp neoliberal politikalar yerini
daha insancıl, daha doğayla barışık, daha etik uygulamalara bırakır diye
düşünülürken, birkaç göstermelik kısıtlama dışında, neoliberalizmin önerileri
gündemde kalmaya devam etti. Çevre sorunlarını çözecek önlemler uygulanacak
yerde betonlaşma yeşilin yerini almaya devam etti, etik uygunluğa bakarak
kazanç elde etme öne çıkacak derken ne pahasına olursa olsun kazanç arttırma
temel hedef olmaya devam etti, özelleştirmelerin verimliliği artıracak şekilde
yapılması amaçlanacak yerde parayı alıp gerisine aldırmama yaklaşımı sürüp
gitti. Sonuçta küresel krizden çıkılmaya başlandığı düşünülürken bu kez Covid-19
ile birlikte çok daha ağır tahribat yaratacak bir ekonomik krize daha girildi.
Aslında girilen kriz Covid – 19 pandemisinin değil neoliberalizm pandemisinin
yarattığı bir krizdir.
Neoliberalizm bir kez daha iflas
etmiş görünüyor. Ne var ki bu yeni bir düzene geçileceği anlamına gelmiyor.
Yine IMF önderliğinde bazı çalışmalar yapılıyormuş gibi görünse de, çok daha
derin çöküşler yaşanana kadar, muhtemelen bu uygulamalar devam edecek.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026137 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.