Geleceğin Dünyası Üzerine Düşünceler
Geçmişin Dünyası
Devletlerin ortaya çıkışı sanki
birkaç yüzyıllık bir olaymış gibi görünse de aslında binlerce yıl geriye
gidiyor. Neolitik devrimle birlikte göçebelikten çıkıp toprağa yerleşen
insanlar, önce köylerde yaşayan kabileler biçiminde örgütlendiler. Her
kabilenin bir şefi, bazılarının şefe danışmanlık yapan yaşlılar meclisi vardı.
Sonra o kabilelerin bazılarının bir araya gelmesiyle köyler ortaya çıktı.
Zamanla köyler kent devletlerine, kabile şefleri krallara dönüştü. Kentler
savaşla ya da anlaşmayla bir araya gelerek daha büyük devletleri oluşturdular. Bu
devletlerde kral en tepede yer alıyordu. Kralın, genellikle soylulardan oluşan bir danışma meclisi vardı. Buna karşılık örneğin Avrupa’da orta çağda
krallar çok da güçlü değillerdi. Toprak sahibi soylular arasında kraldan daha
güçlü olanlar vardı. İngiltere’de daha 1215 yılında bu güçlü soylular, kral
yurtsuz John’a yetkilerini sınırlayan Magna Carta Libertatum’u imzalatmışlardı.
Orta çağa egemen olan feodal
ekonomik yapının temel üretim birimi geniş topraklara yayılı bir yerleşim ve
üretim alanı olan, feodal beylere ait malikâne adı verilen topraklardı. Bu
topraklarda sistemin ana üretici gücü olan ve serf denen köylüler üretim
yaparlar, ürettiklerinden kendilerinin yaşamı için gereken miktarı aldıktan
sonra geriye kalanı beye verirlerdi. Serflerin malikâneyi terk etmesi söz
konusu değildi. Her feodal beylik kendine yeter bir ekonomiden ibaret olduğu
için bir anlamda dışa kapalı bir ekonomik sistem söz konusuydu. Dışa kapalılık
gelişmenin de önünü tıkayan bir durum yaratmıştı. Dışa kapalı sistem, artı
ürünün ticaret yoluyla değişimini sınırladığından pazar ekonomisi ve rekabetin
yeterince gelişmesi de mümkün olamamıştı.
Coğrafi keşifler ve uluslararası
ticaretin, sömürgeciliğin ve giderek ticaret kapitalizminin (merkantilizm)
yayılması feodalitenin yavaş yavaş tasfiyesine yol açtı. Bu gelişim Fransız
Devrimiyle devam etti. Sanayi devrimi ticaret kapitalizminden sanayi
kapitalizmine geçişe altyapı yarattı. 19’uncu yüzyılın ortalarında hız kazanan
bu gelişme, giderek dünyayı mal ve hizmet ticareti açısından ortak pazar haline
getirdi. Sanayi kapitalizmini, finans kapitalizmi izledi. Finans kapitalizmi
gelişirken yavaş yavaş çok uluslu şirketler ortaya çıktı ve egemen devletlerle ekonomik
gücü paylaşmaya başladılar.
20’nci yüzyılın sonlarına doğru
başlayan küreselleşme macerasına girilirken bütün dünyanın tek bir üst yönetim
altında bir araya gelmesi gibi bir düşünceden yola çıkılmıştı. Avrupa Birliği
böyle bir bütünleşmenin en başarılı örneği olarak sunuluyor ve savunuluyordu. Ne
var ki işler planlandığı gibi gelişmedi. Küresel kriz, Avrupa Birliği’ne ağır
darbe vurdu. İngiltere birlikten koptu. Bazı başka ülkeler de birlikten
ayrılmayı ciddi olarak tartışmaya başladılar. Daha da önemlisi, mesela
Yunanistan krizinde olduğu gibi, ülkenin birlik üyesi olmaması hâlinde krizden
daha kolay çıkabileceği düşüncesi fazlasıyla taraftar bulur oldu.
Geleceğin Dünyası
2008 yılında başlayan ve Covid –
19 virüsüyle doruk noktasına çıkan küresel kriz, tek bir piyasa olacakmış,
hatta neredeyse tek devlete dönüşecekmiş gibi bir görünüm içinde bulunan küresel
sisteme ağır bir darbe vurdu. Bugün bırakın devletlerin yan yana gelmesini
insanlar bile yan yana gelemez durumdalar.
Bugünkü durumdan ileriye doğru
baktığımızda geleceğin dünyasıyla ilgili iki görüş bulunuyor karşımızda. İlki,
bütün duraklamalara, engellere karşın küreselleşmenin gelişerek devam edeceğini
savunanların görüşü, ikincisi küreselleşmenin bundan böyle eskisi gibi
gelişemeyeceği görüşü.
Ben ikinci görüşteyim. Bir başka
ifadeyle üretim, bölüşüm ve paylaşım ilişkilerinin bir yenilenme geçireceğini
düşünüyorum. Aslında bunun bir yenilenme olup olmayacağı da tartışmalı. Bir
başka deyişle yenilenme gibi görünen bu gelişim, bir çeşit eskiye dönüş
şeklinde ortaya çıkacak gibi görünüyor. Covid – 19 kriziyle birlikte tarım ve
hayvancılık kesiminin yeniden öne çıkmaya başlamasının kent devletleri modeline
dönüşe destek sağlayacağını tahmin ediyorum. Ticarette son yıllarda yükselen korumacılık eğilimlerinin de bu gidişi destekleyeceği kanısını taşıyorum.
Geleceğin dünyasında egemen
devlet kavramının yerini yavaş yavaş egemen şirketlere bırakacağı görüşündeyim.
Günümüz dünyasında hegemon devlet[i] konumunda
ABD yer alıyor. ABD’nin bu pozisyonuna karşı iki farklı meydan okuma var. İlk
meydan okuma Çin’den geliyor. Çin, bir yandan eğitime verdiği destekle çok
yüksek bir aşamaya çıkardığı yaratıcılığı, bir yandan da ucuz emeği kullanarak
ciddi bir rekabete dönüştürüyor. İkinci meydan okuma çok uluslu şirketlerden
geliyor. Çok uluslu şirketler öylesine büyüyor ve öylesine gelir
yaratabiliyorlar ki küresel sistemdeki çoğu devletten daha varlıklı konuma yükseliyorlar.
Bu, onlara büyük güç ve imkân sağlıyor ve küresel ekonomide ve hatta sosyal
konularda giderek artan biçimde söz sahibi hale gelmelerine yol açıyor.
Geleceğe ilişkin bu tahminim
doğru çıkarsa bugün fazla etkili görünmeyen kripto paraların gelecekte sistemin
temel ödeme aracı haline geleceğini beklemek doğal sonuç olur.
[i] İçinde bulunulan dönemde
uluslararası siyasal ve ekonomik ilişkilerde egemenliği elinde tutan ve bu
ilişkileri etkileme gücüne sahip olan devletlere hegemon devlet adı veriliyor.
19’uncu yüzyılda İngiltere hegemon devlet konumundaydı. 20’nci yüzyılın ikinci
çeyreği ile son çeyreği arasında ABD ve SSCB bu konumu paylaşmışlardı. 20’nci
yüzyılın son çeyreğinde SSCB’nin dağılması ve küreselleşmenin ortaya çıkmasıyla
ABD tek başına bu konuma gelmiş durumdadır. Bugün ABD’nin bu konumunu
paylaşacak konumdaki tek güç Çin’dir.
Deneme konusunda
Geçen Yüzyılın İnsanları10 Haziran 2026Eleştiri Korkusu8 Haziran 2026Kötünün Yükselişi5 Haziran 2026Cesur Yeni Dünya30 Mayıs 2026114 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.