Türkiye İlk 10 Ekonomi Arasına Girebilir mi?
Meselenin Ortaya konuluşu
Son günlerin gündemde en fazla
yer tutan konularından birisi Türkiye’nin en büyük 10 ekonomi araya girmesinin
mümkün olup olmadığı tartışmasıydı. Çoğu insan halen GSYH büyüklüğü bakımından
son 4 yılda 17’ncilikten başlayarak 19’unculuğa gerilemiş olan Türkiye’nin
nasıl olup da ilk 10 ekonomi arasına gireceği konusuna akıl erdiremiyor. Oysa
burada kastedilen sıralama Satın alma Gücü Paritesine Göre (SAGP) ölçülen GSYH
sıralamasıydı. Türkiye SAGP’ye göre ölçülen GSYH sıralamasında 2019 yılı
itibarıyla 13’üncü sırada yer alıyor (2000 yılındaki yeri 17’ncilikti.)
Buradaki kritik soru şu: Türkiye cari fiyatlarla GSYH sıralamasında
17’ncilikten 19’unculuğa gerilerken nasıl oluyor da SAGP’ye göre GSYH
sıralamasında 17’ncilikten 13’üncülüğe çıkıyor?
Bu soruyu yanıtlayabilmek için
önce cari fiyatlarla GSYH ile SAGP’ye göre GSYH arasında ne fark var onu ortaya
koyalım.
GSYH’nin İki Farklı Yolla Ölçülmesi
GSYH (üretim açısından
ölçüldüğünde) bir ekonomide yerleşik olan üretici birimlerin belli bir dönemdeki
ekonomik faaliyetleri sonucunda yaratmış oldukları tüm mal ve hizmetlerin
değerleri toplamından bu mal ve hizmetlerin üretiminde kullanılan girdiler
toplamının düşülmesi sonucu elde edilen değerdir.
GSYH cari fiyatlarla ölçüldüğünde
üretilen nihai mal ve hizmet miktarı bu mal ve hizmetlerin piyasa fiyatlarıyla
çarpılır ve GSYH bulunur. Yukarıdaki tanım gereği örneğin üretilen ekmek
GSYH’ye katılırken içindeki girdiler (un, maya, tuz gibi) hesaptan düşülür
(aksi takdirde çifte sayma dediğimiz sorun ortaya çıkar ve GSYH olduğundan
büyük görünür.) Bu şekilde hesaplanan GSYH son fiyatlar dikkate alınarak
bulunmuş olur. Genellikle konuşulan GSYH bu şekilde hesaplanan GSYH’dir.
Bulunan bu miktar o yılın ortalama Dolar kuruna bölündüğünde Dolar cinsinden
GSYH bulunmuş olur. Örneğin Türkiye’nin 2019 yılı için hesaplanan GSYH’si
4.280,4 milyar TL ve aynı yılın ortalama Dolar kuru 5,679’dur. Buna göre Dolar cinsinden GSYH yaklaşık
olarak 754 milyar Dolar olarak bulunur.
GSYH SAGP ile ölçüldüğünde,
SAGP’ye dayalı olarak hesaplanan uluslararası Dolarla dönüştürülmüş bir katsayıyla
hesaplanır. SAGP’ye dayalı uluslararası Dolar hesaplaması Doların sahibi olan
ABD’deki fiyatlar baz alınarak bulunur. ABD’deki bazı mal ve hizmetlerin
oluşturduğu bir sepetin değeri hesaplanır. Sonra bu sepetin bir başka ülkede
(örneğin Türkiye) kaç para ettiği bulunur. Bulunan bu değer Dolara
dönüştürülür. Bunu bir örnekle açıklayayım. Bütün ülkeler için aynı mal ve
hizmetlerin esas alındığı bir sepet düşünelim. Bu sepetin ABD’de bugünkü ederi
300 Dolar, Türkiye’deki ederi ise 685 TL olsun. Kur bugün 1 Dolar = 6,85 TL olduğuna göre bu sepetin
Türkiye’deki Dolar karşılığı 100 Dolar olacaktır. ABD’nin cari fiyatlarla
ölçülmüş GSYH’si 21 trilyon Dolar, Türkiye’ninki ise 754 milyar Dolardır. Söz
konusu sepetten hareketle SAGP katsayısını (300/100 =) 3 olarak
hesaplayabiliriz. Buna göre Türkiye’nin SAGP’ye göre GSYH’si (754 x 3 =) 2,3
trilyon Dolar olarak bulunuyor.
GSYH Ölçüm Yöntemi Değişince Sıralama Niçin Değişiyor?
Türkiye cari fiyatlarla ölçülen
GSYH karşılaştırmasında 2005 yılında 501 milyar Dolarlık GSYH’siyle dünyada
17’nci sırada yer alırken 2018 yılında 771 milyar Dolarlık GSYH’siyle yine
17’nci sırada bulunuyor. Aradan geçen 14 yıllık sürede bir şey değişmemiş
görünüyor. Aynı ölçümü SAGP’ye göre yaptığımızda işler değişiyor. SAGP’ye göre
GSYH karşılaştırmasında Türkiye 2005 yılında 966 milyar Dolarlık GSYH ile
18’inci sırada iken 2018 yılında 2,3 trilyon Dolarlık GSYH ile 13’üncü sıraya
yükseliyor. Cari fiyatlarla GSYH karşılaştırmada önünde yer alan Kore, İspanya,
Kanada ve Avustralya’yı SAGP ile ölçülen GSYH sırlamasında geride bırakıyor.
Gerçekte böyle bir iyileşme var
mı? Türkiye’de enflasyon ABD’den çok daha yüksek olduğu halde nasıl oluyor da
SAGP’ye göre GSYH’de böyle bir artış ortaya çıkıyor? Bu soruyu yanıtlayabilmek
için bazı karşılaştırmalar yapmamız gerekiyor. Aşağıdaki tabloyu bu amaçla
hazırladım (tabloda yer alan sepet ederleri farazi değerleri gösteriyor, buna
karşılık diğer bütün göstergeler https://knoema.com/ sitesinden alındı.) (Bu
tabloda hesaplamayı anlaşılabilir kılmak için başlangıç yılı olarak aldığım
2017 yılında aynı sepetin ABD’de de Türkiye’de 100 Dolar olduğunu
varsayıyorum.)
Birim
|
2017
|
2018
|
Değişim %
|
|
ABD
Cari Fiyatlarla GSYH
|
Milyar Dolar
|
19.519
|
20.580
|
5,4
|
Türkiye
Cari Fiyatlarla GSYH
|
Milyar Dolar
|
853
|
771
|
-9,6
|
ABD
SAGP’ye Göre GSYH
|
Milyar Dolar
|
23.157
|
20.580
|
-11,1
|
Türkiye
SAGP’ye Göre GSYH
|
Milyar Dolar
|
2.183
|
2.300
|
5,4
|
ABD
Kişi Başına Cari Fiyatlarla Gelir
|
Dolar
|
60.000
|
62.869
|
4,8
|
Türkiye
Kişi Başına Cari Fiyatlarla Gelir
|
Dolar
|
10.551
|
9.405
|
-10,9
|
ABD
SAGP’ye Göre Kişi Başına Gelir
|
Dolar
|
60.000
|
62.869
|
4,8
|
Türkiye
SAGP’ye Göre Kişi Başına Gelir
|
Dolar
|
27.018
|
28.044
|
3,8
|
ABD
Sepet Ederi
|
Dolar
|
100
|
102
|
2,0
|
Türkiye
Sepet Ederi
|
TL
|
366
|
425
|
16,0
|
Türkiye
Sepet Ederi
|
Dolar
|
100
|
89
|
-11
|
ABD
Enflasyon
|
%
|
2
|
2,0
|
|
Türkiye
Enflasyon
|
%
|
16
|
16,0
|
|
USD/TL
Kuru
|
3,66
|
4,77
|
30,3
|
Bu tabloya göre ABD’nin cari
fiyatlarla GSYH’si 2017’den 2018’e yüzde 5,4 artarken Türkiye’nin cari
fiyatlarla GSYH’si yüzde 9,6 geriliyor. ABD’nin SAGP’ye göre GSYH’si 2017’den
2018’e yüzde 11,1 gerilerken Türkiye’nin SAGP’ye göre GSYH’si yüzde 5,4 artıyor.
Aynı dönemde ABD’de yıllık ortalama enflasyon yüzde 2 iken Türkiye’de yüzde 16.
Türkiye’de yüzde 16, ABD’de yüzde 2 enflasyon yaşanırken, ABD’nin SAGP’ye göre
kişi başına geliri yüzde 4,8, Türkiye’de ise yüzde 3,8 artarken nasıl oluyor da
Türkiye’nin SAGP’ye göre GSYH’si artıyor.
İşin Sırrı TL’nin Dış Değerinin İç Değerinden Hızlı
Düşmesinde
Bu soruya yanıt ararken TL’nin Dolara
karşı değerinin yüzde 30,3 düştüğüne dikkat etmemiz gerekiyor. Çünkü işin sırrı
orada. SAGP’ye göre GSYH ölçümü ülke parasının dış değerinin iç değerinden daha
fazla düştüğü durumlarda sanal bir iyileşme ortaya çıkarıyor. Tersi olduğunda
yani ülke parasının iç değeri dış değerinden hızlı gerileğinde ise bu kez o
ülkenin cari fiyatlarla GSYH’si sanal olarak artmış görünüyor. Ki Türkiye 2003
ile 2010 arasında bu olguyu yaşamış cari fiyatlarla GSYH’si hızla artmıştı.
Tabloya farazi olarak yazdığım
sepet değerine bakalım. Sepetin ABD’de 2017 yılı için ederi 100 Dolar. Aynı
sepetin Türkiye’deki değerinin 366 TL olduğunu düşünelim. Kur 3,66 olduğuna
göre bu sepetin Dolar değeri de aynen ABD’deki gibi 100 Dolar eder. ABD’de
enflasyon yüzde 2 olduğuna göre bu sepetin ederi 2018 yılında 102 Dolara çıkar.
Türkiye’de enflasyon yüzde 16 olduğuna göre sepetin ederi (366 TL x 1,16 =) 425
TL eder. Bunu 2018 yılının ortalama kuruyla Dolara çevirirsek (425 TL / 4,77 =)
89 Dolar eder.
Diyelim ki TL, 2018 yılında
enflasyon oranı (yüzde 16) kadar dış değer kaybetmiş olsaydı sonuç ne olurdu? O
zaman kur 1 Dolar = 4,25 olurdu ve sepet ederi 100 Dolarda kalır, SAGP’ye göre
GSYH de değişmezdi.
Görüleceği gibi TL’nin dış değer
kaybı, iç değer kaybından yüksek olduğu için sepetin değeri Dolar cinsinden 89 Dolara
düşmüş ve dolayısıyla satın alma gücü ve SAGP’ye göre hesaplanan GSYH tümüyle
sanal bir artış sergilemiş görünüyor. TL’nin dış değer kaybı 2010 yılına kadar
iç değer kaybından düşüktü. O nedenle Türkiye’nin sıralamadaki yeri 2010
yılında hem cari fiyatlarla GSYH hem de SAGP’ye göre GSYH açısından aynı
yerdeydi (ikisinde de 17’nci sıradaydı.)
Bu tezimizi doğrulamak için parasının
iç ve dış değer kaybı birbirine yakın olan bir ülkeye mesela Almanya’ya
bakalım. Almanya’da 2018 yılı ortalama enflasyonu yüzde 1,9. Aynı yıl Euro’nun Dolara
karşı değer kaybı yüzde 2,1. Bu sonuçlarla Almanya’nın SAGP’ye göre GSYH
sıralamasındaki 4’üncülük olan yeri değişmiyor. 2000’e kadar geri gidersek
değişiklik bir basamakla sınırlı bulunuyor. Çünkü Almanya’da enflasyon ile
Euro’nun dış değeri arasında önemli bir fark yok.
Önümüzdeki yıllarda TL’nin dış
değer kaybı, iç değer kaybından fazla olmaya devam ederse Türkiye’nin, cari
fiyatlarla GSYH’si küçülse de SAGP’ye göre GSYH’si büyüyeceği için ilk 10
ekonomi arasına girmesi mümkün olabilecektir.
Türkiye'nin dünyadaki sırası konusunda
Dünya Ekonomisindeki Yerimiz 9 Kasım 2023Türkiye, GSYH Büyüklüğünde 21’inci Sıraya Düştü20 Nisan 2022Türkiye’nin Dünyadaki Yeri 202012 Mayıs 2021Gelir Sıralamasındaki Yerimiz 22 Kasım 2020116 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.