Enflasyonla Büyüme ve Küçülme: Türkiye Ekonomisinin Son 17 Yıllık Deneyimi
Türkiye son 17 yılda yüksek
enflasyonlu büyüme ve yüksek enflasyonlu küçülme (slumpflasyon) arasında
savrulup durmuştur. Arada birkaç kez de kısa dönemli enflasyon içinde durgunluk
(stagflasyon) yaşamıştır.
Bu dönemleri grafik üzerinde göstermeden
önce metinde ve grafikte geçen kavramları tanımlayalım.
Yüksek enflasyonlu büyüme
(YEB): Bir ekonomi büyürken enflasyonu da yüksek kalıyorsa o ekonomide
yüksek enflasyonlu büyüme hali var demektir. Uygulanacak ekonomi politikasının
karşılaşacağı en önemli zorluk büyümeyi korurken enflasyonu düşürmeye
çalışmaktır. Bu durum daha çok yüksek ithal girdisine bağımlı ekonomilerde
kurdaki artışların yansıması yani maliye enflasyonuyla ortaya çıkar.
Slumpflasyon: Bir
ekonomide yüksek enflasyon olgusu yaşanırken ekonomi küçülüyorsa o ekonomide
slumpflasyon (enflasyon içinde küçülme) hali var demektir. Ekonomik
krizlerin en zoru budur. Çünkü burada bir yandan enflasyonu düşürmeye
uğraşırken bir yandan da ekonominin küçülmesini önce durdurmaya sonra da
büyümeye döndürmeye yönelik bir ekonomi politikası uygulamak gerekmektedir. Slumpflasyonun
resesyonla benzerliği ikisinde de ekonominin küçülmeye girmiş olasıdır. Farkı
ise slumpflasyonda ekonomi küçülürken bir yandan da yüksek enflasyonun devam
etmesidir. Slumpflasyon, yüksek ithal girdisi kullanan ekonomilerde kurdaki
artışların yarattığı enflasyon ve ekonominin büyüme ivmesini kaybetmesi,
beklentilerin bozulmasıyla ortaya çıkar.
Stagflasyon: Bir ekonomide
enflasyon olgusu yaşanırken ekonomi büyümüyorsa o ekonomide stagflasyon
(enflasyon içinde durgunluk) hali var demektir. Enflasyonun yüksek, büyümenin
+/- 1 aralığında olduğu durumu (devam etmemek kaydıyla) stagflasyon olarak
kabul edebiliriz. Stagflasyon halinin çıkışı da slumpflasyona çok benzer.
Genellikle stagflasyonun arkasından ekonomi slumpflasyona girer.
Türkiye tarihinde enflasyonla
büyüme arasındaki en uzun süreli birliktelik yüksek enflasyonlu büyüme
durumudur. Bunu slumpflason izliyor. Stagflasyon genellikle birkaç aylık
dönemler halinde, bir çeşit slumpflasyona geçiş dönemi olarak karşımıza çıkmış
görünüyor. Resesyon genellikle enflasyondan bağımsız olarak yalnızca iki çeyrek
üst üste yaşanan ekonomik küçülmeye göre tanımlanıyor. Buna karşılık eğer bu
tür küçülmeye yüksek enflasyon eşlik ediyorsa bu tanım yetersiz kalıyor.
Örneğin gelişmiş ülkelerde yüzde 1 – 3 dolayındaki enflasyona iki çeyrek üst
üste ekonomik küçülme eşlik etmişse ve bu durumu resesyon olarak tanımlamışsak
o zaman yüzde 10 dolayındaki bir enflasyona eşlik eden küçülmeyi aynı
çerçeveyle tanımın içine sokamayız. O nedenle Türkiye’de resesyon son 20 yılda
hiç görülmemiş, onun yerine slumpflasyon görülmüştür diyebiliriz.
Aşağıdaki grafik, Türkiye’de üçer
aylık dönemler (çeyrekler) itibarıyla büyüme ve enflasyonun (TÜFE) seyrini
ortaya koyuyor (kaynak: TÜİK GSYH ve TÜFE verileri.)
Türkiye, 2004 ile 2008 yılları arasında
yüksek enflasyonlu büyüme yaşadı. 2008 yılının üçüncü çeyreğinde yüzde
10,94’lük enflasyon eşliğinde yüzde 0,9 oranındaki büyümeye düşünce
stagflasyona girdi. Ekonomi burada duramadı ve düşüşe devam etti. 2009 yılında
ilk üç çeyrekte yüksek enflasyonla birlikte ciddi küçülme ortaya çıktı
(slumpflasyon.) 2009 yılının son çeyreğinde büyümeye geri dönen ekonomi, 2016
yılının üçüncü çeyreğine kadar kesintisiz yüksek enflasyonlu büyüme patikasında
kaldı. 2016 yılının üçüncü çeyreğinde enflasyon yüzde 8’in üzerindeyken ekonomi
yüzde 0,8 küçüldü ve ekonomi stagflasyonla karşılaştı. 2016 yılının dördüncü
çeyreğinden 2018 yılının üçüncü çeyreğine kadar yüksek enflasyonlu büyümeye geri
dönen Türkiye, 2018 yılının son çeyreğinden başlayarak yüksek enflasyon içinde
küçülme yaşamaya başladı. Bir başka ifadeyle slumpflasyona geri döndü. Bu olgu
2019 yılının üçüncü çeyreğine kadar sürdü. 2019 yılının son iki çeyreği ve 2020
yılının ilk çeyreğinde yüksek enflasyonlu büyümeye geri gelen ekonomi bu kez de
2020 yılının ikinci çeyreğinde slumpflasyona girdi.
Görüleceği gibi Türkiye, son 17
yılda enflasyonsuz büyüme ya da hatta enflasyonsuz küçülme diye bir durum yaşamamıştır.
Enflasyonun yüzde 5’ler dolayında olduğu istisnai yıllar büyümenin yüksek
gerçekleştiği yıllardır.
Türkiye’nin öncelikle düşük
enflasyonla yüzde 5’ler dolayında bir büyümeyi gerçekleştirmesi gerekiyor.
Bunun da yolu riskleri düşürerek kuru doğal yoldan denetlemekten geçiyor.
TL’nin, riskleri düşürememekten kaynaklanan sürekli değer kayıpları ekonominin sağlıklı
büyümesinin önündeki en önemli engel olarak görülüyor. Çünkü grafikten açıkça
görülebileceği gibi yüksek enflasyonla beslenen büyüme bir süre sonra önce
stagflasyona sonra da slumpflasyona çarpıp duruyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202668 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.