Japon Sendromu
Kapitalizmin yaşadığı üçüncü
büyük kriz olan Küresel Kriz sistemin lokomotifi konumundaki ABD’de başladı.
ABD yönetiminin krize karşı önlemleri parasal gevşeme yönünde oldu. İki ayrı
parasal genişleme paketi açıldı ve piyasalar adeta paraya boğuldu. Ne var ki
sonuçlar tam olarak beklendiği gibi olmadı. Bunun temel nedeni sermaye
hareketlerinin serbest bırakılmış olmasıydı.
Sermaye hareketlerinin serbest
olmadığı bir ekonomide eğer parasal genişleme yönünde bir politika uygulanırsa
piyasaya sürülen paralar o ekonominin canlanmasına yol açabilir. Toplumda eline
fazla para geçen kişiler ve kurumlar bu paraları harcayarak ekonominin
canlanmasını sağlarlar. Ne var ki sermaye hareketlerinin serbestliği piyasaya
sürülen bu paranın ABD içinde harcanmasına yol açmaktan çok yüksek faiz veren
başka ekonomilere akmasına yol açıyor ve öyle olunca da beklenen canlanma
ortaya çıkmıyor. Sonuç böyle oldu ve ABD’de artan likidite başka ekonomilere
aktı.
Likiditenin yer değiştirmesi
küresel krizin Avrupa’ya yayılmasıyla yavaşladı. Çünkü Avrupa, likiditenin
önemli kaynaklarından birisiydi. Kriz bu merkezi de vurunca olay boyut
değiştirdi ve pek çok şey tıkandı. Üstelik Avrupa’da yaşanan ve borç yükü
kaynaklı olarak ortaya çıkmış olan kriz, ABD’nin yaşadığı krizden çok daha ciddi
ve çok daha uzun süreli olacak gibi görünüyor.
Krizin sarstığı Avrupa’nın krize
karşı aldığı önlemler de ABD’nin aldığı önlemlerden çok farklı değil. Önce
Yunanistan’ı kurtarmak için bu ülkenin borçlarının bir bölümünü silmekten,
parasal yardım yapmaya kadar uzanan bir dizi önlem alındı ve ardından bu
krizden etkilenen Avrupa bankalarını desteklemek için faiz indirimi ve parasal
genişlemeyi içeren önlemlere başvuruldu. Bu adımlar piyasada likiditenin
bollaşmasına yol açtı.
Normal koşullarda piyasaya bu
kadar fazla likidite sürüldüğünde birkaç sonuç ortaya çıkması beklenir. İlk
etki talepte artış, tüketimde artış ve dolayısıyla enflasyonda artış olarak
çıkar. İkinci etki talep artışını karşılayacak biçimde yatırımlara yönelecek
kaynaklarda artış şeklinde kendini gösterir. Üçüncü etki de sermaye hareketleri
serbest olduğuna göre yüksek faiz veren ekonomilere kaynak akışı olarak
görülür. Şimdiye kadar bunların hiçbiri beklendiği gibi olmadı.
Bu eğilim uzun süredir Japonya’da
yaşanan durumu hatırlatıyor. Japonya durgunluk içine girdikten sonra hükümetler
yıllarca Keynesyen politikaları deneyerek bütçe açıkları verdiler. Buna
karşılık Japonya’da hiçbir canlanma ortaya çıkmadı. Parayı eline geçiren
Japonlar ya tasarruf ettiler, harcamadılar ya da paralarını yurt dışında
getirisi yüksek alanlara yatırdılar. Bu yaklaşımları Japonya ekonomisine bir
canlanma getirmedi. ABD ve Avrupa’da şimdilerde ortaya çıkan görünüm buna benziyor.
Risk algılaması yüksek olduğunda insanlar ellerine geçen parayı harcamak yerine
ya daha kötü günler için saklamayı ya da getirisi daha yüksek ekonomilere
göndermeyi tercih ediyorlar. Ben buna “Japon sendromu” adını veriyorum. Şu
sıralarda ABD ve Avrupa’da yaşanan olay aşağı yukarı bunun bir benzeridir.
Bu durumun biri iyi biri de kötü
olmak üzere iki sonucu var. İyi olan sonucu: Enflasyon korkulduğu gibi
artmıyor. Kötü olan sonucu: Ekonomi beklendiği hızla canlanamıyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202612 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.