Türkiye'de Gelir Dağılımı
Gelir dağılımı eşitliğini ölçmek için kullanılan araçlardan en çok
kullanılanı Gini katsayısıdır. Bir kare çizerek soldaki dikey eksene yüzde
20’lik bölümler halinde GSYH’dan alınan payları, alttaki yatay eksene de yine
yüzde 20’lik paylar halinde nüfusu yerleştirelim. Her bir yüzde 20’lik nüfus
payının gelirden ne kadar pay aldığını bu eksenlerin arasında kalan alanda
işaretlersek karşımıza bir eğri çıkar. Buna Lorenz Eğrisi adını veriyoruz.
Şimdi de soldan sağa doğru karenin köşegen çizgisini çizelim. Buna da mutlak
eşitlik çizgisi diyoruz. Yani bütün işaretlerimiz bu çizginin üzerine gelirse o
toplumda gelir dağılımı eşittir. Lorenz eğrisi mutlak eşitlik çizgisinden ne
kadar uzaklaşıyorsa gelir dağılımı o kadar bozuluyor demektir. Aşağıdaki şekilde bir ülke için çizilmiş Lorenz eğrisi yer alıyor. Lorenz eğrisinin
kapladığı alanı (şekilde B alanı) mutlak eşitlik çizgisinin altında kalan alanın tamamına (şekilde A + B alanı) bölersek karşımıza bir oran çıkar. Buna Gini Katsayısı diyoruz. Eğer gelir
dağılımı tam anlamıyla eşitse, yani bütün değerler mutlak eşitlik çizgisi
üzerindeyse o zaman Gini katsayısı sıfır çıkacak demektir. Sıfır ile bir
arasında değişen katsayı, sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımı eşitliğinin, bire
yaklaştıkça gelir dağılımı eşitsizliğinin arttığını söyler bize.
Türkiye’de gelir dağılımı araştırmalarını TÜİK yapmaktadır. 2001 krizinden hemen sonraki yılda 0.44 gibi bir düzeyde olan Gini katsayısı, izleyen yıllarda düzelme eğilimine girmiş 2003’de 0,42, 2004’de 0,40’a inmiş ve 2005’de 0.38 ile düzelmenin doruk noktasına çıkmış görünüyor. Eğer Türkiye bu eğilimi sürdürebilseydi gelir dağılımı bozukluğunu düzeltme yolunda ilerliyor olacaktı. Ne var ki 2006 yılında yeniden 0.43’e çıkan Gini katsayısı 2007 ve 2008 yıllarında 0.41 oranında kalmış. Bu gelişim bize krizin yarattığı bir gelir dağılımı iyileşmesi yaşandığını işaret ediyor. Yani 2002 ile 2005 arasında yaşanan gelir dağılımı düzelmesinin krizin getirdiği törpülemelerden kaynaklandığı anlaşılıyor. Çünkü krizler yüksek gelir gruplarını daha fazla etkiliyor ve daha fazla törpülüyor. Krizin etkisi ortadan kalkmaya başladığında ise gelir dağılımı bozukluğu yeniden ortaya çıkmaya yöneliyor. 2001 krizi kadar etkili olmasa da küresel krizin etkisiyle 2009 ve sonrasında Gini katsayısında benzer düzelmeler ortaya çıkmış bulunuyor. 2009 yılında 0,41’de kalan katsayı 2010 yılında 0,40’a gerilemiş durumda. Krizin etkisinin aşıldığı 2011 yılı ve izleyen yıllar bizim açımızdan daha iyi bir gösterge olacaktır.
Türkiye’de gelir dağılımı araştırmalarını TÜİK yapmaktadır. 2001 krizinden hemen sonraki yılda 0.44 gibi bir düzeyde olan Gini katsayısı, izleyen yıllarda düzelme eğilimine girmiş 2003’de 0,42, 2004’de 0,40’a inmiş ve 2005’de 0.38 ile düzelmenin doruk noktasına çıkmış görünüyor. Eğer Türkiye bu eğilimi sürdürebilseydi gelir dağılımı bozukluğunu düzeltme yolunda ilerliyor olacaktı. Ne var ki 2006 yılında yeniden 0.43’e çıkan Gini katsayısı 2007 ve 2008 yıllarında 0.41 oranında kalmış. Bu gelişim bize krizin yarattığı bir gelir dağılımı iyileşmesi yaşandığını işaret ediyor. Yani 2002 ile 2005 arasında yaşanan gelir dağılımı düzelmesinin krizin getirdiği törpülemelerden kaynaklandığı anlaşılıyor. Çünkü krizler yüksek gelir gruplarını daha fazla etkiliyor ve daha fazla törpülüyor. Krizin etkisi ortadan kalkmaya başladığında ise gelir dağılımı bozukluğu yeniden ortaya çıkmaya yöneliyor. 2001 krizi kadar etkili olmasa da küresel krizin etkisiyle 2009 ve sonrasında Gini katsayısında benzer düzelmeler ortaya çıkmış bulunuyor. 2009 yılında 0,41’de kalan katsayı 2010 yılında 0,40’a gerilemiş durumda. Krizin etkisinin aşıldığı 2011 yılı ve izleyen yıllar bizim açımızdan daha iyi bir gösterge olacaktır.
Dünya ülkeleri üzerinde yapılan gelir dağılımı araştırmaları Gini
katsayısının 0.25 ile 0.50 arasında yaygınlaştığını gösteriyor. İsveç, Norveç
gibi sosyal demokrasi rejimi uygulayan Kuzey ülkelerinde Gini katsayısı 0,25 – 0,30
gibi oranlarda çıkıyor. Eski sosyalist ülkelerin çoğunda da buna benzer düşük
Gini katsayıları söz konusu. Almanya, gelişmiş ekonomiler arasında 0,28’lik
oranla gelir dağılımının en iyi olduğu ülke. İngiltere’de oran 0,34. ABD’de
gelir dağılımı eşitsizliği Türkiye’deki gibi 0,41 düzeyinde.
TÜİK’in gelir dağılımı araştırmalarının ortaya koyduğu bazı önemli
bilgiler daha var. Örneğin nüfusun yüzde 60’dan fazlası ev sahibi, yüzde 20’den
fazlası kiracı konumunda bulunuyor. Konutunda çatı sızıntısı, duvar nemi,
çürümüş pencere çerçevesi gibi sorunları olanların oranı yüzde 40’a yakın.
Konutunda izolasyon sıkıntısı nedeniyle dolayı ısınma sorunu olanların oranı
yüzde 60’ı geçiyor. Evden uzakta bir haftalık bir tatili karşılama imkânına
sahip olanların oranı yüzde 10 dolayında. Büyük çoğunluğun böyle bir tatili
karşılama imkânı yok. Nüfusun yarısı yeni giysiler alabilecek durumda, diğer
yarısının ise böyle bir imkânı bulunmuyor. Bunlar da Gini katsayısının bize
söylemediği gerçeklerin anketlerle belirlenmiş yansımaları.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202635 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.