Kapasite Kullanımı Nedir, Nasıl Ölçülür, Ne İşe Yarar?
Kapasite Kullanım Oranı, bir üretim biriminin belirli bir dönemde fiilen gerçekleştirdiği üretim
miktarının fiziki olarak üretebileceği en yüksek miktara olan oranını gösterir.
Ayakkabı üreten bir imalat biriminin bir ay içinde üretebileceği ayakkabı miktarının
100 adet olduğunu ve buna karşılık Mart ayında 80 adet üretim
gerçekleştirdiğini düşünelim. Bu verilere göre bu ayakkabı imalat biriminin Mart
ayındaki kapasite kullanım oranı yüzde 80 olarak gerçekleşmiştir.
Kapasite kullanım oranı genellikle yüzde 100 olarak
gerçekleşmez. İmalat sırasında çeşitli aksamalar olabilir: Elektrik
kesilmeleri, makine arızaları, makine ve tesisatın bakım araları, tatiller,
grevler, çalışma saatlerinde aksamalar, mevsimlik nedenler gibi sorunlarla
kapasite kullanımında düşüşler ortaya çıkar.
Sanayide kapasite kullanımının ölçülmesi için
genellikle imalat sanayi esas alınır. Çünkü imalat sanayi genellikle sanayi
kesiminin en ağırlıklı alt sektörüdür. Örneğin bizde imalat sanayi alt sektörü
bütün sanayi sektörü üretiminin yaklaşık olarak dörtte üçünü tek baçına
gerçekleştirir. Bu durumda yukarıda verdiğimiz örnekte olduğu gibi seçilmiş
olan imalat sanayi üretim işyerlerine tek tek anket uygulanarak
gerçekleştirdikleri fiili üretim belirlenir.
İmalat sanayi kapasite
kullanım oranı, Merkez Bankası’nın imalat sanayi
sektöründe çalışan işyerlerine her ay uyguladığı İktisadi Yönelim Anketi’ne
verilen cevaplara göre hazırlanıp yayımlanır. Bu anket Mart 2012’de 2614
işyerine gönderilmiş ve 2212 işyeri bu anketi yanıtlamıştır. İmalat sanayi
geneli ve alt sektörleri itibarıyla hesaplanan kapasite kullanım oranları,
ankete katılan işyerlerinin bildirdikleri, fiziki kapasitelerine göre fiilen
gerçekleşen kapasite kullanımlarının ağırlıklı ortalaması alınarak bulunur.
İktisadi yönelim anketinde yer alan imalat sanayi kapasite kullanım oranıyla
ilgili sorunun yanıtları yüzde olarak alınır ve ağırlıklı ortalaması alınarak
imalat sanayi ve alt sektörleri genelinde toplulaştırılır.
Mart 2012’de imalat sanayi kapasite kullanım oranı
yüzde 73,1 olarak açıklanmıştır. Türkiye’nin uzun yıllar ortalamalarına bakıldığından
bu oranın yüzde 80 dolayında olması gerektiği görülmektedir. Bu durumda imalat
sanayi kapasite kullanım oranı halen düşüktür.
İmalat sanayi kapasite kullanım oranı mevsim
etkilerinden arındırılarak da hesaplanmaktadır. Özellikle çok sert geçen bu
yılın kış mevsimindeki üretimle daha yumuşak geçen yılın kış mevsimindeki
üretimle karşılaştırma yapılırken bu arındırma anlam ifade etmektedir.
İmalat sanayi kapasite kullanım oranı bize sanayi
üretiminin gidişi hakkında bilgi verir. Eğer bu oranda artış eğilimi varsa
sanayi üretiminde artış, tersi söz konusuysa sanayi sektörü üretiminde düşüş
olduğunun sinyalini alırız. Bununla birlikte bu oran tek başına bir anlam
taşımaktan çok sanayi üretim endeksiyle birlikte ele alınıp
değerlendirildiğinde anlam taşır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202622 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.