Teşvik Politikası ve Cari Açık
Hafta
içinde yeni teşvik sistemi açıklandı. Böylece uzun süredir beklenen önlemler
kamuoyunun bilgisine sunulmuş oldu.
Ekonomi politikasının iki temel alt politikası var: Maliye politikası ve para politikası. Maliye politikası 6 alt politikadan oluşuyor: Gelir politikası, harcamalar politikası, borçlanma politikası, dış ticaret politikası, teşvik politikası ve destekleme politikası.
Teşvik politikası üç biçimde uygulanabiliyor: Bir bölge teşvik ediliyorsa bölgesel teşvik, bir sektör teşvik ediliyorsa sektörel teşvik, bir ürün teşvik ediliyorsa ürün teşviki söz konusu oluyor.
Teşvik politikası daha çok devletin ya alması gereken bir vergi, prim vb gibi gelirden vazgeçmesi ya da yapması gerekmeyen bir harcamayı yapması biçiminde ortaya çıktığı için gelir ve harcamalar alt politikalarının devamı gibi de kabul edilebilir.
Açıklanan teşvik sisteminde bütün teşvikler mevcut. Yeni sistem hem (başta doğu ve güneydoğu bölgesi olmak üzere) bölgesel teşviki, hem bazı sektörlerin teşvikini (turizm, eğitim) hem de bazı ürünlerin teşvikini (rüzgâr tünelleri, stratejik ürünler) kapsamak suretiyle bu alt politikayı en geniş anlamda uygulamayı hedefliyor.
Türkiye uzunca bir süredir cari açık ve bu açığa finansman bulma sıkıntısını yaşıyor. Üstelik bu sıkıntı tüketim malları ithalatından kaynaklanan bir sıkıntı değil. Sıkıntının kaynağı başta enerji olmak üzere hammadde, aramalı ve sermaye malı ithalatının yüksekliği. Bu da hem iç hem de dış pazar için yapılan üretim için gerekli olan girdileri ifade ediyor. Dolayısıyla bu ithalatın kısılması üretimin de kısılması anlamına geliyor. Bu durumda yapılacak tek şey benim uzun süredir söylediğim "geçici ve kısmi ithalat ikamesi" uygulamak. Yani ithal edilen malların birkaç yıllık bir süre içinde içeride dış dünya fiyatıyla rekabet edebilecek biçimde üretilmesinin teşvik edilmesini sağlamak. Burada kritik olan iki konu var: (1) Bu teşvikin geçici olması, yani en fazla 5 yılda hedefe ulaşılmasının esas alınması ve örneğin 5 yıl sonra kendiliğinden ortadan kalkması gerek. (2) Bu teşvikin kısmi olması, yani gerçekten dış dünyadaki fiyatlarla rekabet etme olasılığı olan ürünlerin teşvik edilmesi gerek.
Bölgesel ve sektörel teşvikler için fazlaca diyecek bir şey yok. Bunlar olumlu görünüyor. Özellikle güneydoğu ve doğu Anadolu için getirilen teşvikler yerinde görünüyor. Bence en önemli sorun cari açıkla ilgili olarak getirilen ürün teşviklerinin ayrı bir paket biçiminde düzenlenmemiş olmasıdır. Cari açığın düşürülmesine yönelik teşvikler ayrı bir pakette getirilmeli ve yürürlükten otomatik kalkma tarihi olarak da 2017 yılı konulmalıydı. Bunlara ek olarak cari açığı düşürme amacıyla yapılan teşvik uygulamasında amaç ürün fiyatlarını ithal malın fiyatı düzeyine düşürmek olduğuna göre bu amaca yönelik olarak gelişmeler firma bazında sürekli denetlenmelidir. Eğer maliyetler teşvike karşın düşmüyor ve düşeceğine ilişkin bir eğilim de saptanamıyorsa sürenin sonu beklenmeden o firmaya yapılan teşvik kaldırılabilmelidir.
Eğer cari açıkla ilgili teşvikler genelleşir ve kalıcı olursa bu bizi 1980'lere kadar uyguladığımız rekabetten uzak ithal ikamesi modeline geri götürür. Türkiye 40 yıl ithal ikamesi uygulamış son 30 yılda da bundan kurtulmaya çalışmıştır. Bir daha aynı modele dönmenin anlamı yoktur.
Sektörel ve bölgesel teşvikler uzun süreli olabilir. Çünkü bölge ve sektörlerin birbirine eşitlenmesi zaman alabilir. Ama cari açığı dengeleyeceğiz diye getirilecek teşvikler kalıcı hale gelirse ithal ikameciliği hortlar ve tüketicinin aleyhine olur.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202616 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.