Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Üretmeden mi Tüketiyoruz?


GSYH üç farklı yöntemle hesaplanıyor: Üretim, harcamalar ve gelir yöntemi ile. Bunların denklemlerini yazalım:

Üretim yöntemiyle GSYH: Y = Ap + Ip + Sp + o
Y= GSYH
Ap = Tarımsal nihai üretimin piyasa değeri  (elmalar, armutlar, domatesler vb)
Ip = Sanayi üretiminin piyasa değeri (otomobiller, buzdolapları, su boruları vb)
Sp = Hizmet üretiminin piyasa değeri (taşımacılık, bankacılık, müteahhitlik vb)
o = İstatistik hatalar vd.

Harcamalar yöntemiyle GSYH: Y = C + I + G + (X – M) + o
Y = GSYH
C = Özel nihai tüketim harcamaları
I = Özel kesimin yatırım harcamaları
G = Devletin tüketim, yatırım ve transfer harcamaları
X = İhracat
M = İthalat
o = İstatistik hatalar vd.

Gelir yöntemiyle GSYH: Y = w + i + r + p + o
Y = GSYH
w = Ücret gelirleri (emeğin karşılığı)
i = Faiz gelirleri (sermayenin karşılığı)
r = Rant (doğal kaynakların karşılığı, kira)
p = Kâr (Girişimciliğin karşılığı)
o = İstatistik hatalar + Milli gelirle GSYH arasındaki ekler.

Bu üç hesaplama GSYH’nın reel ekonomi açısından hesaplanmasını gösteriyor. İşin bir de parasal açıdan görünümü var:
MV = PQ

M = Para arzı (ekonomide o anda bulunan para miktarı, genellikle M2 kullanılıyor.)
V = Paranın dolanım hızı (yani her bir para biriminin bir yılda kaç kez kullanıldığı)
P = Fiyatlar genel düzeyi
Q = Fiziksel malların üretim miktarı

Bu denklemde PQ bize Y’yi yani GSYH’yı vereceğine göre denklemi şöyle yazmamız mümkün:
Y = MV

Bunların hepsi Y’ye eşit olduğuna göre birbirine de eşittir:
Y = Ap + Ip + Sp + o = C + I + G + (X – M) + o = w + i + r + p + o = MV
 
Gelelim GSYH içindeki paylara (paylar tam sayıya yuvarlanmıştır.)

Y = Ap + Ip + Sp +o
Toplamdaki Payı (%)
Tarım (Ap)
8
Sanayi (İnşaat dahil) (Ip)
25
Hizmetler (Sp)
56
Diğerleri (o)
11


Y = C + I + G + (X – M)
Toplamdaki Payı (%)
Tüketim (C)
71
Yatırım (I)
20
Devlet Harcamaları (G)
18
İhracat
24
İthalat (eksi)
33

Gelir yöntemiyle GSYH hesaplaması en son 2006 yılında yayımlanmış sonraki yıllar yayımlanmamış bulunuyor. Eski serilerde benim sunduğum biçime uygun bir ayrım olmadığı için GSYH’daki ücret, faiz geliri vb paylarını gösteren tabloyu sunamıyorum.  

Paylara ilişkin yorum:
Türkiye, ağırlıklı olarak hizmet sektöründe yani ticaret, bankacılık, müteahhitlik, taşımacılık gibi sektörlerde üretim yapmaktadır. Sanayi üretimi ve inşaat sektörü üretimi toplam GSYH’nın yalnızca dörtte biri düzeyindedir. Tarım kesimi üretimi toplam üretimin yalnızca yüzde 8’i düzeyinde bulunmaktadır.

Türkiye, tüketim ağırlıklı büyümektedir. Devlet harcamalarının büyük bölümünün de tüketim olduğunu düşünürsek tüketim harcamalarının ağırlığı yüzde 80’lere ulaşmakta, yatırım harcamaları geride kalmaktadır.

İnsanların çoğu, üretim dendiğinde otomobil, bina, buzdolabı, televizyon gibi gözle görülür malların üretimi anladığı, bankacılık gibi hizmetlerin bir üretim olduğunu düşünmediği için bu tabloya bakarak Türkiye’nin üretmeden tükettiği kanısına varmaktadır.

Türkiye’nin dünyadaki yeri:
Türkiye 772 milyar dolarlık GSYH’sı ile dünya sıralamasında 17. sırada, 10.444 dolarlık kişi başına geliriyle de 55. sırada yer alıyor. Yani Türkiye ülke olarak zengin ama içinde yaşayan bireylerin orta gelir düzeyinde olduğu bir ekonomi görünümünde bulunuyor.

Sektör paylarının durumu:
Ülkelerin gelişme süreci içinde üretimin tarımdan önce sanayiye sonra hizmetler sektörüne kayması doğaldır. Ne var ki bizde bu süreç farklı gelişmiş üretim tarımdan sanayiye değil ağırlıklı olarak hizmetler sektörüne kaymıştır. Ayrıca bu geçiş sırasında istihdam hala tarımda ağırlıklı olarak yer almaya devam etmiştir. Gelişmiş ülkelerde tarımın payı ile birlikte tarımda istihdam edilen nüfus da yüzde 5 – 10 aralığına düşmüştür.   
EtiketlerEkonomi
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

30 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.