Üretmeden mi Tüketiyoruz?
GSYH üç farklı yöntemle
hesaplanıyor: Üretim, harcamalar ve gelir yöntemi ile. Bunların denklemlerini
yazalım:
Üretim yöntemiyle GSYH: Y = Ap + Ip + Sp + o
Y= GSYH
Ap = Tarımsal nihai üretimin
piyasa değeri (elmalar, armutlar,
domatesler vb)
Ip = Sanayi üretiminin piyasa
değeri (otomobiller, buzdolapları, su boruları vb)
Sp = Hizmet üretiminin piyasa
değeri (taşımacılık, bankacılık, müteahhitlik vb)
o = İstatistik hatalar vd.
Harcamalar yöntemiyle GSYH: Y = C + I + G + (X – M) + o
Y = GSYH
C = Özel nihai tüketim
harcamaları
I = Özel kesimin yatırım
harcamaları
G = Devletin tüketim, yatırım ve
transfer harcamaları
X = İhracat
M = İthalat
o = İstatistik hatalar vd.
Gelir yöntemiyle GSYH: Y = w + i + r + p + o
Y = GSYH
w = Ücret gelirleri (emeğin
karşılığı)
i = Faiz gelirleri (sermayenin
karşılığı)
r = Rant (doğal kaynakların karşılığı,
kira)
p = Kâr (Girişimciliğin
karşılığı)
o = İstatistik hatalar + Milli
gelirle GSYH arasındaki ekler.
Bu üç hesaplama GSYH’nın reel
ekonomi açısından hesaplanmasını gösteriyor. İşin bir de parasal açıdan görünümü
var:
MV = PQ
M = Para arzı (ekonomide o anda
bulunan para miktarı, genellikle M2 kullanılıyor.)
V = Paranın dolanım hızı (yani
her bir para biriminin bir yılda kaç kez kullanıldığı)
P = Fiyatlar genel düzeyi
Q = Fiziksel malların üretim
miktarı
Bu denklemde PQ bize Y’yi yani
GSYH’yı vereceğine göre denklemi şöyle yazmamız mümkün:
Y = MV
Bunların hepsi Y’ye eşit olduğuna göre birbirine de eşittir:
Y = Ap + Ip + Sp + o = C + I + G + (X – M) + o = w + i + r + p + o = MV
Gelelim GSYH içindeki paylara
(paylar tam sayıya yuvarlanmıştır.)
Y = Ap + Ip + Sp +o
|
Toplamdaki Payı (%)
|
Tarım (Ap)
|
8
|
Sanayi (İnşaat dahil) (Ip)
|
25
|
Hizmetler (Sp)
|
56
|
Diğerleri (o)
|
11
|
Y = C + I + G + (X – M)
|
Toplamdaki Payı (%)
|
Tüketim (C)
|
71
|
Yatırım (I)
|
20
|
Devlet Harcamaları (G)
|
18
|
İhracat
|
24
|
İthalat (eksi)
|
33
|
Gelir yöntemiyle GSYH hesaplaması
en son 2006 yılında yayımlanmış sonraki yıllar yayımlanmamış bulunuyor. Eski
serilerde benim sunduğum biçime uygun bir ayrım olmadığı için GSYH’daki ücret,
faiz geliri vb paylarını gösteren tabloyu sunamıyorum.
Paylara ilişkin yorum:
Türkiye, ağırlıklı olarak hizmet
sektöründe yani ticaret, bankacılık, müteahhitlik, taşımacılık gibi sektörlerde
üretim yapmaktadır. Sanayi üretimi ve inşaat sektörü üretimi toplam GSYH’nın
yalnızca dörtte biri düzeyindedir. Tarım kesimi üretimi toplam üretimin
yalnızca yüzde 8’i düzeyinde bulunmaktadır.
Türkiye, tüketim ağırlıklı
büyümektedir. Devlet harcamalarının büyük bölümünün de tüketim olduğunu
düşünürsek tüketim harcamalarının ağırlığı yüzde 80’lere ulaşmakta, yatırım
harcamaları geride kalmaktadır.
İnsanların çoğu, üretim
dendiğinde otomobil, bina, buzdolabı, televizyon gibi gözle görülür malların
üretimi anladığı, bankacılık gibi hizmetlerin bir üretim olduğunu düşünmediği
için bu tabloya bakarak Türkiye’nin üretmeden tükettiği kanısına varmaktadır.
Türkiye’nin dünyadaki yeri:
Türkiye 772 milyar dolarlık GSYH’sı
ile dünya sıralamasında 17. sırada, 10.444 dolarlık kişi başına geliriyle de
55. sırada yer alıyor. Yani Türkiye ülke olarak zengin ama içinde yaşayan
bireylerin orta gelir düzeyinde olduğu bir ekonomi görünümünde bulunuyor.
Sektör paylarının durumu:
Ülkelerin gelişme süreci içinde
üretimin tarımdan önce sanayiye sonra hizmetler sektörüne kayması doğaldır. Ne
var ki bizde bu süreç farklı gelişmiş üretim tarımdan sanayiye değil ağırlıklı olarak
hizmetler sektörüne kaymıştır. Ayrıca bu geçiş sırasında istihdam hala tarımda
ağırlıklı olarak yer almaya devam etmiştir. Gelişmiş ülkelerde tarımın payı ile
birlikte tarımda istihdam edilen nüfus da yüzde 5 – 10 aralığına düşmüştür.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202630 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.