Bakır
Bakır ilginç bir metaldir.
Yumuşaktır, kolay eğilip bükülür. Hava koşullarından etkilenir, kolayca
oksitlenebilir. Bu oksitlenme sonucunda yemek kabı olarak kullanıldığında
zehirlenmeye yol açabilir. O nedenle bakır kaplar belirli aralıklarla
kalaylanır.
Kalay da yumuşak bir metaldir.
Buna karşılık oksitlenmeye karşı dirençlidir. Bakır kapların üzerine kaplandığı
zaman oksitlenmeyi önler. Çocukluğumuzda kalaycılar vardı. O dönemlerde
alüminyumdan, çelikten yapılmış ya da teflonla kaplanmış yemek kapları,
tencereler olmadığı için daha çok bakır kaplar kullanılır, kalaycılar bu
kapları kalaylarlardı. Şimdilerde bakır kaplar yeniden moda olduğu için
kalaycılar da yeniden çıktı ortaya.
İkisi de yumuşak birer metal olan
bakırla kalay belirli bir derecede ergitilip belirli bir oranda (genellikle
yüzde 85 – 90 bakır yüzde 10 - 15 oranında kalay) birbirine karıştırılırsa bronz
(ya da tunç) denilen sert ve oksitlenmeyen bir metal karışımı ortaya çıkıyor.
M.Ö. 2000’lere gelinceye kadar
kap kacak yapımında kullanılan bakırın yerini o tarihlerde yavaş yavaş bronz
almaya başladı. Bu yeni bileşimin yaygın kullanımı yaklaşık M.Ö. 1200’lere
kadar uzanıyor. O tarihlerde demir kullanımı başlıyor ve bakırın değeri
düşüyor.
Bakırın en yüksek değere ulaştığı
dönemin, tek başına kullanıldığı M.Ö 2000’lere kadar olan dönem olduğunu
düşünüyorum. Hitit yasalarında yazılı fiyatlardan giderek bir hesaplama
yaptığımda bakırın ton fiyatının M.Ö.1250’de yaklaşık 3.000 dolar dolayında
olduğu ortaya çıkıyor. Bu dönem bakırın kalayla karıştırılıp bronz yapıldığı
dönemdir. Bu durumda bakırın tek başına kullanıldığı önceki dönemlerde daha
pahalı olması gerekiyor.
M.S. 1900 yılından itibaren
bakırın ton fiyatının dolar cinsinden karşılığını tarihsel serilerden giderek
bulabiliyoruz. Örneğin 1900 yılında bakırın tonu 357 dolarmış.
Aşağıdaki tabloda bakırın dolar
cinsinden ton fiyatını M.Ö. 1350 yılından bugüne kadar sunuyorum. M.S. 1900
yılına kadar olan fiyatlar benim tahminlerimdir. M.Ö. 1250 yılındaki fiyat
tahminini Hitit yasalarında yazılı gümüş cinsinden ifade edilmiş bakır
fiyatlarına dayanarak yaptım. M.Ö. ile ilgili öteki tahminler ise bu baz fiyata
dayalı olarak yapılmış spekülatif tahminlerdir.
Bakır Fiyatlarının Gelişimi (M.Ö. 1350 – 2012/Mayıs)
Yıllar
|
USD / Ton
|
Yıllar
|
USD / Ton
|
|
MÖ 1350
|
3.500
|
2002
|
1.558
|
|
1250
|
3.000
|
2003
|
1.780
|
|
1200
|
2.500
|
2004
|
2.868
|
|
MÖ 1000
|
1.500
|
2005
|
3.684
|
|
MS 1900
|
357
|
2006
|
6.727
|
|
1950
|
476
|
2007
|
7.126
|
|
1970
|
1.280
|
2008
|
2.811
|
|
1980
|
2.230
|
2009
|
7.345
|
|
1990
|
2.710
|
2010
|
9.575
|
|
1995
|
3.050
|
2011
|
7.371
|
|
2000
|
1.940
|
2012
|
7.853
|
M.Ö. 1000 dolaylarında bakır fiyatlarının, demirin kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte düştüğünü tahmin ediyorum. Her ne kadar savaş sanayinde demir, bakırın yerini almış olsa da bakırın fiyatının, kap kacak yapımında kullanılmaya devam ettiği için çok da fazla düşmemiş olduğunu düşünebiliriz. Ondan sonraki dönemlerde bakır fiyatlarının daha hızlı gerilediği kanısındayım. Çünkü bakırın kullanımı giderek azalıyor ve başka metaller devreye giriyor.
Yukarıdaki tablonun grafik olarak
gösterimini de aşağıda sunuyorum.
Bakır Fiyatlarının Tarihsel Seyri (USD / Ton)
Bakır, 20. yüzyıldan itibaren
yepyeni bir kullanım alanı buldu: İletim hatları. Bakır, metaller arasında
elektrik akımını en iyi iletebilenidir. Bunun ortaya çıkmasıyla birlikte bakır,
iletim hatlarında kullanılmaya başlandı ve bakıra talebin yeniden artmasıyla
birlikte fiyatı da yükselmeye başladı.
2000’li yıllar bakır fiyatlarının
daha da hızlı yükselmesine sahne oldu. Bunun temel nedeni Çin, Hindistan gibi
hızlı büyüyen gelişme yolundaki ekonomilerin iletim hatlarını yaygınlaştırmaya
duydukları ihtiyacın yarattığı taleptir. Bununla birlikte 2012’de başlayan
talep düşüşü bakır fiyatının da gerilmeye başlamasına yol açmış görünüyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202617 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.