Hazine Faizi
Türkiye ekonomisinde son on
yıldaki en önemli gösterge değişimi nedir diye soracak olursanız benim yanıtım
kamu kesimi borç stoku / GSYH oranı ve faizler olur.
1980’li yılların ortalarına doğru
başlayan kamu borçlanmasına dayalı büyüme modeli başlangıçta yüzde 5 – 6’lar
düzeyine, 2001 krizine yaklaşılırken de yüzde 10 düzeyine yaklaşan bütçe
açıklarına neden olmuştu. Bu açıkların finansmanı daha fazla borçlanmayla o da
daha yüksek oranlı faiz ödemeyle mümkün olabiliyordu.
2001 krizinden sonra alınan bir
dizi önlem ve değiştirilen büyüme modeli bütçe açıklarının ve kamu borç yükünün
düşmesini sağladı. Aşağıdaki grafik kamu borç stoku / GSYH oranının 2001’den
2012’ye kadar olan gelişimini gösteriyor. 2009 yılındaki sıçrama küresel krizin
Türkiye ekonomisinde yarattığı etki dolayısıyla ortaya çıkmış bulunuyor.
Kamu kesimi borçlanmasında ve
dolayısıyla borç stokundaki düşüş iki etki yarattı: (1) Borçlanmanın maliyeti
yani faizler düştü, (2) Özel kesim için borçlanabilme alanı ortaya çıktı. Yani
özel kesim daha önce kamu kesimi tarafından dışlandığı borçlanma piyasasına
girebilmeye başladı.
Kamu kesimi açıklarındaki
azalmanın yarattığı ilşk etki kamu kesimi borçlanmasındaki azalma olarak ortaya
çıkarken hiç kuşkusuz çok daha sağlıklı bir kamu maliyesini mümkün kılmaya
başladı. Kamu maliyesindeki düzelme enflasyonda da hızlı bir düşüşe yol açtı.
Uzun yıllar oldukça yüksek düzeyli bir enflasyon ortamında yaşamış olan Türk
toplumu içişn bu yeni bir gelişmeydi.
Aşağıdaki grafik enflasyonda
(TÜFE) 2001 krizi sonrasında yaşanan gelişmeyi gösteriyor.
2009 yılında küresel krizin
etkisiyle dip yapan enflasyon 2011 yılında ekonomide yaşanan talep yönlü
canlanmayla yeniden yukarı yönlü hareketlenmiş görünüyor. Buna karşılık 2012
yılındaki yükselişin nedeni TL’nin değer kaybıyla ilgilidir.
Hazine iki tür kâğıt ihraç ederek
borçlanıyor: 1 yıldan uzun vadeli borçlanmak için ihraç ettiği kâğıtlara Devlet
Tahvili, 1 yıldan kısa vadeli borçlanmak için ihraç ettiği kâğıtlara Hazine
Bonosu adı veriliyor. Bunların ikisine birden Devlet İç Borçlanma Senetleri
(DİBS) adı veriyor. Konuşma dilinde bunların tümüne Hazine Kâğıdı dendiği de
oluyor.
Hazine iç borçlanmasında sabit
faizli, değişken faizli, TÜFE’ye endeksli olmak üzere farklı kâğıtlar
kullanabiliyor. Bunlar arasında en yaygın gösterge olarak alınıp kullanılanı
sabit faizli Hazine kâğıtlarıdır. Aşağıdaki grafikte sabit faizli Hazine
kâğıtlarının yıllık ortalama faizleri esas alınarak faizlerde görülen değişim
2001 – 2012 arasında gösterilmiştir.
Grafiğin bize gösterdiği en
önemli şey faiz oranının düşüşüdür. Bir önceki grafikle karşılaştırmalı olarak
baktığımızda kamu borç stoku / GSYH oranının yüzde 80’lere ulaştığı bir ortamda
faizlerin de yüzde 100’ü aştığını görebiliyoruz.
2011 yılının Nisan ayından
başlayarak inişli çıkışlı bir gelişim sergileyen DİBS faizleri Eylül ayında
yüzde 8’ler dolayında dip yapmıştı. Hemen ardından faizler yükselmeye başladı.
Aşağıdaki grafik DİBS faizlerinde son bir yılda yaşanan gelişimi gösteriyor.
TL’nin yabancı paralara karşı
değer kaybıyla birlikte Hazine’nin borçlanma faizlerinde artış başladı. Yüzde 8
düzeyindeki faizler yüzde 10,5’e kadar çıktı. Şubat ayından itibaren yeniden
düşme eğilimine girse de faizler yüzde 9,5 düzeyini kırıp yeniden yüzde 8’lere
doğru hareketlenemedi.
Böylece Türkiye 2001 krizinden
sonra bütçe açığını düşürerek disipline ettiği kamu maliyesi aracılığıyla
enflasyonu, faizi düşürmeyi başardı. Bu işin maliyeti cari açığın büyümesi
oldu. Çünkü model 2001 krizinden sonra bütçe açıklı büyümeden cari açıklı
büyümeye dönmüştü. Aşağıdaki grafik 2001 krizinden sonra cari açık / GSYH
oranındaki gelişmeyi gösteriyor.
2009 yılında yaşanan cari açık
daralmasının nedeni yine küresel krizdir. Cari açık 2011 yılında yüzde 10’a
varan bir düzeyle rekor kırmıştır.
2012 yılında cari açığın bir
miktar daraldığı ve bütçe açığının arttığı bir yıl yaşayacağımızı tahmin
ediyorum. Bütçe açığının hangi boyutta olacağı da büyük ölçüde 2B yasası gibi
şapkadan tavşan çıkarma politikalarıyla belirlenecek.
2013 yılından sonra büyük
olasılıkla bu ilişki yine tersine döner. Çünkü artık uygulanan model bütçe
açığına değil cari açığa dayanıyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202619 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.