Satınalma Gücü Paritesi Nedir?
Satınalma gücü paritesi (SAGP) ülkeler arasındaki
fiyat düzeyi farklılıklarını ortadan kaldırarak farklı para birimlerinin satın
alma güçlerini eşitleyen bir değişim oranını ifade ediyor.
Bir kilogram domatesin ortalama olarak Türkiye’de 2
TL, ABD’de ise 2,5 dolar olduğunu varsayalım. Bu durumda yıllık geliri 10.000
dolar olan bir Amerikalı yılda (10.000 / 2,5 =) 4000 kg domates alabilir. Aynı
miktar domatesi alabilmesi için bir Türk’ün yıllık gelirinin 8.000 TL olması
yeterlidir. 1 dolar 1,8 TL’ye eşit ise Amerikalının geliri (10.000 x 1,8 =)
18.000 TL’ye, Türk’ün geliri ise (8.000 / 1,8 =) 4.445 dolara eşit olmaktadır.
Amerikalı Türkiye’ye gelir de parasını TL’ye çevirirse bu parayla (18.000 / 2
=) 9.000 kg domates alabilir. Buna karşılık Türk, ABD’ye gider de parasını
dolara çevirirse bu parayla (4.445 / 2,5 =)
1.778 kg domates alabilir.
Satınalma gücü paritesi bu iki kişinin ikisinin de
gelirini kendi ülkesinde harcadığı varsayımını yapar. Bu durumda Amerikalı
10.000 dolarıyla, Türk ise 8.000 TL’siyle aynı miktar (4.000 kg) domates
alabilmektedir. Bu durumda satınalma gücü paritesi şöyle formüle edilir:
SAGP (Türkiye / ABD) = 2 / 2,5 = 0,8 TL / Dolar
Buna göre bir kg domates için ABD’de 1 dolar ödemek
gerekirken Türkiye’de 0,8 TL ödenmesi gerekmektedir.
Burada konuyu basitleştirmek amacıyla yalnızca tek
bir mal (domates) için yaptığımız bu hesaplama çok sayıda mal ve hizmetin
bulunduğu bir sepet için yapıldığında karşımıza genel bir satınalma gücü oranı
çıkar ve bu oranı gelire uyguladığımızda satınalma gücü paritesine göre gelir
hesabına ulaşmış oluruz.
Satınalma gücü paritesi üzerindeki çalışmalar
oldukça eskiye gidiyor. Bunların en yaygın bilineni Geary – Khamis Doları adı
verilen hesaplama biçimidir. Geary – Khamis doları bir yandan satınalma gücü
paritesine bir yandan da malların uluslararası ortalama fiyatları üzerine
kuruludur. Bu birim ve hesaplama şekli 1958’de Roy C. Geary tarafından ortaya
atılmış ve bu kavram 1970’lerin başında Salem H. Khamis tarafından
geliştirilmiş bulunuyor. ABD’deki satınalma gücü hesaplamasında baz olarak 1990
veya 2000 yılları esas alınıyor. Geary – Khamis dolarıyla hesaplanan kişi
başına gelir hesaplarıyla yapılan uluslararası karşılaştırmalar cari fiyatlarla
hesaplanan kişi başına gelirle yapılacak karşılaştırmalara göre daha anlamlı
bir yaşam standardı karşılaştırmasına imkân sağlıyor.
Dünya Bankası, Gayrısafi Ulusal Gelir (Gross
National Income -GNI) adını verdiği gelir hesabını satınalma gücü paritesiyle
yapmaktadır. Bunu yaparken ABD’yi temel almakta ve ABD’nin GNI’sini satınalma
gücü paritesiyle hesaplanmış olan GNI’ye eşit kabul etmektedir. Örneğin Türkiye’nin
kişi başına GSYH’sı 2010 yılında 10.079 dolar, satınalma gücü paritesiyle
yapılan kişi başına GNI’si 15.530 dolar olarak hesaplanmaktadır. Bu durumda
10.079 dolar yıllık geliri olan bir Türk ile bir Amerikalıyı kıyasladığımızda
Türk o parayla 15.530 dolarlık alış veriş yapabilirken Amerikalı 10.079
dolarlık alış veriş yapabilmektedir. Bir başka ifadeyle aynı dolar gelirini
elde eden bir Türk, Amerikalıya göre yüzde 50 daha fazla alış veriş yapabilme
imkânına sahip bulunmaktadır. İşte bu aradaki fark satınalma gücü
farklılığından kaynaklanıyor.
Aşağıdaki grafikte Türkiye’de
kişi başına gelirin 1980’den 2011 sonuna kadar olan gelişimi dolar cinsinden
hem cari fiyatlarla (kırmızı çizgi) hem de satınalma gücü paritesine göre
hesaplanmış olarak (mavi çizgi) gösterilmektedir.
Aşağıdaki tabloda IMF’nin WEO Nisan 2012 veri tabanından
derlediğim seçişmiş bazı ülkelerin cari fiyatlarla ve SAGP’ye göre 2011 yılı
kişi başına GSYH’ları dolar cinsinden gösterilmektedir (Türkiye sayılarında
yukarıdaki örneklere göre oluşan farklılık kurumların kullandığı metodolojilerin farklılığından kaynaklanıyor.)
Ülke
|
Cari F. KB GSYH (2011)
|
SAGP KB GSYH (2011)
|
ABD
|
48.386
|
48.386
|
Arjantin
|
10.944
|
17.516
|
Azerbaycan
|
6.832
|
10.201
|
Çin
|
5.413
|
8.382
|
Almanya
|
43.741
|
37.896
|
Hindistan
|
1.389
|
3.693
|
Türkiye
|
10.521
|
14.517
|
İngiltere
|
38.592
|
36.090
|
Zambia
|
1.418
|
1.610
|
Yukarıda da değindiğim gibi ABD’nin hem cari fiyatlarla
hem de SAGP’ye göre aynı kişi başına gelire sahip olmasının tek nedeni bu hesaplamalarda
ortak para birimi olarak ABD doları kullanılmasından dolayıdır. Almanya ve
İngiltere gibi gelişmiş ülkelerde gelirin satınalma gücü düşük, buna karşılık gelişme
yolundaki ülkelerde yüksektir. Bu, bize yaşamın gelişme yolundaki ülşkelşerde
daha ucuz olduğunu gösteriyor. Hesaplamaya esas alınan sepette ağırlık gıda
maddeleri ve giyeceklerde olduğu için bu sonuç normaldir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202640 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.