Ne Kadar Dış Açık O Kadar Büyüme
Bir ekonominin iki temel dengesi
vardır: İç ekonomik denge, dış ekonomik denge. İç ekonomik denge iki alt
dengeden oluşur: Kamu kesimi dengesi (bütçe dengesi), özel kesim dengesi
(tasarruf yatırım dengesi.) Dış ekonomik denge kamu kesimi ve özel kesimin dış
dünyayla olan ekonomik ilişkilerinin toplam dengesini ifade eder.
Türkiye’de iç ekonomik denge kimi
zaman kamu dengesi kimi zaman özel kesim dengesi çoğu zaman da her iki denge
açısından açık verir. İç ekonomik denge açığı dış ekonomik denge açığına ve
dolayısıyla dışarıdan finansman arayışına yol açar.
Türkiye, dışarıdan finansman
bulup bu açıklarını finanse edebildiği sürece büyür, edemeyince de küçülür.
Aşağıdaki iki grafik 1923
yılından 2010 yılına kadar Türkiye’nin ekonomik büyüme oranlarını ve dışticaret
açığının GSYH’ya oranlarını (%) gösteriyor.
Bu iki grafiğe birlikte
baktığımız zaman iki veri seti arasındaki ters korelasyon açık bir biçimde
görülebiliyor. Yani Türkiye’nin yüksek oranlı büyümesi hemen daima yüksek
oranlı dışticaret açığıyla mümkün olmuş, dışticaret açığının kapandığı yıllarda
Türkiye ya yeterince büyüyememiş ya da küçülmüştür.
Bu grafikler Türkiye ekonomisinde
büyümenin ithalat bağımlısı bir büyüme olduğunu göstermektedir.
Aşağıdaki grafik büyüme oranı ve
dışticaret açığı arasındaki ters korelasyonu bir başka açıdan ortaya koyuyor.
Türkiye’nin tasarrufları
yatırımlarını karşılayamamaktadır. Yatırımlar için gerekli girdilerin hepsi
içeride üretilemediği için ithal edilmekte, bu ithalatı karşılamaya yetecek iç
tasarruf olmayınca da dışarıdan tasarruf ithal edilmektedir.
Türkiye’nin son on yıldaki
ekonomik başarısını gelecek on yılda da devam ettirebilmesi artık bu “ne kadar
dış açık o kadar büyüme” modeliyle pek mümkün görünmemektedir. Bu modelden
“daha az cari açık daha çok iç üretim” modeline geçilmesi gerekmektedir. Ne var
ki bunu dış rekabete açıklığı sağlayarak yapamazsak, yani ne pahasına olursa
olsun iç üretim modelini uygularsak bu kez de kamu kesimi açıkları vermemiz
kaçınılmaz olur.
Türkiye 1980’lere kadar ithal
ikameci “ne pahasına olursa olsun yerli üretim modeli” ile geldi. 1980’lerden
2000’lere kadar “içeride üretemiyorsak dışarıdan ithal ederiz modeli”
uygulandı. 2000’lerde “kamu kesimi borçlanacağına özel kesim borçlansın
modeline” geçildi. Şimdi artık “dış rekabete açık yerli üretim modeli”
uygulamanın zamanıdır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202630 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.