Cari Açık Düşerken Olanlar
Birçoğumuz için ödemeler dengesi
yalnızca cari açıktan ibaret. Daha az sayıda kişi cari açığın nasıl finanse
edildiğini de merak ediyor. Ondan daha az sayıda kişi net hata ve noksan
kalemine bakıyor, daha az sayıda kişi de ödemeler dengesinde rezerv hareketlerine
bakarak döviz rezervlerimizde artış olup olmadığını kontrol ediyor.
Cari dengeyi oluşturan en önemli alt
denge dışticaret dengesi yani toplam mal ihracatıyla toplam mal ithalatı
arasındaki fark. Bu fark azalma eğiliminde. 12 ay önce yıllık bazda 131,4
milyar dolar ihracatımız Mayıs 2012’de 151 milyar dolara çıkarken, 12 ay önce
213 milyar dolar olan ithalatımız da 232 milyar dolara yükselmiş. Demek ki son
bir yılda ihracatımız yüzde 15’e yakın artarken ithalatımızdaki artış yüzde 10’un
altında kalmış. Bunun sonucu olarak da 12 ay önce yıllık bazda yaklaşık 82
milyar dolar açık veren dışticaret dengesi Mayıs 2012’de 80,8 milyar dolar açık
vermiş. Açığın miktarında az da olsa bir düşüş var.
Cari açığı oluşturan ikinci önemli
denge hizmetler dengesi. Bunun içinde taşımacılık, turizm, inşaat hizmetleri,
sigorta hizmetleri, finansal hizmetler, diğer hizmetler ve resmi hizmetler yer
alıyor. Hizmetler dengesi 12 ay önce yıllık bazda yaklaşık 17 milyar dolar
fazla verirken Mayıs 2012’de 19,2 milyar dolar fazla vermiş.
Cari açığı oluşturan üçüncü denge
gelir dengesi. Bunun içinde de ücret ödemeleri ve yatırım gelirlerinin gelir ve
giderleri var. Yatırım gelir giderleri; doğrudan sermaye yatırımları, portföy
yatırımları ve diğer yatırımlardan elde edilen gelirlerle giderler arasındaki farkı kapsıyor. Bu denge 12 ay önce 8,2 milyar
dolar açık verirken Mayıs 2012’de açık 7 milyar dolara düşmüş.
Cari dengede bir de cari
transferler var. Bu kalemde de en çok bildiğimiz alt kalem işçi gelirleri. Cari
transferler 12 ay önce 1,6 milyar dolar iken Mayıs 2012 itibariyle 1,7 milyar
dolara yükselmiş.
Şimdi bunları toplayıp 2012 Mayıs
ayı itibariyle cari dengeyi bulalım.
Cari denge = Dışticaret dengesi +
hizmetler dengesi + gelir dengesi + cari transferler
Cari denge = (151 – 231,8) + 19,2
– 7 + 1,7 = - 66,9 milyar dolar.
Mayıs 2012 itibariyle 12 aylık
cari açığımız 66,9 milyar dolar olarak açıklandı. 12 ay önce cari açığımız 71,6
milyar dolardı. Demek ki son bir yıl içinde cari açığımızda 4,6 milyar dolarlık
azalma olmuş.
Mayıs 2012 itibariyle yıllık
bazda oluşan 66,9 milyar dolarlık cari açığın 60,3 milyar dolarını doğrudan sermaye
yatırımları, portföy yatırımları, borçlanma, rezerv hareketleri gibi çeşitli
finansman kalemleriyle, 6,6 milyar dolarlık kısmını da kaynağını bilmediğimiz için
net hata ve noksan kalemine yazdığımız finansman kalemleriyle finanse etmişiz.
Cari açığımız düşüyor. Bunun
birkaç nedeni var. Her şeyden önce ekonomide geçen yıla göre bir yavaşlama var.
İç talep canlı olsa da geçen yılki canlılık yok. Buna ek olarak petrol
fiyatlarında hızlı bir düşüş var. Bizim enerji faturamızı düşüren bu gelişme
aynı zamanda ithalatımızı ve dolayısıyla cari açığımızı da düşürüyor. Öte
yandan ihracatımızda artış söz konusu. Avrupa ülkelerine alternatif olarak
geliştirilen pazarlar Türkiye’nin ihracatının artmasıyla sonuçlandı. Cari
açığın düşmesinde önemli bir etken de TL’nin özellikle dolara karşı yaşadığı
değer kaybı. İthalatın ve borçlanmanın önemli bölümü dolar üzerinden yapıldığı
için bu değer kaybı ithalatı pahalandırıyor ve caydırıyor. Dolayısıyla ithalat
gerilerken cari açığın da düşmesini sağlıyor.
11.07.2012 itibariyle kurlar
şöyle:
1 USD = 1,82 TL
1 Euro = 2,22 TL
1 USD = 1,22 Euro
Sepet kur = (1 USD + 1 Euro) / 2
= 2,02
TCMB, sepet kurun 2 ile 2,10
arasında dalgalanmasından rahatsız görünmüyor. Buralardan sonra müdahale söz
konusu olabilir. Ne var ki dolar ve euronun bu düzeyi ihracatçı için olumlu
değil. Çünkü ihracatımızın yüzde 40’a yakını Euro bölgesine, buna karşılık ithalatımızın
ve dış borçlanmamızın ağırlığı dolar üzerinden. Bu durumda doların TL’ye karşı
değer kazanması bizim ithalatımızı ve finansmanımızı pahalandırırken, euronun
değer kaybetmesi ihracattan elde ettiğimiz gelirin TL karşılığını düşürüyor. Eğer bu eğilim sürerse
ihracatımız aynı hızla devam edemez.
Düşük cari açıklı bir görünüm Türkiye için sevindirici olsa da tek başına yeterli değildir. Türkiye’nin 2023’de hedeflediği yerde olabilmesi için bir yandan cari açığı düşürürken bir yandan bütçe açığını düşük tutabilmesi gerekmektedir. Bunları yaparken de yüzde 5’in üzerinde bir ortalamayla büyümesi gerekiyor. Cari açığı düşürüp bütçe açığını artıracak ve ancak o yolla büyümeyi yüzde 5’in üzerinde tutacak bir sistem Türkiye için çözüm değil.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202612 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.