Dünya Ekonomisinin Son Durumu
Dünyanın bir yılda yapabildiği
üretimin toplam değeri yani dünya GSYH’sı kabaca 70 trilyon dolar. Yani 7
milyar dolayında insan bir yıl çalışıp didinip adam başına yaklaşık 10 bin
dolarlık üretim yapıyor. Çocukları, yaşlıları, yani üretimde olmayanları
düşerek hesaplarsak adam başına üretim değeri daha yukarılara çıkar kuşkusuz
ama ekonomide işleri basitleştirmenin yolu ne yazık ki her şeyi nüfusa bölüp
kurtulmaktan geçiyor.
2011 verileriyle baktığımızda ABD
bu üretimin 15 trilyon dolarlık bölümünü yapıyor. Yani adam başına yılda yaklaşık 50 bin dolarlık bir üretim katkısında bulunuyor. Euro bölgesi yaklaşık 13 trilyon
dolarlık üretim yapıyor, adam başına üretime katkıları 40 bin dolar dolayında.
Çin’in dünya üretimindeki payı yaklaşık 7,3 trilyon dolar. Çinlilerin adam
başına üretime katkısı 5400 doların biraz üstünde. Japonya aşağı yukarı 6
trilyon dolarlık yıllık üretim yaparak dünya GSYH’sında dördüncü sırada yer
alıyor. Japonların bu üretime adam başına katkısı yıllık 46 bin dolar.
Demek ki toplam 70 trilyon dolar
dolayındaki dünyanın bir yıllık toplam üretiminin yüzde 60’a yakın bölümü bu
dört ekonomiden geliyor (yüzde 21’i ABD, yüzde 19’u Euro bölgesi, yüzde 10’u
Çin ve yüzde 9’u Japonya’dan.)
Türkiye’nin GSYH’sı 766 milyar
dolar, nüfusu da 75 milyon kişi olduğuna göre kişi başına üretime katkısı
yıllık 10 bin doların biraz üstünde. Türkiye, küresel sistemde hem gelir hem de
nüfus bakımından yüzde 1’lik bir yer tutuyor.
Japonya, bu ekonomiler içinde ilk
krize giren ekonomi oldu. Yaklaşık 20 yıldır krizden ve durgunluktan çıkıp eski
günlerine geri dönemedi. Mali gevşeme ve parasal gevşeme denediler olmadı,
tersini yapıp sıkı politikalar denediler olmadı. Birkaç küçük refleks tepkisi dışında
Japon ekonomisi bilinen ekonomi politikalarına yanıt vermedi.
ABD 2006’daki subprime mortgage
krizinin ve özellikle de 2008’deki Lehman Brothers krizinin yarattığı olumsuz
gidişattan sıyrılıp çıkamadı. ABD Merkez Bankası (FED) çeşitli parasal gevşeme
politikaları uygulayıp ortalığa para saçmış olsa da çözüm henüz gelmiş değil. Son
dönemde ABD ekonomisi biraz toparlanma içinde görünse de küresel sistemin öte
tarafından gelen bozulmaların da etkisiyle bu toparlanma iyileşmeye
dönüşemiyor.
Euro bölgesi 2010’dan başlayarak
girdiği krizde 2011 yılında zirve yaptı. Artık normale dönüş başlar derken o yıl zirve de aşıldı. Şu sırada Euro bölgesi tarihinin en kötü dönemini yaşıyor.
Yunanistan battı ama batmadığı varsayılıyor, İspanya’nın eli kulağında, İtalya
için Euro’dan çıkış senaryoları tartışılmaya başlandı. Avrupa Merkez
Bankası’nın likidite sağlama çabaları şu sıralarda yetersiz kalmış görünüyor.
Avrupa resesyondan çıkamıyor.
Son yıllarda küresel ekonomik
sistemin tek itici gücü olarak ayakta kalmayı başaran Çin’den gelen sinyaller
ekonomide bozulmayı işaret ediyor. Bozulma asıl olarak büyüme oranında
görülüyor. Son yıllarda yüzde 9 gibi oranlarla büyüyen Çin’in bu yılın II. çeyrek
büyüme oranı yüzde 7,6 çıkınca telaş başladı. Çin Merkez Bankası, ekonomiyi
canlandırabilmek için faiz oranlarını düşürdü. Oysa Çin’in sorunu kendi
ekonomisinin canlanması değil. Çin, üretiminin çoğunu ihraç eden bir ekonomi
yapısına sahip olduğu için asıl olarak dış talebin artması gerekiyor. Bu da
Çin’in elinde olan bir şey değil. Son dönemde Çin ile ilgi asıl endişe verici
konu ekonomik göstergelerin gerçekleri yansıtmadığı ve manipüle edildiği
iddialarının giderek yoğunluk kazanmış olması. Eğer sayılar ve oranlar
açıklananlara göre daha kötüyse Yunanistan’daki gibi, Lehman Brothers
olayındaki gibi ya da Libor oranının saptanmasındaki gibi bir sorunla karşı
karşıya kalacağız demektir. Böyle bir durum varsa bu, beklentilerin daha da
bozulmasına yol açar.
Türkiye, en son 2001’de krize
girdi ve dinamik ekonomisi sayesinde 1 – 2 yıl içinde krizden çıkıp hızlı bir
toparlanma içine girdi. Küresel krizden de fazla etkilenmedi çünkü küresel
sistem içindeki yeri yüzde 1.
Demek ki küresel sistemin yüzde
60’ı ekonomik açıdan sorunlar içinde bulunuyor. Çin de bu sorunlarla karşılaşınca
işler daha da karıştı. Şimdi iki kritik sorudan ilki şu: Küresel sistemin geri
kalan yüzde 40’lık bölümü sorunlu yüzde 60’lık bölümü taşıyabilecek mi?
İkinci soru sistemin geleceği
açısından çok daha önemli görünüyor: Bu kadar müdahaleye, bu kadar ortalığa
para dökülmesine, maliye politikası ve para politikası bu kadar gevşetilmesine
karşın ekonomiler niçin canlanmıyor?
İlk sorunun yanıtını muhtemelen
bu yılın sonları ve gelecek yılın ilk aylarına doğru çok daha net bir biçimde
göreceğiz. Benim 2012 yılı için tahmin açıklamama nedenim buydu. Eğer bir
mucize gerçekleşmezse 2013 yılı küresel sistem için daha zor bir yıl olacak
gibi görünüyor.
İkinci sorunun yanıtını da daha
önce çeşitli yazılarımda vermeye çalışmıştım. Küresel sistemin en önemli unsuru
olan sermaye hareketlerinin serbestleşmesi, yani paranın sorgusuz sualsiz
istenen yere gönderilebilmesi, sistemin altyapısını değiştirdi. Eski sistemde
parayı basıp dağıttığınızda insanlar alıp büyük çoğunluğunu aynı yerde harcarlar
ve ekonominin canlanmasına katkıda bulunurlardı. Yani Keynesyen sistem yüzde 80
kapasiteyle çalışırdı. Küresel sistemde sermaye hareketleri serbest kalınca
durum değişti. Bugün ABD’de ya da Euro bölgesinde dağıtılan paralar bulunduğu
yerde harcanmak yerine faiz nerede yüksekse, getiri nerede fazlaysa oraya
gidiyor. Yani Keynesyen politikalar, sorunun olduğu yerde artık örneğin yüzde
20 etkinlikle işleyebiliyor.
Bu ikinci sorunun çözümü için
eğer bir yol bulunamazsa kapitalist sistemin kurumları, sermaye hareketlerinin
geçici süreyle kısıtlanmasını savunmak durumuna düşebilir. Ki bu da sistemin
gelişim hatasını kabul etmek anlamına gelir. İlginç günler bizi bekliyor.
Kurulduğu günden bu yana sermaye
hareketlerinin serbest bırakılmasını temel misyon edinen, bütün üyelerini bu
yola yönlendiren IMF’nin, böyle bir serbestlik halinde ekonomi politikasında
nasıl bir mekanizmanın devreye sokulması gerektiğini araştırmamış olması da
ayrıca tartışılması gereken bir konu.
Kimbilir belki de sıkıntı halinde
görünmez elin gelip imdada yetişeceğini düşünmüşlerdi.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202650 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.