Matematikte Sondan İkinciymişiz
Türkiye’ye bir açık oturumda
konuşma yapmak üzere gelmiş olan Nobel ekonomi ödüllü matematikçi John Nash, Türkiye’nin
matematik bilgisinde OECD ülkeleri arasında sondan ikinci sırada olduğunu
söyleyen gazete muhabirine “İyi matematik bilmeyen ülkelerde adalet yoktur”
demiş. Oysa Türkler kadar matematiğe kendini, daha doğrusu çocuklarını adamış
görünen başka bir toplum var mıdır bilmem. Ama buralarda adalet olmadığı da bir
gerçek olduğuna göre Nash haklı mı diye düşünmekten kendini alamıyor insan. O
zaman iki durumdan birisiyle karşı karşıyayız demektir: Ya matematik
öğretmiyoruz onu da sosyal bilimler gibi ezbere dayandırıyoruz ya da sınavda
kazanmak için öğrenilip hiç uygulanmadan unutulan bir matematik öğretme
sistemimiz var.
Üniversite üçüncü sınıfa kadar
yaşamım hep bir cebir geometri karabasanıyla geçti desem yeridir. Orta birden
başlayarak her yıl matematik, cebir ve geometriden istisnasız bütünlemeye
kaldım ve yaz aylarında hep bu derslerin bütünleme sınavlarına hazırlandım.
Daha doğrusu hazırlanır gibi yaptım. Kursta ne öğretilirse o kadarını öğrendim
ve sınavlarda orta alıp geçtim. Bizim aile bütçesinde yazın bana aldırılacak
özel matematik dersleri için örtülü ödenek vardı. Ailem benim yüzümden yaz
tatillerini kısa kesmek zorunda kalırdı.
Matematikten nefret ederdim.
Yaşamdan bu kadar kopuk, bu kadar işe yaramaz bir dersin niçin öğretilmeye
çalışıldığını bir türlü anlayamazdım. Toplama, çıkarma, çarpma, bölme anlamlıydı
tabii. Çünkü bunlar yaşamda işe yarıyordu. Ama integralin, türev almanın ya da
sinüs veya tanjant hesaplamanın ne işe yarayacağını anlayamamıştım. Sonuçta
bilim adamı olmak ya da matematik öğretmeni olmak isteyenler için anlamlı
olabilecek bir dersin niçin bu kadar yaygın olarak öğretilmeye çalışıldığını,
her yıl ısrarla niçin okutulduğunu çözememiştim.
Mülkiye’ye girdiğimde birinci
sınıf derslerine baktım matematik yok. Derin bir oh çektim. Galiba kurtulmuştum
matematikten. Sonra istatistik dersleri başlayınca anladım ki daha
kurtulamamışım. Başladım istatistiği çalışmaya. Çalışmak dediysem öyle böyle
değil. Ne kadar istatistik kitabı varsa kütüphaneden aldım ve okumaya başladım.
Baktım istatistik ekonomide ciddi biçimde kullanılıyor çalışmayı iyice
artırdım. Sonuçta istatistiği öğrendim ve korktuğum gibi olmadığını gördüm.
Üstelik de istatistik, zaman serileriyle, olasılık hesaplarıyla yaşam boyu mesleğimde
işime yaradı.
İkinci sınıfta ekonomi
derslerinin içindeki matematik dışında matematikle pek bir işim olmadı. Üçüncü
sınıfta ise seçimlik olarak matematik dersi vardı. Bir ara babam “Mülkiye nasıl
gidiyor” filan gibi bir soru sordu. Ben de “matematik seçiyorum” dedim. Rahmetlinin
yüzü buruştu, bir süre bir yorum yapıp yapmamayı düşündükten sonra dayanamadı
söyledi “Bak oğlum, Mülkiye’de geçmişinle kıyaslanamayacak kadar başarılı bir
öğrenci oldun ve ben de seninle gurur duydum. Ama matematik senin bütün
yaşamında sorunun oldu, üstelik burada okutulacak matematik yüksek
matematiktir, iyi düşün ona göre karar ver.” Hiç düşünmedim desem yeridir.
Kararımı çoktan vermiştim ve matematiksiz ekonomi olmayacağını düşünüyordum.
Aslında bunu babam da biliyordu çünkü onun kütüphanesinde o dönemin gözde
matematiksel ekonomi kitapları vardı.
İlk matematik dersine girdiğimde
endişeliydim dersem yalan olmaz. Dersi Tuncer Bulutay veriyordu. Mülkiye’de
Tuncer hocanın çok zor sorular sorduğu ve hiç acımadan adamı sınıfta bıraktığı
efsanesi yaygındı. Üstelik Mülkiye’de o dönemde üssü mizan uygulaması vardı.
Eğer ortalamanız 10 üzerinden 7 tutmamışsa 7’nin altındaki bütün derslerden
bütünlemeye kalıyordunuz. Yani bütün derslerden 6,5 alsanız hepsinden
bütünlemeye kalıyordunuz. O dönemde Mülkiye’de ara sınav, vize filan yoktu. Yıl bitince bir ay ara verilir sonra sınavlar yapılırdı. Bir de bütünleme sınav hakkı vardı. Geçemezsen sınıfta kalırdın. Öyle dersten geçme, arkadan ders getirme filan söz konusu değildi. Aynı sınıfta iki kez kalırsan belge alıp okuldan atılırdın. O yıllarda Mülkiye’den, Hacettepe Tıp’tan, ODTÜ’den ikinci, üçüncü hatta dördüncü sınıftan belge alıp atılmış gençler dolaşırdı Ankara’da.
Tuncer hoca ilk derse girdi,
sınıfa baktı. “Bu sınıf çok kalabalık, bu kadar kişiyle matematik dersi
yapılmaz” dedi ve tahtaya Taylor teoreminin ispatını yazdı. Yaklaşık on dakika
sürdü bunu yazması. Bütün tahta formüllerle dolmuştu. Yazma işlemi bitince “Ben
şimdi gidiyorum, ikinci derse geldiğimde bunu öğrenmiş olun, tartışacağız”
dedi. Hocanın arkasından sınıfın dörtte üçü boşaldı. Herkes öğrenci işlerine
koşup matematik dersinin yerine başka seçimlik dersler almak için sıraya girmişti.
Açıkçası benim de gözüm korkmuştu. Ama bir ders daha izleyip kesin kararımı
öyle vermeye niyetlendim.
İkinci derste Tuncer Bulutay
sınıfa girdiğinde bir baktı ki sınıftaki öğrenci sayısı 20’ye düşmüş “Nereye
gitti bunlar” diye sordu? Birisi “Matematiği bırakıp başka ders almaya gittiler”
dedi. Tuncer hoca güldü “Evet şimdi matematik çalışacak sayıya geldik” dedi ve
başladı o yazdığı formülleri silmeye. Sonra tahtaya bir karekök çizdi içine iki
elma resmi yaptı ve dışına da eksi işareti koydu. “Matematik” dedi “uygulama
alanı olmayınca böylesine anlamsız kalır. Biz matematiği ekonomiye uygulamak
için öğreneceğiz.”
Benim matematiği sevmem bu
cümleyle başladı. Matematik seçenler okulda ayrıcalıklı kişiler gibi
görülüyordu. İnsan o yaşlarda bu tür şeylerden etkileniyor. Ama yine de babama
mahcup olmamak temel hedefimdi. Yaşamım boyunca bana bela olan matematiği
kullanmayı başarmalıydım. O dönemde ekonomiye uygulanmış matematikle ilgili ne
kadar kitap varsa hepsini okudum, problemler çözdüm. Neredeyse yaşamım matematik
ve onun ekonomiye uygulanması olmuştu. Dönemin popüler matematik kitapları
arasında Alpha C. Chiang’ın “Fundamental Methods of Mathematical Economics” kitabı
vardı. Bu kitap elimden düşmüyordu. Her derse bir çalışıyorsam matematiğe üç
çalışıyordum.
Matematik benim açımdan bir araç
olmuştu. Türev alıp talep fonksiyonunu buluyordum, integral alıp gelir dağılımı
hesabını yapıyordum. O hiçbir işe yaramaz gibi gördüğüm matematik adeta
ekonomiye can vermeye başlamış gibiydi. Yılsonunda matematik sınavından
8,5 aldım. Sınıfın en yüksek notu 8,5 idi ve dört kişi almıştı. Bu notu babama
söylediğimde ne kadar mutlu olduğunu anlatamam. Zaten iyi notlarla sınıf
geçmeme alışmıştı ama matematik başka bir barajdı.
John Nash haklı ama söylediği söz
eksik bence. Asıl olan matematiği öğrenmekten çok matematiği yaşama uygulayabilmek yani analiz ve sentez yeteneğini geliştirebilmektir. Eğer matematiği uygulayabilmek için değil de sadece sınavları
geçmek için öğrenmek yeterli olsaydı Türkiye adalet açısından dünyada önde
gelen ülkeler arasında olurdu.
Not: Ölçüm işleminin nasıl yapıldığını merak edenler için link: http://www.youtube.com/watch?v=q1I9tuScLUA
Not: Ölçüm işleminin nasıl yapıldığını merak edenler için link: http://www.youtube.com/watch?v=q1I9tuScLUA
Deneme konusunda
Geçen Yüzyılın İnsanları10 Haziran 2026Eleştiri Korkusu8 Haziran 2026Kötünün Yükselişi5 Haziran 2026Cesur Yeni Dünya30 Mayıs 202684 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.