Yalnız GSYH ile Yaşanmaz
Başlıktaki söz Nobel ödüllü
iktisatçı Paul Samuelson’a ait. Biz iktisatçıların her şeyi GSYH veya kişi
başına gelirle ölçme takıntımıza olağanüstü bir eleştiri.
Bunu test etme fırsatını bulduğum
birkaç yer var. İlki Arjantin ve Brezilya karşılaştırması. Bu iki ülkede makro
göstergeler şöyle:
Arjantin
|
Brezilya
|
|
GSYH (milyar USD)
|
448
|
2.493
|
Nüfus (bin kiş)
|
40.900
|
194.933
|
Kişi başına yıllık ortalama
gelir (Cari, USD)
|
10.945
|
12.790
|
Kişi başına yıllık ortalama
gelir (SGP, USD)
|
17.516
|
11,769
|
Yılsonu enflasyon (%)
|
9,8
|
6,5
|
İşsizlik (%)
|
7,2
|
5,9
|
Bütçe açığı / GSYH (%)
|
3,3
|
3,2
|
Kamu borç stoku / GSYH (%)
|
44,2
|
86,2
|
Cari açık / GSYH (%)
|
0,5
|
2,1
|
Eğer yalnız GSYH’ya ve kişi
başına yıllık ortalama gelire bakacak olsak bu tablo bize Brezilya’nın çok daha
zengin bir ülke olduğunu anlatıyor. Oysa biraz derine inersek ve mesela kişi
başına geliri satınalma gücü paritesine göre ölçersek Arjantinlilerin
Brezilyalılardan daha müreffeh olduğunu görürüz. Bir Brezilyalının eline yılda
ortalama 12.790 dolar geçerken bir Arjantinlinin eline 10.945 dolar geçiyor.
Ama Breazilyalı bu eline geçen 12.790 dolarla 11.769 dolar değerinde mal ve
hizmet alabildiği halde, Arjantinli eline geçen 10.945 dolar ile 17.516 dolar
değerinde mal ve hizmet alabiliyor. Bu nasıl oluyor? Gayet basit: Çünkü
Arjantin, Brezilya’dan ucuz.
26 Temmuz 2012 itibariyle The
Economist’in düzenlediği Big Mac indeksine göre Arjantin Pesosu dolara karşı
yüzde 25 oranında düşük değerde, buna karşılık Brezilya Reali dolara karşı
yüzde 15 dolayında fazla değerli durumda.
Ülkeler GSYH’larını kendi para
birimi cinsinden hesaplar ve uluslararası karşılaştırmalar için bu değer o para
biriminin yıllık ortalama dolar kuruna bölünerek dolara çevrilir. Arjantin
parasını düşük değerde Brezilya yüksek değerde tuttuğuna göre Arjantin’in
GSYH’sı dolar cinsinden olduğundan düşük, Brezilya’nın GSYH’sı ise dolar
cinsinden olduğundan yüksek gösterilmiş bir GSYH’dır.
Dünya Bankası verilerine göre
Arjantin’de Gini Katsayısı 0,46, Brezilya’da 0,54 (Gini katsayısı sıfıra
yaklaştıkça gelir dağılımı düzelir, sıfırdan uzaklaştıkça bozulur.) Brezilya’da
günde 2 doların altında geliri oranların toplam içindeki payı yüzde 6,
Arjantin’de yüzde 0,9. Gelir dağılımı açısından da Arjantin Brezilya’dan iyi
durumda.
Samuelson, yukarıdaki sözüyle tam
olarak bunu kastetmiyordu belki ama işin varacağı sonuç budur. Görünüşte
Brezilyalı daha zengin olsa da aslında Arjantinli daha refah içinde
yaşamaktadır. İki yıl önce peş peşe iki ülkenin iki büyük kentinde gezi amaçlı
bulundum. İki kentin (Rio de Janeiro ve Buenos Aires) sokakları, yapıları,
sokaktaki insanların kılık kıyafeti gibi görsel göstergeler Arjantin’in daha
müreffeh bir ülke olduğunu gösteriyordu.
Demek ki yalnızca GSYH’ya bakarak
bir ekonomiye sıralamada yer vermek doğru değil.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202627 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.