Neolitik
Taş devri kabaca 2,5 milyon yıl
önce başladı ve yine kabaca M.Ö. 5.000’e kadar sürdü. Taş devrini paleolitik
(yontma taş devri), mezolitik (orta taş devri) ve neolitik (cilalı taş devri)
olarak üçe ayırmak adet olmuştur.
İnsanın homo sapiens formatında
yaklaşık 200 bin yıl önce ortaya çıktığı düşüncesinden yola çıkarsak paleolitik
ve mezolitik çağlar boyunca yalnızca bir tüketici olarak yaşamış olduğunu söyleyebiliriz.
Bu uzun süre boyunca insanın üretimi; taşlardan, ağaçlardan silah imal etmek, bitki
ve hayvan postlarından giyecek yapmak, ağaçlardan, yapraklardan barınak inşa
etmek gibi faaliyetlerle sınırlı kalmış görünüyor. Yani üretimi artırma
anlamında doğaya hiçbir katkıda bulunmamış.
Bu çok uzun sürenin ekonomi
tarihi ağırlıklı olarak tüketim ve insanın kendisini korumaya yönelik sınırlı üretim
faaliyetinden ibarettir.
İnsanın yerleşik yaşama geçişi,
hayvanları evcilleştirmesi ve bitkileri ehlileştirmesi yani üretim yapmaya
başlaması neolitik çağın başlangıcı olarak kabul ediliyor ve buna Neolitik
Devrim adı veriliyor. Paleolitik ve mezolitik çağlar boyunca insan yalnızca
tüketiciyken neolitikte yavaş yavaş üretici konumuna geçti. Bu dönemin özelliği
insanın, doğanın ürettiklerine katkı yapmaya başlamasıdır. İnsan, yerleşik
yaşama geçerek tarım faaliyetine girdi, hayvanların daha hızlı çoğalmasını
sağladı ve bu yolla devşirici ve avlayıcı olmaktan uzaklaşarak üretimine
katkıda bulunduğu bitkileri ve hayvanları tüketmeye yöneldi.
Neolitik çağın ilk evresi insanın
tüketiciliğinin yanına üreticiliğini de eklediği dönemdir.
Neolitik çağla birlikte başlayan
yerleşik yaşam yavaş yavaş evlerin yan yana gelerek köylerin oluştuğu sonra da
köylerin büyüyerek kentlere dönüştüğü bir yaşam tarzı oldu. Avcılık ve
devşiricilik gibi günlük beslenme aşamasından, üreterek stok yapabilme
aşamasına geçen insan bu biçimde tasarrufu başardığında başka işlere de zamana
ayırabilmeye başladı.
Kişiler arası değiş tokuşun
giderek köy ve kentin içinde kurulan pazarlarla iç ticarete sonra da kentler
arasındaki ticarete yani dış ticarete dönüşmesi de bu sıralarda başlamış
olmalı.
Bu açıdan bakılınca neolitik yaşam
tarzının toprağa yerleşme, tarım, hayvancılığa başlama, kentleşme ve kentler
arası ticaretin yani bir anlamda dış ticaretin başlaması gibi birkaç devrimi
peş peşe yarattığını görebiliyoruz. Bunlar aşağı yukarı eşanlı olarak
gerçekleştiği için hepsine birden neolitik devrim deniyor. Aralarında daha uzun
zaman farkları olsaydı bugün her birini ayrı bir ekonomik devrim olarak
niteliyor olurduk.
Böylece neolitik çağa girerken
yalnızca tüketim yapan insan bu çağ içinde tüketimin yanına önce üretimi sonra tasarrufu,
yatırımı, iç ve dış ticareti de ekledi.
İnsanın doğasında, bütün öteki
hayvanlar gibi tüketicilik vardır. Bunun yanına üreticiliği ekleyerek öteki
hayvanlardan ayrışması insanın doğasına yabancılaşmasıdır. Bu yönüyle belki de
evrimin en önemli halkalarından birisidir. Başka hiçbir hayvanın bu aşamaya
geçtiği görülmemiştir. Bugünkü ekonomik faaliyetlerinin tüketim dışında
kalanları (üretim, tasarruf, yatırım, iç ticaret, dış ticaret) neolitik çağda
ortaya çıktığı için neolitik çağı incelemek ekonominin ortaya çıkışını
incelemekle neredeyse eş anlama geliyor.
Taş Çağı
Not: Bu yazıda konu edilen dönüşüm ya da devrimler kesin tarihlerle belirlenecek kadar hızlı geçişlere sahne olmamıştır. Burada kolaylık olsun diye yapılan tarihlemeler konusunda belirli birikimlerin son aşamaya gelmesi esas alınmıştır. Her devir veya çağ öncekinden ve sonrakinden mutlaka bir şeyler taşır.
Taş Çağı
Araçlar
|
Ekonomi
|
Yerleşim biçimi
|
|
Paleolitik (Yontma Taş
Devri) 2,5 milyon yıl – M.Ö. 12.000
|
Elyapımı kesici, kırıcı,
parçalayıcı taş araçlar,
|
Avcılık ve devşiricilik, bireysel değiş tokuşlar
|
Göçebe yaşam tarzı,
mağaralarda, oyuklarda, kovuklarda
|
Mezolitik (Orta taş
devri) M.Ö. 12.000 – 9.000
|
Ok ve yay, balık sepeti,
kayık
|
Gelişmiş avcılık ve
devşiricilik, evcilleştirme ve ehlileştirme öncesi hayvan ve bitki yetiştiriciliği
|
Geçici köyler, pazarlar
ve benzeri ilkel ekonomik aktiviteler
|
Neolitik (Cilalı taş
devri) M.Ö. 9.000 – 3.000
|
Cilalı taştan araçlar,
saban, mızrak, kama vb
|
Neolitik devrim:
Bitkilerin ehlileştirilmesi ve hayvanların evcilleştirilmesi, savaş araçları, ticaret
|
Kalıcı köy yerleşimleri
ve etrafı duvarlarla çevrili kale kent yerleşimleri
|
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202630 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.