Türk Halkının Tüketim Tercihi
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)
2011 yılı hanehalkı bütçe anketinin sonuçlarını açıkladı. Hanehalkı bütçe
anketleri, hanelerin sosyo-ekonomik yapıları, yaşam düzeyleri ve tüketim
kalıpları hakkında bilgi veren bir veri kaynağıdır. Bu anketlerdeki bulgulardan
hareketle birçok önemli değerlendirme yapılır. TÜFE endeksinde kullanılacak
maddelerin seçimi ve bunların ağırlıklarının belirlenmesi bu anketten çıkan
verilerle yapılır. Hanelerin tüketim kalıplarında zaman içinde ortaya çıkan
değişiklikler bu anket aracılığıyla izlenir. Milli gelir hesaplamalarında özel
nihai tüketim harcamaları tahminlerinde bu anket sonuçları kullanılır. Yoksulluk
sınırı belirlenmesinde kullanılan göstergeler buradan çıkarılır. Asgari ücret
saptanmasında da bu anketin verilerinden yararlanılır.
Anket sonuçlarını
değerlendirmeden önce üç önemli kavram üzerinde durmakta yarar var.
Hanehalkı: Aralarında akrabalık
bağı olsun ya da olmasın aynı konutta ya da aynı konutun bir bölümünde yaşayan,
temel ihtiyaçlarını birlikte karşılayan hanehalkı hizmet ve yönetimine katılan
bir veya daha fazla kişinin oluşturduğu topluluktur (sokak dilindeki karşılığı
ev halkı ya da kısaca evdir.)
Tüketim: Mal ve hizmetlerin
insanların ihtiyaç ve arzularını karşılamakta kullanılması eylemidir (sokak
dilinde yalnızca yenilip içilen şeyler tüketim gibi kullanılsa da ekonomide
tüketim denildiğinde elbise alımı ya da buzdolabının kullanılması da tüketim
olarak kabul edilir.)
Harcama: Bir mal veya hizmet
satın almak için kullanılan para veya herhangibir ödeme şeklidir (sokak dilinde
tüketim ile harcama çoğu kez birbiri yerine kullanılsa da gerçekte tüketim bir
kullanım eylemi, harcama ise bir ödeme eylemidir. Yani örneğin bir hamburgeri
almak için para ödediğimizde harcama yapmış oluruz ama tüketim onu yediğimiz
zaman ortaya çıkar.)
Anketin kapsamı Türkiye
Cumhuriyeti sınırları içindeki kentsel yerler (nüfusu 20.001 ve yukarısı
yerleşim yerleri) ve kırsal yerlerdir (nüfusu 20.000 ve daha az olan yerleşim
yerleri.) 2011 yılı anketi için her ay ortalama olarak 1104 farklı hane
dönüşümlü olarak izlenmiş ve veriler böyle derlenmiştir.
2011 yılı Hanehalkı Bütçe Anketi
sonuçları 2010 yılıyla karşılaştırmalı olarak şöyledir:
Harcama türü
|
2010
|
2011
|
Gıda ve alkolsüz içecekler
|
21,9
|
20,7
|
Alkollü içecek, sigara ve tütün
|
4,5
|
4,1
|
Giyim ve ayakkabı
|
5,1
|
5,2
|
Konut ve kira
|
27,1
|
25,8
|
Ev eşyası
|
6,3
|
6,4
|
Sağlık
|
2,1
|
1,9
|
Ulaştırma
|
15,1
|
17,2
|
Haberleşme
|
4,1
|
4,0
|
Kültür, eğlence
|
2,8
|
2,7
|
Eğitim hizmetleri
|
2,0
|
2,0
|
Otel, lokanta, pastane
|
5,4
|
5,7
|
Çeşitli mal ve hizmetler
|
3,7
|
4,3
|
Buna göre ortalama bir Türk hanehalkı eline geçen her 100 TL’nin 25,8 TL’lik bölümünü kira ve konut harcamasında kullanıyor, 20,7 TL’siyle gıda ve alkolsüz içecek alıyor, 17,2 TL’sini ulaştırma gideri olarak harcıyor. Hanehalkının her 100 TL’den ev eşyasına ayırdığı miktar 6,4 TL, giyim ve ayakkabıya ayırdığı miktar 5,2 TL, eğitim hizmetleri için harcadığı para 2 TL, sağlık harcamasına ayırdığı tutar ise 1,9 TL.
Demek ki ortalama Türk hanehalkının
bütçesinde en büyük ağırlığı kira ve konut harcamasıyla gıda ve alkolsüz
içecekler için yapılan harcama tutuyor. İkisinin toplam payı yüzde 50’ye yakın.
2010 yılından 2011 yılına geçişte
bu iki büyük kaleme ayrılan miktarlarda hafif bir düşüş olurken ulaştırma
harcamalarının payında artış yaşanmış. Bu bize kabaca hızlı bir tercih
değişiminden çok kira ve konut harcamalarıyla gıda ve alkolsüz içecek fiyatlarında
gelirdeki artıştan daha yavaş bir artış olduğunu gösteriyor. Ulaştırma
harcamalarındaki artış ise benzine yapılan sürekli zamlardan kaynaklanıyor.
Türkiye’nin harcamalar cinsinden
GSYH’sına baktığımızda nihai özel tüketim harcamalarının GSYH’daki payının
yüzde 70 dolayında olduğunu görüyoruz. Yani toplumun bir yılda yaptığı her 100
TL’lik tüketim harcaması, yatırım harcaması, kamu harcaması ve dışticaret harcaması
toplamının 70 TL’lik bölümü tüketim harcamasına gidiyor. O nedenle Türkiye açısından
tüketim ve tüketim harcamaları belki de en önemli gösterge.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202615 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.