Önümüzdeki Ekonomik Tehlikeler
Lehman Brothers krizinden bu yana
küresel sistem Büyük Resesyon denilen krizin içinde bulunuyor. Nedenleri ve
gelişimi hakkında çok, çözüm yolları hakkında az sayıda yazı yazıldı. Bu yazıda
bunlara değinmek yerine krizin geleceği açısından bizi bekleyen önemli küresel
tehlikeleri konu edeceğim.
ABD: Mali uçurum (fiscal cliff)
Mali uçurum deyimiyle kastedilen
şey, ABD’de 2012 sonunda ve 2013 başında otomatik olarak yürürlüğe girecek bir
dizi mali kuralın yaratacağı tahmin edilen olumsuz ekonomik etkiler. Bu kural
değişikliklerini iki başlıkta toplayabiliriz: (1) Vergiler: Bush döneminde
yürürlüğe konulan vergi indirimleri eğer Kongre tarafından bir yenileme
yapılmazsa 2012 yılı sonunda ortadan kalkacak ve sistem eski vergi yüklerine
geri dönecek. (2) Harcamalar: Geçtiğimiz yıl kabul edilen partiler üstü yasa
ile de 2013 yılbaşında 1,2 trilyon dolarlık bütçe kesintisi yapılacak.
Vergi indirimlerinin kalkması ve
bütçe harcamalarının kesilmesi sonucu ekonomide canlılığın kaybolmasından ve
sistemin yeniden resesyona girmesinden endişe ediliyor. ABD Bütçe İdaresi (OMB)
bu düzenlemelerin bu şekilde yürürlüğe girmesinin ekonomik büyümeyi yüzde 0,5’e
düşüreceği görüşünde.
Kongre’nin bu konuyu çözüp
çözmeyeceği konusunda görüş farklılıkları var. Geçen yıl benzer bir sıkıntı
borçlanma tavanı konusunda yaşanmış ve Hazine’nin borçlanma tavanına ulaştığı yani
artık yeni borçlanma yapamayacak aşamaya geldiği sırada Kongre sorunu çözmüştü.
Bu kez de benzer bir gelişme yaşanacağını ileri sürenler çoğunlukta bulunuyor.
Buna karşılık bu sorununun çözümlenememesi ABD ekonomisi için yeni resesyonun
başlangıcı olabilir.
AB: Kararsızlık sendromu
Avrupa’da peş peşe birçok kriz
yaşandı. Hiçbirisi tam olarak çözülemedi. Örneğin Yunanistan konusunda Avrupalıların
çözüm üretmek yerine sanki akademik bir konu tartışılıyormuş gibi yaklaşımda
bulunmaları tuhaf geliyor insana. Yunanistan konusunda karar alamayan Avrupalı
liderler, ortak tahvil, bankaların güçlendirilmesi, ek bir mali gevşeme yapılıp
yapılmayacağı, maliye politikasının da para politikası gibi ortak bir yönetime
bağlanıp bağlanmayacağı konularında da karar alamadılar. Şu anda her şey
beklemede duruyor. Kimi lider mali gevşemeyi savunurken kimisi de mali
sıkılaştırmayı savunuyor.
Avrupa’nın karar alıcısı Merkel
gibi görünse de tek başına yetki ona ait olmadığı için onun yönlendirmeleri de
işe yaramıyor. Bugün artık pek çok kişi ortak para birimi Euro’ya erken
geçildiğini, bu ortaklığın bir süre sınırlı tutulup sonra genişletilmesinin en
doğru yol olduğunu kabul ediyor ama iş işten geçmiş durumda. Bu noktadan geri
dönemiyorlar.
Karar alamayan bir Avrupa’nın
ekonomik sorunlarını nasıl çözeceği konusunu kimse bilmiyor. Adeta herkes bir
mucize olup sorunun kendiliğinden çözülmesini bekliyor. Oysa ekonomide
fedakârlık olmadan mucize olmaz.
Çin: Ejderhanın soluğu kesiliyor mu?
Küresel kriz boyunca ekonomisini başarıyla
yöneten Çin, 2012 yılından itibaren bir yavaşlama sürecine girdi. Bu süreç ABD
ve Avrupa krizlerinin etkisiyle ortaya çıktı.
Çin, büyük ölçüde ihracat için
üretim yapan bir ekonomi. Kendi iç tüketimi o kadar büyük bir üretimi eritecek
güçte değil. Dolayısıyla dışarıda kriz çıktığında, ürettiği ürünleri biraz daha
ucuz fiyata iç pazara sunabilecek durumu yok. Öyle olunca dışarıdaki sıkıntının
etkisiyle önce ihracat geriliyor ardından da büyüme düşüyor. Son veriler Çin’in
hem ihracatının hem de ithalatının düştüğünü ortaya koyuyor.
Bu aşamada akla şu soru geliyor:
Acaba Çin, Türkiye’nin son iki yılda yaptığı gibi bir yöntem izlese ve yeni
ihracat pazarları arasa bir çözüm bulamaz mı? Çin, bunu zaten yapıyor. Ama
Çin’in ihracatı o kadar büyük ki etkisi fazla olmuyor. Türkiye’nin 2011 yılı
ihracatı 145 milyar dolar. Bunun örneğin yüzde 10’unu (14,5 milyar dolar ediyor)
belirli bir süre içinde bir pazardan bir başkasına kaydırmak mümkün. Bu miktar
için yapılabilecek bir yer değişikliği ihracat üzerinde önemli bir etki
yaratabiliyor. Çin’in 2011 yılı ihracatı yaklaşık 1,7 trilyon dolar. Bunun
yüzde 10’unu (170 milyar dolar ediyor) yeni bir alana kaydırmak o kadar kolay
değil.
Özetle söylemek gerekirse bugüne
kadar ABD ve AB ekonomilerindeki sıkıntıyı dengelemekte önemli bir rol üstlenen
Çin’in bu iki ekonominin belirli bir süre daha toparlanamaması halinde bu
dengeleyici rolü sürdürmesi pek kolay görünmüyor.
Diğer ekonomiler: Anafor içine çekiyor
Diğer gelişmiş ülkeler (Japonya,
İngiltere, Avustralya ve AB üyesi olmayan diğer gelişmiş ekonomiler) belirli
darbelere karşın bugüne kadar durumlarını koruyarak gelebildiler. Buna karşılık
son dönemde birkaç istisna dışında bu ekonomiler de artan oranda krizin etkisi
altına giriyorlar. Karar alma mekanizmaları Euro bölgesine göre çok daha işler
durumda olsa da tek başlarına alacakları kararlar pek fazla işe yaramıyor. O
nedenle bütün ülkelerde örneğin Merkez Bankaları, ABD Merkez Bankası’nın (FED)
ağzının içine bakıyor ve öyle karar alıyorlar.
Krizin etkisi artık gelişme
yolundaki ekonomilerde de görülüyor. Tıpkı Çin’de olduğu gibi öteki
ekonomilerde de önceki yıllara oranla soğuma söz konusu. Petrol ihracatçısı
ülkelerin durumu daha iyi görünse de toplu olarak bakıldığında bu ekonomilerin krize
girmeme konusunda eskisi kadar sağlam görünmediği anlaşılıyor.
Türkiye: Dış yavaşlamanın yansıması
Türkiye, içinde bulunduğu gelişme
yolundaki ekonomiler grubunda olduğu gibi kriz süresince göreli olarak rahat
bir görünüm içinde oldu. Dünyada genel bir büyüme düşüşü hatta bazı
ekonomilerde küçülme yaşanırken en yüksek büyüme sağlayan ekonomiler arasında
yer aldı. Bütçe açığını, borçlanmasını denetim altında tutmayı başardı. Artan
işsizlik oranını zaman içinde düşürmeye başladı. Tek sorunu yüksek cari açıktı.
Ama o da zaten düşük bütçe açığının ve yüksek büyümenin tetikleyicisi
konumundaydı. Buna karşılık bu kadar yüksek bir cari açığın sürdürülemeyeceği
korkusu yaygındı. İşte bu korku nedeniyle Türkiye 2012’den itibaren cari açığı
düşürmeye yönelik önlemleri devreye soktu. Bunun sonucunda ekonomi soğumaya,
büyüme gerilemeye ve buna karşılık da bütçe açığı artmaya başladı.
Önümüzdeki dönemde Türkiye’yi
bekleyen tehlikeler şunlardır: (1) Avrupa toparlanamazsa Türkiye’nin ihracatı
düşer. İstediğimiz kadar ihracat pazarı geliştirelim, Avrupa pazarının yerini hiç
biri tutamaz. (2) Bütçe açığındaki artış borçlanma limitini o da faizi
artırabilir. (3) Dış dünyada giderek yaygınlaşan krizin etkisiyle Türkiye’ye
gelen fonlarda düşüş olabilir. (4) Kurlar yükselirse ekonomi olumsuz
etkilenir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202641 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.