Türkiye'nin 22 Yıllık Reyting Öyküsü
Türkiye BBB notunu 1990 yılında aldı
Türkiye ilk reytingi notunu 1990
yılında aldı. Türkiye'yi kredibilite açısından değerlendirme ve dolayısıyla reytinge tabi tutma isteği 1989 yılı sonlarında S&P ve Moodys’den geldi. O tarihlerde
Türkiye özellikle Japon piyasasına “private placement” adı altında tahvil
ihraçları yapıyordu. Borçlanma miktarı artınca reyting kuruluşları
müşterilerinin isteği ile Türkiye’yi derecelendirmeye tabi tutmak istediler ve
Türkiye’nin reyting serüveni böylece başlamış oldu.
1990 yılı yaz aylarında çalışmalarını
tamamlayan S&P ve Moody’s Türkiye’nin kredi notunu BBB ve Baa olarak
belirlediler. Onlarla birlikte yola çıkan Japanese Credit Rating Agency (JCR)
da notu BBB olarak saptadı. Türkiye, yatırım eşiği denilen bu notla ABD’deki
Yankee Bond piyasasında yüksek miktarda fon yöneten emekli sandıklarının kaynaklarına ulaşabilecekti. Emekli sandıklarının bir tahvile para yatırabilmesi için
mevzuatları gereğince o tahvilin en az BBB notuna sahip olması gerekiyor.
Yatırım eşiği ya da yatırım yapılabilirlik sözü de buradan kaynaklanıyor. Buna
karşılık mevzuatında böyle bir kısıtlama olmayan kurumlar açısından her tahvil,
riskine ve getirisine göre yatırım yapılabilir değerdedir.
Önce Körfez krizi ardından Körfez
savaşı çıkınca Türkiye bu notu kullanarak Yankee Bond piyasasına giremedi ve dolayısıyla
alınan BBB düzeyindeki notun ilan edilmesi de ertelendi. Çünkü ilk kez reyting
alan bir ülkenin reytinginin açıklanması ancak bir ihraç işlemiyle birlikte
yapılabiliyor. Türkiye BBB notuyla ilk kez 1992 yılında Yankee Bond piyasasına
200 milyon dolarlık tahvil ihraç etti ve 1990 yılında aldığı BBB notu da o
zaman açıklanmış oldu.
Türkiye BBB notunu 1994 yılında kaybetti
1993 yılı sonundan başlayarak,
faizi indirerek enflasyonu düşürme teorisi eşliğinde Hazine’nin borçlanma
ihaleleri iptal edildi. Bu iptallerin yarattığı karışıklıklar sonucu olarak reyting kuruluşları Türkiye’nin notunu
düşürmeye başladılar. Bu düşüşler karışıklığı en üst düzeye taşıdı ve sonuçta
ünlü 1994 ekonomik krizi çıktı. Hükümet 5 Nisan 1994 istikrar önlemlerini
almaya ve IMF ile bir program yapmaya mecbur kaldı. Bu süreç ve devamında Türkiye’nin notu
BBB’den B’ye kadar geriledi.
Zaman içinde Türkiye BB notuna
yükseldiyse de bir türlü BBB’ye geri dönemedi. Fitch’in kararı sonucu Türkiye 22 yıl önce alıp 18 yıl önce kaybettiği BBB reyting notuna yeniden kavuşmuş oluyor. Türkiye'nin 22 yıl önceki durumuna yeniden dönebilmesi için Fitch'in verdiği BBB notunu öteki reyting kuruluşlarının da vermesi gerekli.
1990 yılı ile bugünkü ekonomik durumun karşılaştırılması
1990 yılında Türkiye üç reyting
kuruluşundan BBB notu aldığında sahip olduğu makro göstergeleri bugünkülerle
karşılaştıralım:
1990
|
2012
|
|
Büyüme
|
9,4
|
3,2
|
Enflasyon
|
60,4
|
7,8
|
Bütçe Açığı
|
3,3
|
2,2
|
Dışticaret Açığı
|
6,0
|
11,6
|
Kamu dış borç yükü
|
21,7
|
13,2
|
İki yılın da birbirine göre
üstünlük ve zayıflıkları var. Ama eğer o günkü reyting BBB ise bugünkünün de ondan aşağı olmaması gerekiyor.
Fitch'in not artışı
Fitch Rating Türkiye’nin kredi
notunu BB + (durağan)’dan BBB – (durağan) a yükseltti. Bu kararın özüne ilişkin
değerlendirmelerin en önemli noktalarını şöyle sıralayabiliriz:
(1) Türkiye ekonomisi
sürdürülebilir büyüme oranına geri dönüş eğiliminde bulunuyor.
(2) Cari açık daralmaya,
enflasyon düşmeye devam ediyor.
(3) Kamu kesimi borç stoku, bütçe
açığının düşüklüğüne paralel olarak geriliyor.
(4) Bankacılık kesimi güçlü
yapısını koruyor.
(5) Bunlara karşılık Türkiye’nin
dış finansman sorunu reyting açısından en önemli zayıflığı oluşturuyor.
Not Artışının Türkiye Ekonomisi Üzerinde
Olası Etkileri
Not artışı Türkiye açısından çok
önemli bir gelişme. Ekonomi üzerinde olumlu ve olumsuz birçok etkisi olacak.
Bunları sıralamaya çalışayım:
(1)Türkiye'ye fon girişi artacak
çünkü uluslararası piyasada likidite bolluğu olduğu ve küresel sistemde
risklerin azalmadığı bir ortamda Türkiye'nin riski azalmış oldu. O nedenle
Türkiye, özellikle portföy yatırımcısının tercih ettiği ülke konumunu
güçlendirecek. Bu da sıcak para girişinin artmasına yol açacak.
(2) Döviz girişinin artması
TL'nin değer kazanmasına yol açacak. Bu gelişme ihracatın düşmesine, ithalatın
artmasına yol açabilir. Eğer böyle olursa cari açıkla mücadele önemli oranda
güç kaybeder. Yani cari açık yeniden artmaya başlayabilir.
(3) TCMB, TL’nin fazla değerlenmesi sorunuyla karşılaşılırsa gecelik fonlama faizinin yüzde 5 olan alt limitini ve/veya haftalık repo faizini (politika faizi) yüzde 5,75’den aşağıya düşürerek bankaların kendisine borç vermesini kısıtlamak ve böylece TL’yi onlarda bırakmak yoluna gidebilir. Bu yolla piyasada TL fazlası yaratılarak TL’nin değer kazanmasının önüne geçebilir.
(3) TCMB, TL’nin fazla değerlenmesi sorunuyla karşılaşılırsa gecelik fonlama faizinin yüzde 5 olan alt limitini ve/veya haftalık repo faizini (politika faizi) yüzde 5,75’den aşağıya düşürerek bankaların kendisine borç vermesini kısıtlamak ve böylece TL’yi onlarda bırakmak yoluna gidebilir. Bu yolla piyasada TL fazlası yaratılarak TL’nin değer kazanmasının önüne geçebilir.
(4) İthalat artarsa ithalden
alınan vergi gelirleri de artar ve bunun bütçe açığına olumlu etkisi olur.
(5) Türkiye’ye yabancı para
girişinin artmasıyla birlikte bankalar TL karşılık oranlarını daha fazla
dövizle karşılamaya yönelir ve ellerindeki TL likidite artar. Bunun sonucunda
hem mevduat hem de kredi faiz oranları düşer.
(6) Faiz oranlarının düşmesi
mevduat sahibinin tasarruftan tüketime kaymasına yol açabilir. Bunun sonucunda
tasarruf oranları daha da düşer ve dış finansmana ihtiyaç daha fazla artar.
(7) Faiz oranlarının düşmesiyle
negatif reel faiz ortaya çıkacağı için gayrimenkul yatırımı yeniden çekici hale
gelebilir ve gayrimenkul fiyatlarında artış görülebilir.
(8) İMKB'de kar realizasyonları görülse de genel olarak endeksin yönü yukarı
doğru olur.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202616 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.