Kamu Borçlanması Dersi
Kamu Kesimi İç Borçlanması
Kamu kesiminin iç piyasadan
yaptığı borçlanmaya kamu kesimi iç borçlanması deniyor. Bu borçlanma ağırlıklı
olarak Hazine tarafından yapıldığı için bazen Hazine iç borçlanması deyimi de
eş anlamlı olarak kullanılıyor.
Kamu kesimi iç borçlanmasının TL
ile veya dövize endeksli olarak ya da dövizle yapılması borçlanmanın niteliğini
değiştirmiyor ve bu borçlanma türü iç borçlanma olarak değerlendiriliyor.
Burada borçlanma kağıtlarının kimin elinde olduğu da önem taşımıyor. Yani bir
yabancı parasını getirip Türkiye’de bozdurup Hazine Bonosu almışsa o borç kamu
iç borçlanması olarak nitelendirilmeye devam ediyor. Burada borcun iç borç mu
dış borç mu olmasında ayırt edici faktör borçlanma otoritesinin bu borçlanmayı
hangi piyasada yapmış olduğu.
Kamu Kesimi Dış Borçlanması
Kamu kesiminin dış piyasalardan
yaptığı borçlanma kamu kesimi dış borçlanması olarak adlandırılıyor. Bu
borçlanmada da Hazine’nin önemli bir ağırlığı söz konusu.
Bu borçlanma dört şekilde
yapılabiliyor: (1) Kredi almak yoluyla, (2) Tahvil ihracı yoluyla, (3)
Devletlerden borçlanma, (4) Uluslararası kurumlardan borçlanma.
(1) Kredi almak yoluyla
borçlanmada kamu kurumu, yabancı banklara başvurarak yürüteceği bir
proje ya da yapacağı bir iş nedeniyle belirli bir vadeyi kapsayan bir krediyi
faiz karşılığında alır. Bu kredi bir banka tarafından verilebileceği gibi
miktarın büyüklüğüne göre birkaç bankanın katılımıyla da verilebilir. Eğer birden
fazla bankanın katılımı söz konusuysa buna “sendikasyon” bu birlikte açılan
krediye de “sendikasyon kredisi” adı veriliyor. Eskiden Hazine de bu tür
kredileri alırdı.
(2) Tahvil ihracı yoluyla
borçlanmada kamu kurumu yurt dışı piyasalara tahvil ihraç eder ve bunun
karşılığında borçlanır. Bu tahviller yabancı para cinsinden olabileceği gibi TL
cinsinden de olabilir. Dış borç sayılmasındaki ayırt edici nitelik üzerinde
yazılı para birimi ya da kimin satın aldığı değil hangi piyasada ihraç
edildiğidir.
(3) Devletlerden borçlanma
daha çok Hazine tarafından Türkiye Cumhuriyeti adına sağlanan bazı dış borçlar
için söz konusu olur. Burada Türkiye Cumhuriyeti yabancı bir devletten bir
projesi ya da herhangibir programı için borç alabilir. Şimdilerde pek
kullanılmayan bu yöntem eskiden yaygın olarak kullanılıyordu. Türkiye için OECD
nezdinde kurulmuş bir konsorsiyum vardı ve Türkiye’nin uyguladığı istikrar
programlarına OECD üyesi ülkelerin katılımıyla borç verilirdi.
(4) Uluslararası kurumlardan
borçlanma türü IMF, Dünya Bankası, yatırım bankaları, kalkınma
bankaları gibi çok uluslu kuruluşlardan yapılan borçlanmaları ifade eder. Bunlar
ya bir programın desteklenmesi için ya da belirli kamu projelerinin
gerçekleştirilmesi için alınan borçlardır.
IMF’den borçlanma bir borçlanma
olarak değerlendirilmesi en zor olanıdır. Çünkü burada amaç borç almak değil
belirli bir istikrarsızlık halinden kurtulmak için parasal destek almaktır. Bu
çerçevede IMF’nin sağladığı kaynaklara da kredi ya borçtan daha çok destek,
imkan, kolaylık gibi adlar verilirken bu kullanımlar için tahakkuk ettirilen
bedele de faiz yerine charge gibi adlar verilir.
Dünya Bankası, devletlere belirli
bir dönüşüm programı uygulaması için kredi verebileceği gibi kamu kurum ve
kuruluşlarına uygulayacakları projeler için de kredi verir. Yatırım bankaları
ve kalkınma bankaları da daha çok proje için kredi veren kuruluşlardır.
Kamu Kesimi Borç Stoku
Kamu kesimi borç stoku belirli
bir anda bütün kamu kurum ve kuruluşlarının iç ve dış borçlarının toplamını
gösteren bir stok miktardır.
Kamu kesimi iç borç stoku;
İç borçlanmada aktif tek kurum Hazine olduğu için burada Hazine iç borç stoku
esas alınır.
Kamu kesimi dış borç stoku;
kamu kurum ve kuruluşlarının belirli bir andaki borç stokları toplanarak toplam
kamu kesimi dış borç stokuna ulaşılır.
Kamu Kesimi Borç Yükü
Kamu kesimi borç stokunun GSYH’ya
oranı bize kamu kesimi borç yükünü gösterir. Günümüzde AB tanımlı genel yönetim
nominal borç stokunun GSYH’ya oranı bu amaçla kullanılmaktadır. Bu hesaplama
yapılırken genel yönetim iç ve dış borç stoklarının toplamı alınmakta bu
toplamdan ayarlama kalemleri (bu kalemler içinde düşülmekte ve bulunan tutar
GSYH’ya bölünmektedir. Bu tanımı bir denklem olarak açık biçimde gösterelim:
AB tanımlı genel yönetim nominal
borç stoku = Merkezi yönetim borç stoku (bütçe dışı fonlar ve döner sermayeler
dahil) + yerel yönetimler borç stoku + sosyal güvenlik kurumları borç stoku
(işsizlik sigortası fonu dahil) + ayarlama kalemleri
Denklemdeki ayarlama kalemleri üç
ayrı ayarlamayı içeriyor. Genel yönetimi oluşturan kurum ve kuruluşların
ellerindeki DİBS’ler brüt borç stokundan düşülüyor, iskontolu olarak ihraç
edilen DİBS’lerin nominal değerleri hesaba katılıyor, dolaşımdaki bozuk para
tutarı merkezi yönetim iç borç stokuna ekleniyor.
AB tanımlı genel yönetim nominal
borç stokunun GSYH’ya oranlanmasıyla da borç yükü bulunuyor.
Türkiye’de Kamu Kesimi Borç Stoku ve Borç
Yükü
Yukarıdan beri anlattığımız
kavramların günümüzdeki sayısal ve oransal karşılıklarını aşağıdaki tabloda son
dört yılla karşılaştırmalı olarak gösteriyorum.
|
|
2009
|
2010
|
2011
|
2012/9
|
|
Merkezi
Yönetim İç Borç Stoku (milyar TL)
|
330,0
|
352,8
|
368,8
|
387,6
|
|
Merkezi Yönetim Dış Borç Stoku (milyar $)
|
74,1
|
78,1
|
79,2
|
81,5
|
|
|
2009
|
2010
|
2011
|
2012/II Ç
|
|
Kamu Kesimi Dış Borç Stoku (milyar $)
|
83,5
|
89,0
|
94,1
|
102,3
|
|
AB Tanımlı Genel Yönetim Nominal Borç Stoku /
GSYH
|
46,1
|
42,4
|
39,2
|
36,5
|
Buna göre Türkiye’nin kamu kesimi
borç yükü yüksek değildir. AB tanımlı borç yükü yüzde 35- 40 aralığındadır. Euro
bölgesi üyeliği için gerekli olan Maastricht kriterlerinden birisi olan kamu
kesimi borç yükü / GSYH oranının yüzde 60’dan fazla olmaması gereklidir. Ki
Türkiye bu oranın 20 puan altında bulunmaktadır. Buna karşılık yükselen piyasa
ekonomilerinin çoğunun borç yükü Türkiye’den düşük olduğu için bu oranın daha
da düşürülmesi gerekiyor.
Maliye konusunda
Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 202020 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.