Cari Açığın Oluşumu ve Finansmanı
Ödemeler dengesi
Ödemeler dengesi denklemini
yazalım:
Ödemeler Dengesi = Cari İşlemler
Dengesi + Sermaye Hesabı + Finans Hesabı + Net Hata ve Noksan = Genel Denge +
Rezerv Varlıklar
Türkiye’nin Ocak – Kasım 2012 yılı ödemeler dengesi sayıları şöyledir
(milyar dolar):
Cari denge
|
- 45,2
|
Sermaye hesabı
|
0,0
|
Finans hesabı
|
62,0
|
Net hata ve
noksan
|
6,8
|
Genel denge
|
23,6
|
Rezerv varlıklar
|
-23,6
|
Buna göre Türkiye Ocak – Kasım
2012 döneminde 45,2 milyar dolar cari açık vermiş buna karşılık Türkiye’ye 62
milyar dolarlık net döviz girişi olmuş. Bu girişin 6,8 milyar doları net hata
ve noksan yani kaynağı bilinmeyen döviz giriş ve çıkışlarının net tutarı.
Sonuçta genel denge 23,6 milyar dolar fazla vermiş ve bu para da rezerv
varlıklara gitmiş (2 milyar dolarıyla IMF borçları geri ödenmiş, kalan 21,6
milyar doları ise TCMB’nin döviz rezervlerine eklenmiş.)
Cari dengenin oluşumu
Cari denge denklemini yazalım:
Cari denge = (Mal ihracatı gelirleri + satılan hizmetlerden
sağlanan gelirler + diğer gelirler) – (mal ithalatı giderleri + satın alınan
hizmetlere ödenen giderleri + diğer giderler) +/- cari transferler
Mal ihracatı gelirleri ve mal
ithalatı giderleri; yurtdışına
satılan malların bedellerine karşılık alınan dövizler mal ihracatı gelirleri, yurtdışından
satın alınan malların bedelleri karşılığında ödediğimiz dövizler ise mal
ithalatı giderlerini oluşturur. Satılan
hizmetlerden sağlanan gelirler ve satın alın alınan hizmetler için ödenen
giderler; ödemeler dengesi açısından hizmetler; ulaştırma, turizm,
haberleşme hizmetleri, inşaat hizmetleri, sigorta hizmetleri, mali hizmetler,
kişisel, kültürel hizmetler gibi kalemlerden oluşur. Bunları yabancılara
sunduğumuzda gelir, onlardan aldığımızda gider olur. Diğer gelirler ve giderler; doğrudan yatırım, portföy yatırımları
ve diğer yatırımlardan elde edilen faiz, hisse geliri, kâr payı, gelir gibi
kalemleri içermektedir. Bu gelirleri yabancılardan elde ettiğimizde ödemeler dengesine
gelir, yabancılara ödediğimizde gider yazarız. Cari transferler (Karşılıksız transferler); örneğin yurtdışındaki
işçilerimizin gönderdiği paralar bu kategoriye girer.
Türkiye’nin Ocak – Kasım 2012 yılı ödemeler dengesi sayıları şöyledir
(milyar dolar):
İhracat:
|
149,0
|
İthalat:
|
209,7
|
Hizmet Gelirleri:
|
38,8
|
Hizmet Giderleri:
|
18,4
|
Diğer Gelirler:
|
4,3
|
Diğer Giderler:
|
10,5
|
Cari transferler:
|
1,2
|
Şimdi bunları yukarıdaki
denklemlerde yerine koyarak cari dengeyi bulalım:
Cari denge = (149,1 + 38,8 + 4,3) – (209,7 + 18,4 + 10,5)
+ 1,2 = (192,2) – (238,6) + 1,2 = (eksi) 45,2. Türkiye’nin Ocak – Kasım
arasındaki 11 aylık dönemde cari açığı 45,2 milyar dolardır. 2011 yılının
Aralık ayının açığını da (6,6 milyar dolar) işin içine katarak 12 aylık hesap
yaptığımızda yıllık bazda cari açık tutarı 51,8milyar dolara ulaşmış olduğunu
görürüz.
Cari dengenin finansmanı
Cari dengenin finansmanı
denklemini yazalım:
Cari Denge = Finans Hesabı = Net
doğrudan sermaye yatırımları + net portföy yatırımları + net diğer yatırımlar +
net hata ve noksan + rezervler
Bu denklemde kullanılan net
ifadesi döviz geliri ve giderini birbirinden çıkardığımız için kullanılmıştır.
Örneğin Ocak – Kasım 2012 döneminde yurtdışında yapılan doğrudan sermaye
yatırımları – 3,8 milyar dolar, yurtiçinde yapılan doğrudan sermaye yatırımları
11,3 milyar dolardır. Bu durumda net doğrudan sermaye yatırımları 7,5 milyar
dolar olarak alınmıştır.
Ocak – Kasım dönemindeki 45,2 milyar dolarlık cari açığın finansmanı (milyar
dolar)
Finans Hesabı
|
45,3
|
Yabancı Sermaye
Yatırımı
|
7,5
|
Portföy Yatırımı
|
35,2
|
Diğer Yatırımlar
|
19,3
|
Net Hata ve Noksan
|
6,8
|
Rezervler
|
-23,6
|
(Not: Rezervler kaleminin eksi
olması rezervlere yapılan eklemeyi gösterir. Yani bu dönemde Türkiye’ye cari
açıktan fazla 23,6 milyar dolar girmiş, bu miktarın 2 milyar dolarıyla IMF
borçları ödenmiş kalan 21,6 milyar doları da TCMB’nin rezervlerine
eklenmiştir.)
Bu sayıları yukarıda yazdığımız
cari dengenin finansmanı denkleminde yerlerine koyalım:
Cari Denge = Finans Hesabı = 7,5
+ 35,2 + 19,3 + 6,8 – 23,6 = 45,2
Türkiye, 2012 yılının ilk 11
ayında 45,2 milyar dolar cari açık vermiş ve bunu yukarıdaki şekilde finanse
etmiştir.
Türkiye’de cari açığın gelişimi
Aşağıdaki grafik cari açığın 2005
yılından bu yana gösterdiği eğilimi sergilemektedir. 2005 yılında yüzde 4’e
yakın bir cari açık söz konusuyken 2006’da yüzde 6 dolayına yükselmiş, 2007 ve
2008’de yüzde 6’nın altında seyretmiş, 2009’da küresel krizin Türkiye’ye ilk
etkisiyle yüzde 2’lere kadar düşmüştür. 2010’da yeniden yüzde 6 düzeyine çıkmış
olan cari açık, 2011’de yüzde 9,9 ile tarihi rekoru kırmıştır. 2012’de yumuşak
iniş programı sonucunda cari açık yeniden yüzde 6’ya doğru gerilemeye başlamış
görünüyor.
Aşağıdaki grafik cari denge (kırmızı çizgi) ile büyüme
oranı (mavi çzigi) arasındaki ilişkiyi gösteriyor. İki gösterge arasında
belirli bir zaman gecikmesi ve buna dayalı gecikmeli bir uyum olduğu dikkate
alınırsa cari açık ile büyüme oranı arasında yakın bir paralellik olduğu görülebiliyor.
Türkiye açısından 2012 yılında uygulanan yumuşak iniş programı da bu grafikten
izlenebiliyor. Türkiye yumuşak iniş uygulamasıyla büyümeden fedakarlık ederek
cari açığını düşürmüştür.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202674 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.