Dünyada Net Hata ve Noksan
Net Hata ve Noksan Nedir?
Bir ülkenin dış dünya ile
ekonomik ilişkilerini gösteren ödemeler dengesine ilişkin verilerin
derlenmesinde ortaya çıkan hatalar ve eksikliklerin ödemeler dengesi tablosunda
gösterildiği kaleme net hata ve noksan adı veriliyor. Çeşitli kayıt hataları
veya eksiklikleri nedeniyle bu hesapların toplamı uygulamada sıfırdan büyük ya
da küçük çıkar. Ödemeler dengesi, çifte taraflı kayıt yöntemine göre tutulan
muhasebe sistemine dayalı bir bilanço olduğu için tanım gereği dengede olması
gerekmektedir. O nedenle dengeyi sağlayabilmek için ortaya çıkan fark ters
işaretli olarak “net hata ve noksan” adı altında yazılır ve böylece ödemeler
dengesi dengeye gelmiş olur.
Ödemeler dengesi denklemi şöyle
yazılabilir:
Ödemeler Dengesi = Cari İşlemler
Dengesi + Sermaye Hesabı + Finans Hesabı + Rezerv Varlıklar = 0
Yukarıdaki denklemde sonuç
sıfırdan büyük çıkmışsa ülkeye kaynağı bilinmeyen bir döviz girişi olmuş
demektir. Bu durumda aradaki fark yukarıdaki denkleme net hata ve noksan adıyla
eklenir ve denklem şu hali alır:
Ödemeler Dengesi Cari İşlemler
Dengesi + Sermaye Hesabı + Finans Hesabı + Net Hata ve Noksan + Rezerv
Varlıklar = 0
Net Hata ve Noksan Nereden Kaynaklanır?
Net hata ve noksan kalemi, ölçüm
hataları ve tablodaki verilerin eksik veya fazla derlenmesinden kaynaklanır.
Net hata ve noksan kaleminin oluşmasının nedenleri arasında şunları
sayabiliriz: (1) Zaman uyumsuzlukları (İhraç edilmiş malın gidiş tarihiyle ihraç
edilen mal karşılığında alınacak paranın gelişinin farklı dönemlerde olması
gibi.) (2) Beyan yanlışlıkları veya hataları (Gümrük beyanlarındaki eksikler ya
da yanlışlar gibi.) (3) Kayıt dışılıklar (Gelirlerin kayda girmemesi ya da
finansmanın kayıt dışı olarak gerçekleştirilmesi gibi.) (4) Anketlerdeki ölçüm
hataları (Turizm gelirlerinin belirlenmesinde uygulanan anketlerin gerçeği tam
olarak yansıtamaması gibi.)
Ödemeler dengesi düzenlenirken
veriler bankalar, özel kesim kuruluşları, TÜİK ve Merkez Bankası veri
tabanlarından derlenir. Ayrıca kişilere veya kurumlara anketler uygulanır. Bu
veri kaynaklarının hepsinden doğan hatalar ve eksik ölçmeler söz konusu
olabilirse de asıl hata ve eksikliğin özel kesim kuruluşlarından ve kişilere
uygulanan anketlerden kaynaklandığı bilinmektedir. Bunun en önemli nedenleri
arasında özel kesim kuruluşlarının kayıt dışılığa daha yatkın olması ve kişi ve
kuruluşlara uygulanan anketlerin gösterdiği ortalamaların çoğu kez bütünü doğru
olarak temsil etmemesi gösterilmektedir.
Dünyada Net Hata ve Noksan
Net hata ve noksan kalemi için
standart bir miktar ya da orandan söz edilemez. Buna karşılık bu miktarın
yüksekliği ve sürekli aynı yönde gelişiyor olması kayıtlar, ölçümler, hesaplar
ve anketler hakkında kuşkuları artırır.
Aşağıdaki tabloda 2011 yılında
çeşitli ülkelerin ödemeler dengesinde yer alan net hata ve noksan miktarlarını,
bu ülkelerin GNI (Dünya Bankası’nın GSYH hesaplama yöntemi) miktarlarını ve net
hata ve noksan kaleminin ulusal gelir içindeki payını sunuyorum (Tabloyu Dünya
Bankası verilerini kullanarak derledim.)
|
Ülke
|
GNI (milyar USD)
|
Net Hata ve Noksan (milyar USD)
|
NHN/GNI (%)
|
|
ABD
|
15.000
|
80,6
|
0,54
|
|
Çin
|
7.318
|
-35,0
|
-0,48
|
|
Japonya
|
5.867
|
-25,4
|
-0,43
|
|
Almanya
|
3.600
|
11,0
|
0,31
|
|
Fransa
|
2.773
|
-27,7
|
-1,00
|
|
Brezilya
|
2.477
|
-1,3
|
-0,05
|
|
İngiltere
|
2.450
|
18,4
|
0,75
|
|
Rusya
|
1.858
|
-10,0
|
-0,54
|
|
Holanda
|
836
|
-7,8
|
-0,93
|
|
Türkiye
|
775
|
11,4
|
1,47
|
|
İsviçre
|
660
|
-14,3
|
-2,17
|
|
S.Arabistan
|
577
|
-48,5
|
-8,41
|
|
Belçika
|
514
|
2,1
|
0,41
|
|
Norveç
|
486
|
17,8
|
3,66
|
|
Arjantin
|
446
|
-4,5
|
-1,01
|
|
Yunanistan
|
290
|
-0,4
|
-0,14
|
|
Portekiz
|
237
|
1,2
|
0,51
|
|
Çek Cumhuriyeti
|
217
|
-0,6
|
-0,28
|
|
Macaristan
|
140
|
-2,3
|
-1,64
|
Tablodan görüleceği üzere 2011
yılı itibariyle en büyük oran Suudi Arabistan’a aittir. Onu Norveç ve İsviçre
izliyorlar. Türkiye, net hata ve noksan kaleminin oransal büyüklüğü itibariyle buraya
aldığımız örnek ülkeler arasında 5. sıradadır. Bununla birlikte Türkiye’de net
hata ve noksan kaleminin 2011 yılında 11,4 milyar dolarla rekor kırdığını, bu
miktarın 2012 yılında 4 milyar dolara (ve şimdi TÜİK’in turizm sektörü
tahminlerine ilişkin yaptığı düzeltmeyle 1,8 milyar dolara) düştüğüne dikkat
edilmelidir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202626 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.