İç Tasarruflarla Cari Açık İlişkisi
Biraz basit aritmetik
Ekonomide GSYH’yı (Y), harcamalar
yönünden yazarsak şu denklemi kullanırız:
Y = C + I + G + NX
Burada Y GSYH’yı, C özel tüketim
harcamalarını, I özel yatırım harcamalarını, G kamu kesimi toplam harcamalarını,
NX ise ekonominin dış dünya ile olan alış verişinin özeti olan cari dengeyi gösteriyor
(NX’i; X – M olarak da göstermek mümkün.)
Ekonominin bütününe gelirin
kullanımı açısından işe yukarıdaki GSYH denklemi üzerinde bazı değişiklikler
yaparak başlayalım.
Y = C + I + G + NX (1)
İki taraftan da C + I + G’yi çıkarırsak denklem şu hali alır:
Y – C – I – G = NX (2)
GSYH’dan harcamaları çıkarırsak geriye
tasarruflar kalır:
Y – C – G = S
Yani iç tasarruflar GSYH’dan özel
kesimin tüketim harcamalarıyla kamu kesiminin harcamalarının çıkarılmasıyla
kalan miktardır.
S’yi yukarıdaki (2) numaralı
denklemde yerine koyarsak;
S – I = NX ya da NX’i de sola
geçirirsek; S – I – NX = 0
Yani tasarruflar eksi yatırımlar
eşittir cari denge.
Eğer S = I ise ekonominin cari
dengesi sıfıra eşit olur. Eğer S > I ise ekonomi cari fazla verir. Eğer S <
I ise ekonomi cari açık verir.
İç ve dış ekonomik denge
Ekonomik dengeyi farklı bir
denklemle göstermek mümkündür;
(S – I) + (T – G) = NX ya da NX’i
de sola geçirirsek denklem sıfıra eşit bir denklem halini alır: (S – I) + (T –
G) – NX = 0
Burada (S – I) özel kesimin
tasarruf ve yatırım dengesini, (T – G) kamu kesiminin gelir gider (bütçe)
dengesini ve NX de cari dengeyi gösteriyor. Bir başka ifadeyle (S – I) + (T –
G) ekonominin iç dengesini, NX ise dış dengesini gösteriyor. Buna göre bir
ekonomide iç ve dış denge birbirine eşittir.
Demek ki bir ekonominin tasarruf
yatırım dengesi ile bütçe dengesi o ekonominin cari açığının belirleyicisi
oluyor.
Türkiye’den örnek
Türkiye’de 2012 yılında görünüm
şöyledir (Tahminler, GSYH’nın yüzdeleri olarak):
S =15
I = 19
T= 23
G = 25
NX= - 6
Bu durumda denklemimiz şöyle bir
görünüm alır:
(15 – 19) + (23 – 25) – 6 = 0
Bu denklemin özetle söylediği şey
şudur; ekonomi 2012 yılında GSYH’nın yüzde 4’ü oranında tasarruf yatırım açığı
vermiş, yüzde 2’si kadar kamu dengesi harcama açığı vermiş ve GSYH’nın yüzde 6’sı
kadar da cari açık vermiş. Bir başka ifadeyle İç ekonominin dengeye gelebilmesi
için GSYH’nın yüzde 6’sı oranında dış kaynağa (yabancıların tasarruflarının
ithaline) gereksinim duyulmuş.
(S – I) + (T – G) = NX
denkleminde yer alan kalemleri Türkiye açısından aşağıdaki grafikte 1980
yılından itibaren gösteriyorum.
2000’li yıllar öncesinde özel
kesim tasarruf yatırım dengesinin (S – I) düşük sayılabilecek oranda açık
vermesine karşılık bütçe açığının (T – G) daha yüksek olduğu görülüyor. O
dönemde cari açık (NX) çok yüksek değilmiş. 2000’lerden başlayarak özel kesimin
tasarruf yatırım açığı giderek büyüyor, buna karşılık bütçe açığı yavaş yavaş
azalıyor. Ne var ki özel kesim tasarruf yatırım açığındaki hızlı artış cari
açığın da artmasına yol açıyor. 2012 yılında iç ve dış dengede bir toparlanma
eğilimi görülüyor.
Son dönemde gündeme gelen bireysel
emeklilik sistemi gibi yöntemleri uygulamaya sokarak iç tasarrufları artırma uğraşısı,
cari açığı düşürme çabasının bir parçasıdır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202687 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.