İnsani Gelişme Sıralamasında Türkiye'nin Yeri
Ölçümde kullanılan yöntem ve ülkelerin sıralanması
Birleşmiş Milletler her yıl bir
İnsani Gelişme Raporu (Human Development Report) yayınlıyor. Geçtiğimiz
günlerde 2012 yılına ilişkin rapor yayınlandı.
İnsani gelişme düzeyini
belirlemek için 14 istatistik tabloya dayalı olarak belirlemeler yapılıyor. Bu
veriler; kadın erkek eşitliği ölçümünden gelir dağılımı eşitsizliğine (Gini
katsayısı), eğitimden sosyal bütünleşmeye, mal ve hizmetlerin uluslararası
ticarete konu olmasından uluslar arası sermaye ve göçmen akımlarına, inovasyon
ve teknolojiden çevreye, sağlıktan kaynak kullanımı üzerindeki etkiye kadar
yayılan bir alanı kapsıyor. İnsani gelişme sıralaması bu çeşitli verilerin
bir arada ele alınmasıyla ortaya çıkıyor.
İnsani gelişme endeksleri karşılaştırmasına
187 ülke dahil ediliyor. Bunların 47 adedi en üst derecede, 47 adedi yüksek
derecede, 47 adedi orta derece, 46 adedi de düşük derecede insani gelişme derecesine sahip ülke olarak belirlenmiş bulunuyor.
İnsani gelişme karşılaştırmasının en üstünde Norveç yer alıyor. Onu sırasıyla Avustralya, ABD,
Hollanda, Almanya, Yeni Zelanda, İrlanda, İsveç, İsviçre ve Japonya izliyorlar.
Fransa 20, İngiltere 26 ve Yunanistan 29’uncu sırada bulunuyor. Sıralamanın en
altında sondan yukarı doğru Mozambik, Çat, Burkina Faso, Mali, Eritre ve diğer
Afrika ülkeleri yer alıyor.
Gelir dağılımı eşitsizliği karşılaştırması
Raporun uluslararası
karşılaştırmalar açısından ilginç bir yanı da ülkelerin Gini katsayılarına yer
vermiş olması. Buradan hareketle küresel sistemde gelir dağılımı adaletine
hızlıca bir göz atmak mümkün. Ülkeleri sahip oldukları Gini, katsayısı
bakımından sıralarsak küresel sistemin en iyi oranları olarak görünen 0.20 ile
0.30 arasında Gini katsayısına sahip olan ülkelerin şunlar olduğunu görüyoruz:
Norveç, İsveç, Finlandiya, Almanya, Avusturya, Slovakya, Belarus, Bulgaristan,
Romanya, Kazakistan, Ukrayna. Bunlar arasında Almanya ile Avusturya dışındaki
ekonomilerin sosyal demokrasi uygulayan ya da geçmişte sosyalist sistemle
yönetilen ülkeler olması dikkat çekiyor.
Gini katsayısının en kötü olduğu
ya da gelir dağılımı açısından en adaletsiz olan ülkeler ve katsayıları şöyle:
Seyşeller (0,66), Komoro (0,64) ve Namibya (0,64.)
Gini katsayısı bazı ülkelerde
şöyle: ABD (0,41), Çin (0,43), Almanya (0,28), Yunanistan (0,34), Arjantin
(0,45), Brezilya (0,55), Rusya (0,40), İtalya (0,36.)
Türkiye’nin Durumu
Türkiye, insani gelişme endeksi sıralamasında 90. sırada yer alıyor. Yani en üst derecede insani
gelişme düzeyine sahip 47 ülkenin altında yer alan yüksek derecede insani
gelişme düzeyine sahip 47 ülkenin sondan beşinci sırasında. Türkiye’nin hemen
altında Kolombiya, Sri Lanka, Cezayir, Tunus, hemen üstünde de Ekvator, St.
Lucia, Ermenistan ve Jamaika yer alıyor.
Türkiye ile ilgili temel veriler
şöyle:
Nüfus (milyon kişi): 74,5 (2030
beklentisi 86,7 milyon)
Nüfus artış hızı (2010 – 2015,
%): 1,1
Doğumdan itibaren yaşam süresi beklentisi:
74,2
GSYH (GNI, milyar dolar): 991,7
Kişi başına gelir (GNI ölçümüyle,
dolar): 13.701
Gelir dağılımı eşitsizliği (Gini
katsayısı): 0,39
Ulusal fakirlik çizgisinin
altındaki nüfus (%): 18,1
Okur - yazarlık oranı (%): 90,8
Eğitimde geçirilmesi beklenen
süre: 12,9 yıl
Orta öğretimde kadın oranı (%):
26,7
Sağlık harcamaları / GSYH (SAGP,
%): 5,1
Eğitim harcamaları / GSYH (SAGP,
%): 2,9
Savunma harcamaları / GSYH (SAGP,
%): 2,4
Toplam borç servisi / GSYH (SAGP,
%): 8,0
Çalışma yaşamında kadınların
oranı (%): 28,1
Genç işsizlerin oranı (%): 20,7
Ormanlık alan / Toplam ülke alanı
(%): 14,7
Tarım alanı / Toplam ülke alanı
(%): 50,6
Her 100 kişiden kaçı kişisel
bilgisayara sahip? 6,4’ü
Her 100 kişiden kaçı internet
kullanıcısı? 39,8’i
Her 100 kişiden kaçı telefon
abonesi? 107,2’si
Bu tabloda en çarpıcı konu her
100 kişiden 107,2’sinin telefon abonesi ve her 100 kişiden 39,8’inin internet
kullanıcısı olması. Yani bazılarında kişi başına birden fazla telefon aboneliği
var.
Notlar:
GNI, Dünya Bankası’nın ulusal geliri ölçmekte kullandığı GSYH’ya
benzer bir ölçüm yöntemi. Gross National Income’ın kısaltması.
Gini katsayısı gelir dağılımı eşitsizliğini ölçmekte kullanılan 0
ile 1 arasında değer alan bir katsayıdır. Katsayı sıfıra ne kadar yakınsa gelir
dağılımında eşitliğe o kadar yaklaşılıyor, 1’e ne kadar yaklaşıyorsa gelir
dağılımında eşitlikten o kadar uzaklaşılıyor demektir.
Ayrıntıları merak edenler için UNDP İnsani Gelişme Raporunun ve özetinin linki:
Genel konusunda
Tuncer Bulutay'ın Ardından7 Aralık 2021Geçmişten Dijital Geleceğe16 Ekim 2020Okuduğum Kitaplardan Seçmeler2 Ağustos 2020Devlet Adamı Deyince14 Haziran 202059 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.