Türkiye Ekonomisinin Son Durumu
2012 yılının ikinci yarısındayız.
Japonya 20 yıldan bu yana krizin içinde. Bazı yıllarda cıkacakmış gibi oluyor
ama bir türlü o girdiği durgunluktan sıyrılıp çıkamıyor. 2006 yılında ABD’de
başlayan subprime mortgage krizi 2008’de Lehman Brothers kriziyle zirveye
ulaştı. ABD, krizden çıkacak derken 2010 yılından başlayarak Avrupa krize
girdi. Avrupa krizden çıkamadığı gibi koşullar giderek ağırlaşıyor. Gelişme
yolundaki ülkelerin en büyük GSYH’ya sahip olan iki üyesi Çin ve Hindistan
durgunluğa girme aşamasında görünüyor. Birbirine bu kadar entegre hale gelmiş
bir küresel sistemde krizin bulaşıcılığını önlemek neredeyse imkansız gibi.
Türkiye ekonomisi 2001 yılında
krize girdi. Küresel sistemin yükseliş dönemiydi. Likidite bol ve risk alma
arzusu yaygındı. IMF, kriz öncesi ve sonrasında Türkiye’ye 45 milyar dolar
dolayında destek verdi. Türkiye bu desteği kullanarak, IMF programını tavizsiz
uygulayarak ve küresel sistemin büyüme döneminde olmasından yararlanarak krizden
hızla çıkmayı başardı. Bugün aynı koşullar mevcut değil. Yani örneğin
İspanya’nın ya da İtalya’nın krizden o kadar hızlı çıkması kolay değil. Çünkü
ne konjonktür çıkışa uygun ne de likidite 2000’lerin ilk yıllarındaki kadar hareketli.
2012 yılının ikinci yarısında
Türkiye’nin ekonomik görünümünü grafikler yardımıyla özetlemeye çalışalım.
(1) Ekonomi eski hızında olmasa da büyümeye devam ediyor.
Aşağıdaki grafikte mavi çizgi
sanayi üretimini, kırmızı çizgi de ekonomik büyümeyi üçer aylık dönemler
itibariyle gösteriyor.
Yılsonu için yapılan büyüme
tahminleri başlangıçta yapılan tahminlere göre giderek yükseliyor. Beklentiler
büyümenin yüzde 4’ün altında kalmayacağı hatta yüzde 5’in üzerine çıkabileceği
yönünde. Buna karşılık uluslararası kuruluşlar (IMF, OECD) daha kötümser büyüme
tahminleri yapıyor.
(2) İşsizlik düşüyor
Aşağıdaki grafikte 2010 yılında
bu yana aylık bazda işsizlik oranları yer alıyor.
İşsizlik, küresel krizin Türkiye
ekonomisini en fazla etkilediği 2010 yılında zirve yapmış ve o noktadan
başlayarak inişe geçmiş görünüyor. Buna karşılık bu iniş sürekli bir iniş
olmaktan çok inişli çıkışlı bir seyir izlemiş bulunuyor. 2012 yılı başlarında
yeniden çıkışa geçen işsizlik oranı izleyen aylarda tekrar aşağıya dönmüş
durumda.
Yılsonu için yapılan işsizlik
tahminleri genellikle yüzde 10 ile 10,5 aralığında toplanıyor. İşsizliğin bir
süre daha düşmeye devam etmesi ve son çeyrekte tekrar yükselerek yılı yüzde 10
düzeyinde tamamlaması beklentisi giderek ağırlık kazanıyor.
(3) Cari açık düşüyor
Aşağıdaki grafikte 2005 yılından
bu yana 12 aylık bazda cari açığın GSYH’ya oranı gösteriliyor (sıfır çizgisinin
yukarıda olduğu ve aşağıya doğru uzaklaşmanın cari açığın büyümesi anlamına
geldiğine dikkat edilmelidir.)
2009 yılında krizin etkisiyle
küçülen ekonomik büyümeye eşlik ederek küçülen cari açık 2011 yılında yüzde 9,9
oranına ulaşarak Türkiye açısından bütün zamanların rekorunu kırmış bulunuyor.
Buna karşılık 2012 yılında cari açıkta bir gerileme ortaya çıkmış bulunuyor.
Başlangıçta cari açığın
yılsonunda yüzde 8,5 – 9 aralığında bir oranda olacağı beklentisi egemenken
şimdilerde beklenti yüzde 7 – 7,5 aralığına gerilemiş bulunuyor.
(4) Bütçe açığı artmaya başladı
Aşağıdaki grafik 2012 yılında
aylık bazda bütçe açıklarını sergiliyor.
Bütçede giderler sürekli,
gelirler de aydan aya değişkenlik gösterdiği için dönemsel açıklar ve fazlalar
oluşması doğaldır. Kamu giderleri aşağı yukarı her ay aynı biçimde tekrarlanır.
Maaş ödemeleri, sağlık giderleri, cari giderler üç aşağı beş yukarı her ay
birbirine yakın düzeydedir. Buna karşılık gelir vergisi, kurumlar vergisi,
motorlu kara taşıtları vergisi gibi dolaysız vergiler taksitler halinde alındığı
için bütçe gelirleri ve dolayısıyla bütçe dengesi dalgalı bir görünüm sergiler.
Ne var ki bu yıl hem büyümenin düştüğü hem de cari açığın ve dolayısıyla
ithalatın gerilediği bir ortamda KDV ve ÖTV başta olmak üzere dolaylı vergiler
tahsilatında bir düşüş olması beklenmektedir. Zaten ilk altı ayda giderler % 18
artarken gelirlerin artışı yüzde 7 oranında kalmıştır.
Başlangıçta yılsonu bütçe açığı
tahmini yüzde 1,5 dolayındayken şimdilerde bu tahmin biraz daha yukarı
çekilmektedir.
(5) Enflasyonda düşüş bekleniyor
Aşağıdaki grafik enflasyondaki
(TÜFE) gelişimi gösteriyor.
Grafikten de görülebileceği gibi
enflasyon inişli çıkışlı bir trend izliyor görünse de yüzde 10 düzeyine geri
dönmeye oldukça fazla eğilimli bir salınım içinde bulunuyor. 2011 yılında en
düşük düzeye gerilemiş olan enflasyon 2012 başında tekrar yükselmiş ve ardından
inişe geçmiş bulunuyor. Son aydaki sıçrama ise geçen yılın aynı ayında yaşanan
yüzde 2,5 dolayındaki eksi enflasyonun yarattığı baz etkisinin bir sonucudur.
Başlangıçta yüzde 8 dolayında
beklenti söz konusuyken şimdilerde yılsonu enflasyon beklentisi TCMB’nin
tahmini olan yüzde 6,5’lere kadar düşmüş durumda.
Değerlendirme
Küresel sistemin, özellikle de
gelişmiş ekonomilerin, kriz yaşadığı bir ortamda Türkiye ekonomisi, benzeri
öteki yükselen piyasa ekonomileri gibi krize girmeksizin devam edebilen bir
görünüm sergilemektedir. Bu görünümün ne kadar süreceği gelişmiş ekonomilerin
durumuyla yakından ilgilidir. Küresel sistemin yüzde 60’ını üreten ABD, Euro
Bölgesi, Japonya ve Çin’in krizden daha da fazla etkilenmeleri halinde krizin
yükselen piyasa ekonomilerine de yansıması kaçınılmaz olacaktır.
Şimdilerde yapılan tahminler
Avrupa’nın krizden çıkmasının zor olduğu ve bu durumun ister istemez daha
yaygın bir küresel krize yol açacağı biçimindedir. Böyle bir gelişmenin
Türkiye’yi de etkilemesi doğaldır.
Şimdilik durumumuz iyi görünse de
2012 sonu ve 2013 yılı Türkiye dışından kaynaklanan ve giderek artan
sıkıntılara neden olacak gibi duruyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202653 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.