Eş anlı İç ve Dış Ekonomik Denge
Mal ve hizmet piyasasında dengeDışa kapalı
bir ekonomide mal ve hizmet piyasasında denge şöyle bir denklemle ifade
edilebilir:
S(Y) + T = I(r) + G
Gelirin bir fonksiyonu olan gönüllü tasarruflar S(Y) ile zorunlu tasarruf niteliğindeki vergilerin (T) toplamı faizin bir fonksiyonu olan yatırımlar I(r) ile kamu harcamalarının (G) toplamına eşittir.
Gelirin bir fonksiyonu olan gönüllü tasarruflar S(Y) ile zorunlu tasarruf niteliğindeki vergilerin (T) toplamı faizin bir fonksiyonu olan yatırımlar I(r) ile kamu harcamalarının (G) toplamına eşittir.
Şimdi
bu denklemi şekil üzerinde gösterelim.
Gelir (Y) arttıkça onun bir fonksiyonu olan tasarruflar ve ithalat artar, faiz (r) düştükçe onun bir fonksiyonu olan yatırımlar artar. Kamu gelirleri (T), kamu giderleri (G) ve ihracat gelirden ve faizden bağımsızdır. Bu durumda IS (yani yatırım tasarruf eğrisi) soldan sağa azalan bir eğim içindedir.
Para piyasasında denge
Paranın işlem
(t), ihtiyat (p) ve spekülasyon (s) güdüsüne bağlı talep formları şu
fonksiyonel ilişkilerle gösterilebilir:
İşlem ve
ihtiyat güdüsüyle para talebi gelirin bir fonksiyonudur: Mt,p = L1(Y)
Spekülasyon
güdüsüyle para talebi faizin bir fonksiyonudur:
Ms = L2(r)
Buna göre toplam para talebi işlem, ihtiyat ve spekülasyon güdüsüyle talep edilen para toplamına eşit olduğuna göre: Md = Mt,p + Ms yazabiliriz. Ya da bunu toplu bir fonksiyonel ilişki biçiminde ifade etmek istersek para talebinin bir bölümünün gelirin, bir bölümünün de faizin bir fonksiyonu olduğundan hareketle şöyle gösterebiliriz:
Buna göre toplam para talebi işlem, ihtiyat ve spekülasyon güdüsüyle talep edilen para toplamına eşit olduğuna göre: Md = Mt,p + Ms yazabiliriz. Ya da bunu toplu bir fonksiyonel ilişki biçiminde ifade etmek istersek para talebinin bir bölümünün gelirin, bir bölümünün de faizin bir fonksiyonu olduğundan hareketle şöyle gösterebiliriz:
M = L(Y, r)
Para
talebi ile para arzı birbirine eşit olduğuna göre aynı fonksiyonel ilişki bize
para arzını ve dolayısıyla LM’i bir başka deyişle para piyasasındaki dengeyi
verir.
Para arzı da para talebi de gelirin ve faizin bir fonksiyonudur. Dolayısıyla para arzı ve para talebini bir arada gösteren LM eğrisi faiz ve gelir arttıkça artan bir görünüm içinde olacağı için soldan sağa doğru yükselen bir eğim çizer.
Dış denge
Ekonomi dışa
açıldığında mal ve hizmet dengesine ihracat (X) ve ithalatı (M*) eklememiz
gerekmektedir (Para arzını M ile gösterdiğimiz için karışıklığı önlemek
amacıyla ithalatı M* ile gösteriyoruz.) Bu durumda yukarıdaki denklem şöyle
olacaktır:
S(Y) + T = I(r) + G + X – M*
Fonksiyonel olarak
gelirle ilişkili olan, yani gelir arttıkça artış eğilimi gösteren ithalatı bu
ilişkiyi de gösterecek biçimde ifade eder ve sol tarafa aktarırsak denklemimiz
şöyle bir görünüm alır:
S(Y)
+ T + M*(Y) = I(r) + G + X
Sermaye hareketlerinin tam olarak değil ama önemli ölçüde serbest kaldığı günümüz dünyasında dışa açık küçük bir ekonomide ödemeler dengesini net ihracat olarak tanımlayabiliriz. Yani BP = (X-M) ya da kısaca BP = NX olur.
İhracat bağımsız bir değişkendir. Daha doğrusu ihracat, başka ülkeler açısından ithalat olduğu için o ülkelerin gelir düzeyindeki değişmelere bağlıdır. Bizim ülkemizin geliriyle bir ilişkisi yoktur. İthalat ise bizim ülkemizin gelirine bağlıdır ve gelirimiz arttıkça ithalatımız da artar.
Sermaye hareketlerinin tam olarak değil ama önemli ölçüde serbest kaldığı günümüz dünyasında dışa açık küçük bir ekonomide ödemeler dengesini net ihracat olarak tanımlayabiliriz. Yani BP = (X-M) ya da kısaca BP = NX olur.
İhracat bağımsız bir değişkendir. Daha doğrusu ihracat, başka ülkeler açısından ithalat olduğu için o ülkelerin gelir düzeyindeki değişmelere bağlıdır. Bizim ülkemizin geliriyle bir ilişkisi yoktur. İthalat ise bizim ülkemizin gelirine bağlıdır ve gelirimiz arttıkça ithalatımız da artar.
Bu durumda ihracat ile ithalatın farkını gösteren net ihracat NX eğrisi (ki ödemeler dengesinin de özetini gösterir) dikey eksende faizin, yatay eksende gelirin gösterildiği yukarıdaki şekilde soldan sağa yükselen bir eğilim içindedir. Gelir arttıkça ithalat artar, ithalat arttıkça net ihracat ya da cari denge açığı büyür ve bunu finanse etmek için daha fazla yabancı kaynak çekmek gerekir bunu yapabilmek için de faizler artar.
Sermaye hareketlerinin büyük ölçüde serbest olduğu bir ortamda, dışa açık küçük bir ekonomide eş anlı iç ve dış denge oluşumu
Dışa açık bir ekonomide parasal ve reel dengelerin ifadesini daha önce yazmıştık:
M
= L(Y, r) = LM
S(Y)
+ T + M*(Y) = I(r) + G + X = IS
Dış
denge de şöyle belirlenir:
BP
= NX = CA
Sermaye hareketlerinin serbest olduğu bir ekonomide: IS eğrisi (tasarruflarla
yatırımların eşitlendiği eğri); mal ve hizmet piyasasındaki, LM eğrisi (para
arzıyla para talebinin eşitlendiği eğri); para piyasasındaki, BP eğrisi
(ödemeler dengesini gösteren eğri); ülkenin dünya piyasasındaki dengesini
gösterir.
Bu üç eğrinin kesiştiği nokta bize ekonomide hem mal ve hizmet piyasasının hem para piyasasının hem de dış dengenin birlikte dengede olduğu durumu gösterir.
Bu üç eğrinin kesiştiği nokta bize ekonomide hem mal ve hizmet piyasasının hem para piyasasının hem de dış dengenin birlikte dengede olduğu durumu gösterir.
Aşağıdaki şekilde ekonomik dengenin, para piyasası dengesi (LM), mal ve hizmet piyasası dengesi (IS) ve ekonominin dış dengesinin (BP) kesiştiği D noktasında oluştuğu görülüyor. Şekilde IS, LM ve BP eğrilerinin kesiştiği D denge noktasında faiz oranı r1 ve gelir miktarı da Y1’dir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202642 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.