Gerçekte Ne Kadar Büyüdük?
2012 yılının son çeyrek büyüme
oranı % 1,4 olarak açıklandı. Buna göre 2012 yılının tamamında Türkiye
ekonomisinin % 2,2 oranında büyümüş olduğunu gördük. 2010 yılında % 9,2 ve 2011
yılında % 8,8’lik büyüme oranlarından sonra 2012 yılındaki % 2,2’lik büyüme
oranı oldukça sert bir iniş yaşandığını ortaya koyuyor.
GSYH büyümesi denilen olgu bir
ekonominin bir dönemden ötekine üretim miktarındaki artış demektir. Basitleştirerek
anlatmaya çalışayım. Yalnızca ekmek üreten bir ekonomide 2011 yılında piyasa
fiyatı 1 TL olan 100 adet ekmek üretilmişse o ekonominin GSYH’sı şöyle
hesaplanıyor: GSYH 2011 = 100 x 1 = 100 TL. Yani 2012 yılında 2011 yılındaki
üretimle aynı standart ve kalitede 110 ekmek üretilmişse o ekonomi 2012 yılında
2011 yılına göre yüzde 10 büyümüş sayılıyor.
Dikkat edilecek olursa büyüme
hesabını üretilen miktar üzerinden yaptık. Bunu nihai malların satış fiyatları
üzerinden de yapabiliriz (çok sayıda mal ve hizmetin üretilip satıldığı bir
ekonomide bu hesap ancak fiyatlar üzerinden yapılabilir.) 2011 yılında 100 adet
ekmek ve 10 kg peynir üreten bir ekonomide ekmeğin adedi 1 TL ve peynirin kg’ı
15 TL ise GSYH (= (100 x 1) + (10 x 15)=) 250 TL olarak bulunur. 2012 yılında
ekmek adedinin 110’a çıktığını, fiyatının değişmediğini buna karşılık peynir
üretimin aynı kaldığını ama kg’ının 20 TL’ye çıktığını düşünelim. Bu durumda
2012 GSYH’sı (= (110 x 1) + (10 x 20) =) 310 TL olarak hesaplanır. Bu durumda
ekonomi 2011’e göre yüzde kaç oranında büyümüştür? Bu görünüşe göre ((310 –
250) / (250) =) % 24 büyümüş görünmektedir. Bu, nominal büyümedir. Nominal
büyüme fiyat artışlarını içinde barındırır ve gerçek refah artışını göstermez.
Gerçek refah artışını bulabilmek için reel büyümeyi hesaplamamız, bu hesabı
yapabilmemiz için de fiyat artışlarını arındırmamız gerekir. Bunun için de
fiyatları 2011 fiyatlarına indirgeyerek hesabı yeniden yapmamız gerekir. Buna
göre GSYH 2012 (= (110 x 1) + (10 x 15) =)
260 TL olarak hesaplanır. Bu durumda ekonomi 2012 yılında 2011 yılına
göre yani reel olarak; ((260 – 250) / 250 =) % 4 oranında büyümüştür.
Şimdi diyelim ki 2011 yılında da
da 2102 yılında da ortalama kur 1 USD = 1 TL olsun. Bu durumda 2011 yılı
GSYH’sı dolar cinsinden 250 USD ve 2012 yılının GSYH’sı yine dolar cinsinden
310 USD olmuş görünür. Bu durumda dolar cinsinden büyüme % 24 olarak
hesaplanır. Oysa gerçek bu değildir. Gerçeğin hesaplanmasında fiyatların sabit
tutulması söz konusudur. Diyelim ki bu ekonomide on kişi yaşıyor ve 2012
yılında nüfus değişmemiş olsun. Bu durumda kişi başına gelir dolar cinsinden
2011 yılında 25 USD, 2012 yılında ise 31 USD olmuş görünmektedir. Yani kişi
başına refah % 24 oranında yükselmiş görünmektedir. Oysa kişi başına düşen
peynir miktarında artış olmamış, ekmek miktarı ise 1 adet artmıştır.
Türkiye’nin 2002’den bu yana
büyümesini farklı yaklaşımlarla hesaplarken cari fiyatlarla GSYH’nın yanına
dolar cinsinden GSYH’yı ve 1998 yılına göre sabitleştirilmiş yani enflasyondan
arındırılmış fiyatlarla GSYH serisini ekleyip 2002 – 2012 arasındaki görünüme
bakalım.
|
Yıllar
|
Cari Fiyatlarla GSYH (milyar TL)
|
Dolar Cinsinden GSYH (milyar USD)
|
Sabit Fiyatlarla GSYH (milyar TL)
|
YO Nüfusu (milyon)
|
KB GSYH (TL)
|
KB GSYH (USD)
|
KB GSYH (Sabit TL)
|
|
2002
|
350,5
|
231,0
|
72,5
|
66,0
|
5.311
|
3.500
|
110
|
|
2003
|
454,8
|
305,0
|
76,3
|
66,9
|
6.798
|
4.559
|
114
|
|
2004
|
559,0
|
390,0
|
83,5
|
67,7
|
8.257
|
5.761
|
123
|
|
2005
|
648,9
|
481,5
|
90,5
|
68,6
|
9.459
|
7.019
|
132
|
|
2006
|
758,4
|
526,4
|
96,7
|
69,4
|
10.928
|
7.585
|
139
|
|
2007
|
843,2
|
648,8
|
101,3
|
70,2
|
12.011
|
9.242
|
144
|
|
2008
|
950,5
|
742,1
|
101,9
|
71,1
|
13.368
|
10.437
|
143
|
|
2009
|
952,6
|
617,6
|
97,0
|
72,1
|
13.212
|
8.566
|
135
|
|
2010
|
1098,8
|
735,8
|
105,9
|
73,0
|
15.052
|
10.079
|
145
|
|
2011
|
1297,7
|
774,0
|
115,2
|
74,1
|
17.513
|
10.445
|
155
|
|
2012
|
1416,8
|
786,3
|
117,8
|
74,9
|
18.929
|
10.505
|
157
|
|
Büyüme
|
4 katın üzerinde
|
3,4 kat
|
63%
|
3,6 kat
|
3 kat
|
44%
|
Not: GSYH: Gayrısafi Yurtiçi Hasıla, YO Nüfusu: Yıl ortası nüfusu,
KB GSYH: Kişi başına GSYH (ya da kısaca kişi başına gelir.)
GSYH cari fiyatlarla, yani o yıl
içinde geçerli olan fiyatlarla, hesaplanıyor. Bu durumda o yılın fiyat
artışlarını da içinde barındırıyor. Sonra bulunan bu tutar o yılın ortalama dolar
kuruna bölünüyor ve dolar cinsinden GSYH bulunuyor. 2012 yılında GSYH cari
fiyatlarla 1.416,8 milyar TL hesaplanmış. Bu tutarı 2012 yılının ortalama dolar
kuru olan 1,8019’a bölersek karşımıza dolar cinsinden 786,3 milyar dolarlık bir
GSYH çıkıyor. Cari fiyatlarla TL cinsinden ekonomi 2002’den 2012 sonuna kadar 4
kattan fazla, dolar cinsinden ise 3,5 kata yakın büyümüş görünüyor.
Oysa hesaplamada gerçek büyümeyi
bulmak için bu hesapları fiyat artışlarını arındırarak yapmak gerekiyor. 1998
yılını baz alarak yapılan sabit fiyatlarla GSYH serisine bakarsak GSYH’nın
2002’den 2012 sonuna kadar olan büyümesi yüzde 62,5 olarak karşımıza çıkıyor. Gerçek
büyüme budur. Yani Türkiye’nin GSYH’sı 2002 – 2012 arasında yüzde 62,5 oranında
büyümüştür. Gerisi fiyat artışlarından kaynaklanan sanal büyümedir.
Bu hesapları bir kenara bırakıp
çevremize baktığımızda ekonominin son on yılda büyüdüğünü görebiliyoruz. İnsanlar
daha iyi arabalar, daha iyi konutlar talep ediyorlar, daha fazla sayıda insan
beyaz eşya kullanıyor. Yani refah artışı gözle görülebiliyor. Buna karşılık bu
refah artışı dolar ya da TL cinsinden cari fiyatlarla GSYH büyümesinin
gösterdiği gibi 4 katın üzerinde ya da 3,5 kata yakın bir artışı ifade etmiyor.
Olsa olsa sabit fiyatlarla artışın gösterdiği % 62,5’luk artışı ifade ediyor. Kişi
başına gelir de aynı görünüm içinde. Hatta kişi başına gelirdeki artış daha
düşük görünüyor. Çünkü orada işin içine nüfus artışı da giriyor.
Ekonomik gelişmeyi ve refah
artışını bu şekilde sunmak bize özgü değil. İnsanlık son on yılda hep birlikte
kendisini aldatmaya karar vermiş ve sanal büyümeyle reel büyümeyi birbirine
katarak konuyu böyle sunmayı tercih etmiş bulunuyor. Bu, gelişme yolundaki
ekonomilerin hızla büyüdüğü ve gelişmişlerle arayı kapattıkları gibi bir sanal
durum yaratarak gelişme yolundaki ekonomilerin siyasetçilerine itibar
kazandırırken aynı zamanda gelişmiş ekonomilere yönelik eleştirilerin de
azalmasına yol açıyor. O nedenle de herkes tarafından destekleniyor.
Not: Ekonomi eğitimi almamış olanların bu yazıyı daha kolay
anlayabilmeleri için şu iki eski yazıma göz atmalarında yarar olabilir.
Bir sayfada GSYH dersi (bu yazı
GSYH’nın üretim yöntemiyle hesaplanmasını anlatıyor) http://www.mahfiegilmez.com/2012/01/bir-sayfada-gsyh-dersi.html
Türkiye’nin GSYH Büyümesi (Bu
yazım da üretim yöntemiyle hesaplanan GSYH’nın büyümesini anlatıyor.) http://www.mahfiegilmez.com/2012/01/ekonomik-buyume-ne-demektir.html
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026124 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.