Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Kimin Borcu Artıyor


Toplumda borçlar konusunda uzun süredir bir tartışma var. Herkes borç tutarlarını kendine göre sınıflandırıyor, eğiyor büküyor. Kimi borçların azaldığını söylüyor kimisi arttığını. Bu tartışmaya bir son verebilmek amacıyla aşağıdaki iki tabloyu sunuyorum (Tablolardaki veriler TÜİK ve Hazine Müsteşarlığı sitelerinden derlenmiş ve hesaplanmıştır.)  

Tablo 1: Borç Verileri

Yıllar
GSYH (TL)
USD Kuru
GSYH (Milyar $)
Kişi Başına GSYH ($)
Dış Borç Stoku (Milyar $)
Kamu Borç Stoku (Milyar TL)
Hane Halkı Borç Yükü (Milyar TL)
2002
350.476
1,51
231
2.619
130
257
6
2003
454.781
1,50
305
3.383
144
298
13
2004
559.033
1,43
390
4.172
161
333
27
2005
648.932
1,35
482
4.964
171
351
46
2006
758.391
1,44
526
7.500
208
366
67
2007
856.387
1,30
659
9.333
250
356
91
2008
950.500
1,28
742
10.376
281
408
114
2009
954.000
1,55
618
8.456
269
466
125
2010
1.105.100
1,50
736
10.079
292
497
168
2011
1.297.700
1,67
774
10.444
304
547
216
2012
1.416.800
1,79
786
10.504
337
563
255
2002 – 12 Büyüme (%)
304
19
240
301
159
119
4150


Tablo 2: Borçların GSYH’ya Oranları

Yıllar
Kamu Borcu /
GSYH (TL, %)
Dış Borç /
GSYH ($, %)
Hane H Borç Stoku  /
GSYH (TL, %)
Kamu Dış Borç Stoku / GSYH (%)
Özel K. Dış Borç Stoku / GSYH (%)
2002
73
56
2
28
19
2003
65
47
3
23
16
2004
60
41
5
19
16
2005
54
35
7
15
18
2006
48
40
9
14
23
2007
42
38
11
11
24
2008
43
38
12
11
25
2009
49
44
13
13
28
2010
45
40
15
12
26
2011
42
39
17
12
26
2012
40
43
18
13
29


Birinci tablo bize son 11 yılda cari fiyatlarla TL cinsinden GSYH’nın % 304, USD cinsinden cari fiyatlarla GSYH’nın % 240, cari fiyatlarla kişi başına GSYH’nın % 301, Türkiye’nin toplam dış borç stokunun aynı dönemde cari fiyatlarla % 150, kamu kesimi iç ve dış borç stokunun TL cinsinden % 119 arttığını gösteriyor. Buraya kadar her şey yolunda gitmiş görünüyor. Birinci tabloda dikkati çeken iki konu var: (1) Herşey katlanarak artarken dolar kuru sadece % 19 artmış. Yani aşağı yukarı sabit kur rejimi uygulamasına benzer bir uygulama göstermiş. (2) 2002 yılında pek fazla borcu olmayan hane halkı 2012 yılı sonunda ciddi anlamda bir borç yükü altına girmiş. Hane halkının borç tutarındaki artış % 4150 ile dönemin rekorlarını alt üst etmiş görünüyor.  

İkinci tablo bize son 11 yılda kamu kesimi borcunun ve Türkiye’nin toplam dış borç stokunun GSYH içindeki payının azaldığını buna karşılık hane halkının borç yükünün hızlı bir artış sergilediğini gösteriyor. İkinci tabloda da dikkati çeken bir konu var: Kamu kesiminin borç yükü son 11 yılda azalmış buna karşılık hane halklarının ve özel kesimin borçları son 11 yılda hızla artmış.

Son 11 yıldaki gelişmelere bakarak borçlar konusunda şunu söylemek mümkün: Önceki dönemlerde borçlu olan kamu kesimiyken bu dönemde borçlar el değiştirmiş ve özel kesim ile bireyler borçlu konumuna gelmişler. Bu durum; Türkiye’nin 2000’lere kadar uyguladığı kamu kesimi ağırlıklı, bütçe açıklarına ve kamu kesimi borçlanmasına dayalı büyüme modelinin yerine özel kesim ağırlıklı, özel kesim yatırım ve tasarruf açıklarına yani cari açığa ve dolayısıyla özel kesim borçlanmasına dayalı büyüme modelinin konulmuş olması yönündeki yorumlarımla bire bir örtüşmektedir.

Bu yeni modelin eskisinden en belirgin farkı borçlanmanın kamu kesiminden özel kesime kaymasının yanı sıra hane halklarının da borçlu hale gelmesidir. Eskiden insanlar “bu borç nasıl ödenir?” diye kamu kesiminin borçlarını dert edinirlerdi şimdi, kendi borçlarını nasıl ödeyeceklerini düşünmelerinin zamanıdır. Çünkü kamu kesiminin borcunu ödemek için vergi koymak, para basmak, enflasyon yaratarak borcu hafifletmek gibi birçok yöntemi uygulama yeteneği olduğu halde özel kesimin ve hane halklarının böyle yetenekleri bulunmamaktadır.     
EtiketlerEkonomiMaliye
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

116 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.